Phố Wall trước làn sóng IPO mảng AI bùng nổ: Cơ hội lịch sử hay bong bóng?

Những tuần gần đây, giới đầu tư Mỹ gần như chỉ nói về một chủ đề là các “siêu IPO” AI sắp xuất hiện. Sau nhiều năm tăng trưởng trong thị trường tư nhân, SpaceX, OpenAI và Anthropic đang tiến rất gần cánh cửa niêm yết công khai, mở ra cuộc đua gọi vốn lớn nhất lịch sử ngành công nghệ.

Điều khiến phố Wall đặc biệt chú ý không chỉ nằm ở quy mô định giá, mà còn ở tốc độ dòng tiền đang đổ vào AI. Khi 3 cái tên dẫn đầu cùng xuất hiện trong một thời gian ngắn, thị trường bắt đầu đặt câu hỏi liệu cơn sốt hiện nay là bước ngoặt công nghệ mới hay đang trở thành một vòng lặp giống bong bóng dot-com năm 2000 và làn sóng SPAC năm 2021.

IPO ít hơn, nhưng tiền đổ vào AI lại lớn hơn mọi giai đoạn trước

Theo Goldman Sachs, thị trường Mỹ năm 2026 dự kiến chỉ có khoảng 100 thương vụ IPO. Con số này thấp hơn rất nhiều so với 457 thương vụ năm 1999 hay hơn 1.000 thương vụ trong giai đoạn bùng nổ SPAC năm 2021. Nhưng nếu xét về lượng vốn huy động, câu chuyện lại hoàn toàn khác.

Morningstar nhận định chỉ riêng SpaceX, OpenAI và Anthropic đã có thể huy động tổng cộng hơn 100 tỷ USD. Quy mô này thậm chí lớn hơn toàn bộ giá trị IPO của các startup được quỹ đầu tư mạo hiểm hậu thuẫn tại Mỹ kể từ năm 2000 đến nay. Theo The Hill và Business Insider, đây là lý do nhiều quỹ đầu tư đang xem IPO AI là “cửa vào” hiếm hoi để tiếp cận những công ty vốn nhiều năm chỉ tồn tại trong thị trường tư nhân.

Ông Michael Hartnett, chiến lược gia của Bank of America, cho biết 10 cổ phiếu AI lớn nhất hiện chiếm khoảng 40% tổng vốn hóa chứng khoán Mỹ. Nếu các thương vụ IPO lớn hoàn tất, tỷ trọng này có thể tiến sát 50%.

Mức độ tập trung vốn hóa như vậy rất hiếm trong lịch sử hiện đại. Ngoại lệ gần nhất là thời kỳ bùng nổ ngành đường sắt thập niên 1880, khi nhóm này từng chiếm tới 63% thị trường.

Không chỉ dòng tiền, định giá thị trường cũng đang tăng lên mức khiến nhiều nhà đầu tư thận trọng hơn. Tỷ lệ Shiller CAPE của S&P 500 hiện ở mức 41, cao hơn cả giai đoạn 2021 và chỉ thấp hơn đỉnh của bong bóng dot-com năm 2000. Điều này khiến nhiều chuyên gia bắt đầu nhìn thị trường hiện nay giống năm 1999 hơn là giai đoạn SPAC cách đây 5 năm.

SpaceX mở màn cuộc chơi, OpenAI và Anthropic tăng tốc theo sau

Trong làn sóng IPO lần này, SpaceX được xem là cái tên mở màn quan trọng nhất. Sau thương vụ sáp nhập với xAI của Elon Musk đầu năm nay, công ty đã nộp hồ sơ IPO và đang hướng tới mức định giá khoảng 1.750 tỷ USD. Theo hồ sơ công bố tuần trước, SpaceX ghi nhận doanh thu 18,67 tỷ USD trong năm 2025 nhưng vẫn lỗ gần 5 tỷ USD.

Riêng quý I/2026, công ty đạt doanh thu 4,69 tỷ USD nhưng tiếp tục lỗ hơn 4 tỷ USD. Điểm đáng chú ý là chi tiêu của SpaceX đang chuyển mạnh sang AI. Trong 3 tháng đầu năm, công ty chi tới 7,72 tỷ USD cho các dự án AI, cao hơn nhiều so với mảng không gian và Starlink cộng lại.

