Hàng giả "không sợ" chế tài

Thủ đoạn đa dạng và tinh vi

Những năm gần đây, tình trạng sản xuất và lưu thông hàng giả, vi phạm bản quyền, nhãn hiệu hàng hóa, kiểu dáng công nghiệp, tên gọi, nguồn gốc xuất xứ... ở Việt Nam có xu hướng phức tạp. Đặc biệt, trình trạng hàng giả nhập từ nước ngoài vào Việt Nam có chiều hướng tăng.

Ông Lê Thế Bảo, Chủ tịch Hiệp Hội chống hàng giả và bảo vệ thương hiệu cho biết: Thủ đoạn đưa hàng giả vào thị trường nội địa rất đa dạng, tinh vi, từ nhập tiểu ngạch, nhập lậu, nhập chính ngạch, thậm chí là sản xuất tại Việt Nam bán ra nước ngoài rồi nhập khẩu quay trở lại với nhãn hiệu tương tự hoặc dãn nhãn hiệu nổi tiếng của nước ngoài.

Cục quản lý thị trường cho biết 6 tháng đầu năm nay trên cả nước đã xử lý hơn 33.000 vụ vi phạm pháp luật về hàng hoá với số tiền phạt lên tới 94 tỷ đồng. Trong đó, có 3 mặt hàng điển hình trong các vi phạm là phân bón, thuốc lá và xăng dầu.

Với mặt hàng phân bón, chỉ riêng 8 tháng qua, các lực lượng quản lý thị trường đã phát hiện và xử lý trên 200 vụ vi phạm, số lượng phân bón các loại bị tạm giữ và xử lý khoảng trên 2.000 tấn. Phân bón giả đã lan rộng tới 30 tỉnh thành, phá hoại môi trường, làm hại người nông dân và các nhà sản xuất phân bón chân chính.

Có tới 40 - 50% số mẫu giám định có chất lượng thấp hơn mức đã công bố. Trong đó có thể kể đến Công ty Đông Hải (Đà Nẵng) với sản phẩm phân NPK có hàm lượng dinh dưỡng đăng ký 51% nhưng kiểm tra thực tế của cơ quan chức năng chỉ có 2,94%.

Theo báo cáo của Cục Bảo vệ thực vật, thuốc bảo vệ thực vật giả có loại chỉ diệt được 3 - 4 loại cỏ thông thường, nhưng trong nhãn hiệu, nhà sản xuất tăng công hiệu lên đến vài chục loại cỏ...

Về mặt hàng xăng dầu, đến thời điểm này đã xác định đựơc 27 cơ sở vi phạm bằng công nghệ cao, dùng chip điện tử gian lận số lượng xăng dầu tới 9% gây thịêt hại cho khách hàng. Các cây xăng này hiện đang bị niêm phong chờ xử lý, có thể rút giấy phép kinh doanh.

Riêng mặt hàng thuốc lá lậu thì có lẽ không cần phải điều tra cũng thấy sờ sờ trước mặt vì nó có mặt thường xuyên ở các thành phố lớn.

Chưa đủ sức răn đe

Hiện nay, mức xử lý vi phạm trong kinh doanh hàng hoá hiện còn quá nhẹ. Chẳng hạn như mức xử phạt hành vi gian lận của các cây xăng cao nhất chỉ có 30 triệu đồng. Trong khi đó, nếu sự gian dối này kéo dài thì những người vi phạm đã thu về lợi nhuận bất chính gấp nhiều lần nó.

Ông Nguyễn Hùng Dũng, Cục trưởng Quản lý thị trường (Bộ Công Thương) cho biết: "Ngoài việc xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi vi phạm trong xăng dầu là mặt hàng bình ổn giá, chúng tôi cũng yêu cầu phải bồi thường thiệt hại cho người tiêu dùng".

Đối với việc xăng dầu vừa qua, nếu xác định được tội phạm, ví dụ như người ta thông đồng với nhau, rồi đi đặt hàng sản xuất những cái chip để cố tình vi phạm thì những trường hợp đó chuyển cơ quan hình sự.

Cục quản lý thị trường cho biết, trong Chỉ thị 28 mới ban hành cách đây 3 hôm, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo các địa phương và ban ngành liên quan phải xử phạt kiên quyết kể cả việc áp dụng các biện pháp mạnh như đình chỉ hoạt động, rút giấy phép kinh doanh, kể cả truy tố trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp lụât đối với những hợp vi phạm.

Đây được xem là cơ sở để các ngành chức năng cấp địa phương xử lý trường hợp gian lận trong thương mại.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy vấn nạn hàng giả, hàng nhái khó có thể giải quyết được khi những khó khăn chủ quan xuất phát từ sự chồng chéo, thiếu đồng bộ từ chính lực lượng, chính sách phòng chống hàng giả, hàng nhái và ngay cả trong nhận thức của người tiêu dùng.

Ông Lê Thế Bảo cho rằng: Hàng giả hoành hành được chính bởi những quy định của pháp luật trong đấu tranh chống hàng giả còn hết sức lỏng lẻo. Chẳng hạn, quy định của pháp luật là làm hàng giả thì có thể truy cứu trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, ngay cả định nghĩa thế nào là hàng giả hiện cũng chưa hoàn toàn thống nhất.

Cục QLTT còn cho biết, một trong những khó khăn để xử lý rượu, thuốc lá giả hoặc nhập lậu là từ cơ chế chính sách. Trước đây, theo Nghị định 11 thì thuốc lá ngoại là mặt hàng cấm nhập khẩu và lưu thông trên thị trường nội địa. Nay theo quy định của Nghị định 59 thì thuốc lá ngoại là mặt hàng hạn chế nhập khẩu và kinh doanh. Từ đó, chế tài xử phạt đã được thay đổi và không còn mang tính răn đe cao.

Một thực tế khác là nhiều vụ phát hiện được đưa qua cơ quan kiểm định chất lượng thì không thể kiểm định được. Cơ quan kiểm định cho rằng, hàng hóa tuồn vào từ các nước không đăng ký chất lượng tại Việt Nam thì kiểm định thế nào trong khi pháp luật chưa có các quy định cụ thể về việc này! Mà đã không kiểm định được thì sao có thể quy cho đó là hàng giả? Chính vì vậy, quản lý thị trường đã bắt nhiều vụ như vậy và đành phải bó tay.

Lan Hương