Theo ông David Foster, giáo sư tài chính tại Đại học San Diego, các công ty AI hiện cần lượng vốn khổng lồ để xây dựng trung tâm dữ liệu, máy chủ và hệ thống điện phục vụ vận hành mô hình AI quy mô lớn. “Là công ty tư nhân, họ không có đủ nguồn lực để chi lượng tiền đó. IPO là cách để tiếp cận nguồn vốn khổng lồ nhằm tiếp tục theo kịp cuộc đua”, ông nói với The Hill.

Không chỉ SpaceX, OpenAI cũng được cho là chuẩn bị nộp hồ sơ IPO trong vài tuần tới với mục tiêu niêm yết vào tháng 9. Theo Wall Street Journal, công ty đứng sau ChatGPT hiện đạt doanh thu khoảng 2 tỷ USD mỗi tháng. Trong vòng gọi vốn gần nhất hồi tháng 3, OpenAI được định giá tới 852 tỷ USD.

Giới phân tích cho rằng lợi thế lớn nhất của OpenAI nằm ở độ phủ sản phẩm. ChatGPT đã trở thành một trong số ít công cụ AI có hàng trăm triệu người dùng thường xuyên, tạo ra sức hút lớn với nhà đầu tư cá nhân khi IPO diễn ra.

Tuy nhiên, áp lực chi phí vẫn là dấu hỏi lớn. Ông Minmo Gahng, giáo sư tài chính tại Đại học Cornell, nhận định cuộc cạnh tranh giữa OpenAI, Anthropic, Google và Meta đang khiến khả năng tạo dòng tiền dương bền vững trở nên khó đoán hơn.

Trong khi đó, Anthropic cũng được cho là cân nhắc IPO ngay trong tháng 10. Startup đứng sau chatbot Claude hiện được định giá khoảng 380 tỷ USD sau vòng gọi vốn hồi tháng 2 và đang tìm cách nâng định giá lên 900 tỷ USD trong đợt huy động tiếp theo.

Theo Wall Street Journal, công ty dự kiến đạt doanh thu 10,9 tỷ USD ngay trong quý này.

Cơn sốt AI có đang đi quá nhanh?

Dù thị trường vẫn hào hứng, nhiều chuyên gia bắt đầu cảnh báo về tốc độ tăng định giá của các công ty AI. Ông Molly Pieroni, Chủ tịch Yacktman Asset Management, cho rằng một số doanh nghiệp đang ở trạng thái “quá nóng”. Bà lấy ví dụ SpaceX hiện được định giá gấp khoảng 100 lần doanh thu, đồng nghĩa doanh nghiệp phải tăng trưởng cực nhanh trong nhiều năm liên tiếp để biện minh cho mức giá này.

Tuy nhiên, khác với thời kỳ dot-com hay làn sóng SPAC trước đây, các công ty AI hiện nay đã có sản phẩm thực tế và doanh thu rõ ràng.

SpaceX sở hữu Starlink và mảng phóng tên lửa thương mại. OpenAI có ChatGPT. Anthropic đang mở rộng nhanh với Claude. Điều này khiến nhiều nhà đầu tư tin rằng nền tảng kinh doanh hiện tại thực chất hơn các startup công nghệ từng lên sàn cách đây hơn 20 năm.

Ông Eric Schiffer, nhà sáng lập The Patriarch Organization, cho rằng định giá cao chưa đồng nghĩa thị trường sắp sụp đổ. Theo ông, yếu tố quyết định cuối cùng vẫn là khả năng tạo lợi nhuận của doanh nghiệp. “Cuối cùng thì lợi nhuận doanh nghiệp mới là yếu tố quyết định cuộc chơi”, ông nói với Business Insider.

Trong khi đó, Bank of America dự báo tổng chi tiêu vốn cho AI toàn cầu có thể đạt 800 tỷ USD trong năm nay và vượt mốc 1.000 tỷ USD vào năm 2027. Con số này cho thấy cuộc đua AI vẫn còn rất dài, nhưng cũng phản ánh áp lực ngày càng lớn về vốn, lợi nhuận và kỳ vọng tăng trưởng đối với các công ty chuẩn bị IPO.