Giá dầu dậy sóng, Nga thu “mỏ vàng” tỷ USD
(Dân trí) - Giá dầu Brent vọt lên trên 110 USD/thùng giữa căng thẳng Trung Đông. Trong khi châu Á lao đao vì chuỗi cung ứng đứt gãy, Nga bất ngờ thu bộn tiền, vẽ lại bản đồ năng lượng toàn cầu.
Sau quyết định giữ nguyên lãi suất của Fed vào sáng sớm ngày 19/3 (giờ Việt Nam), giá dầu Brent tăng mạnh, chọc thủng mốc 111,9 USD/thùng, trong khi WTI chạm ngưỡng 97,81 USD/thùng (cập nhật đến 9 giờ 30 ngày 19/3).
Giữa vòng xoáy căng thẳng leo thang giữa Mỹ và Iran, một trật tự kinh tế mới đang âm thầm hình thành. Dòng chảy vàng đen toàn cầu đang rẽ hướng, mang lại những khoản lợi nhuận khổng lồ cho những tay chơi biết nắm bắt thời cơ.
Giá dầu tăng sau quyết định giữ nguyên lãi suất của Fed vào rạng sáng nay (Ảnh: JP).
Nút thắt Vịnh Ba Tư và cơn khát năng lượng châu Á
Căng thẳng bùng phát giữa Mỹ, Israel và Iran đang giáng một đòn mạnh vào chuỗi cung ứng logistics toàn cầu. Tâm điểm của sự chú ý hiện dồn cả về eo biển Hormuz - hành lang hàng hải hẹp nhưng mang tính sống còn, nối liền Vịnh Ba Tư với các thị trường tiêu thụ khổng lồ.
Theo phân tích từ Nikkei, trong điều kiện bình thường, eo biển này gánh vác khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày. Con số này tương đương 25% tổng lượng thương mại dầu mỏ vận chuyển bằng đường biển trên toàn thế giới. Đáng chú ý, khoảng 80% lượng dầu thô qua Hormuz có đích đến là các nền kinh tế châu Á.
Sự gián đoạn tại khu vực trên đang khiến logistics dầu mỏ xáo trộn nghiêm trọng. Các nhà xuất khẩu hàng đầu như Ả Rập Xê Út, Iraq và UAE phụ thuộc hoàn toàn vào tuyến đường này để đưa hàng ra quốc tế. Khi "nút thắt cổ chai" này trở nên rủi ro, chi phí bảo hiểm lập tức tăng vọt.
Hệ quả là dòng chảy dầu mỏ đường biển bị giữ chân ngay trong Vịnh Ba Tư. Đối với các quốc gia châu Á khát năng lượng như Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc, rủi ro đang hiện hữu rõ rệt. Chỉ một đứt gãy nhỏ trong nguồn cung cũng đủ để thổi bùng chi phí hoạt động của các nhà máy lọc dầu và đẩy giá nhiên liệu nội địa tăng phi mã.
Lợi thế địa lý và sự phá sản của mức giá trần
Giữa lúc thị trường tập trung vào những thiệt hại của châu Á, một cái tên bất ngờ vươn lên hưởng lợi, đó là Nga. Theo Nikkei, sự đứt gãy dòng chảy tại Trung Đông đang tái định hình thị trường theo hướng củng cố mạnh mẽ vị thế của Moscow. Điểm mấu chốt tạo nên sự khác biệt chính là địa lý xuất khẩu.
Khác với các đối thủ vùng Vịnh, dầu của Nga không đi qua khu vực Trung Đông đầy rủi ro. Các chuyến hàng từ cảng Baltic có thể dễ dàng tiếp cận thị trường châu Âu và Đại Tây Dương. Trong khi đó, các cảng Thái Bình Dương ở Viễn Đông lại bơm thẳng dầu sang châu Á. Moscow đang nắm trong tay những hành lang xuất khẩu lớn hiếm hoi nằm ngoài vùng xung đột.
Sự an toàn này lập tức thay đổi khẩu vị của các nhà mua hàng. Trước đây, Nhật Bản, Ấn Độ và Trung Quốc từng cố gắng cân bằng nhu cầu năng lượng với các biện pháp hạn chế của phương Tây. Nhưng nay, ưu tiên của họ chuyển từ "đa dạng hóa" sang "đảm bảo chắc chắn". Dầu Nga bỗng chốc trở thành lựa chọn đáng tin cậy nhất.
Sự dịch chuyển này cũng phơi bày giới hạn của các công cụ trừng phạt. Mức trần giá 60 USD/thùng do nhóm G7 áp đặt nhằm siết nguồn thu của Nga gần như mất hiệu lực. Theo Nikkei, dầu Nga hiện giao dịch vượt xa mức trần này. Thậm chí, người mua sẵn sàng trả thêm "phí an toàn nguồn cung" cao hơn dầu Brent từ 2-8 USD/thùng để đảm bảo hàng hóa.
Dầu Nga trở thành lựa chọn đáng tin cậy nhất trong cuộc xung đột tại Trung Đông (Ảnh: Shutterstock).
Sự trở lại của "ông trùm" đội tàu bóng tối
Đằng sau dòng chảy tỷ USD này là sự tái xuất ngoạn mục của một nhân vật quyền lực. Theo Wall Street Journal, Etibar Eyyub - "ông trùm" đội tàu bóng tối của Nga - đang hoạt động hết công suất. Người đàn ông 47 tuổi gốc Azerbaijan này được giới buôn dầu ví như một "cá voi" thực thụ trên thị trường.
Trước đó, Eyyub từng lao đao khi các lệnh trừng phạt bủa vây. Hàng triệu thùng dầu do ông kiểm soát thông qua các công ty "vỏ bọc" từng phải lênh đênh ngoài biển vì Ấn Độ cắt giảm nhập khẩu. Tuy nhiên, chiến sự Trung Đông đã đảo ngược thế cờ chỉ trong vỏn vẹn hai tuần.
Để hạ nhiệt thị trường toàn cầu, Washington buộc phải cấp giấy miễn trừ 30 ngày cho Ấn Độ, sau đó mở rộng cho các nước khác nhằm giải phóng số dầu Nga đang mắc kẹt. Các nhà máy lọc dầu tại Ấn Độ và Trung Quốc lập tức tận dụng cơ hội, xử lý nguồn hàng này để thay thế lượng dầu kẹt ở Vịnh Ba Tư.
Wall Street Journal tiết lộ, Ấn Độ đã mua hơn 30 triệu thùng dầu chỉ trong nửa tháng qua. Phần lớn các giao dịch khổng lồ này do Eyyub và mạng lưới của ông dàn xếp. Nắm trong tay 1/3 trong tổng số 600 tàu chở dầu Nga trên toàn cầu, ông đang đóng vai trò "tổng chào hàng", giải quyết đầu ra cho hơn 50 tỷ USD dầu thô mỗi năm.
Hành trình thâu tóm quyền lực của Eyyub mang đậm màu sắc của một thương vụ tài chính gay cấn. Theo Wall Street Journal, sau khi các "ông lớn" thương mại phương Tây rút lui khỏi Nga, Eyyub đã nổi lên từ sự hỗn loạn. Ông từng bước loại bỏ các đối thủ cạnh tranh để nắm quyền xử lý gần như toàn bộ xuất khẩu của tập đoàn quốc doanh Rosneft.
Bắt đầu sự nghiệp tại công ty Coral Energy ở Dubai, Eyyub nhanh chóng xây dựng danh tiếng là một nhà đàm phán cực kỳ cứng rắn. Ông đã đánh bại đối thủ sừng sỏ Murtaza Lakhani bằng cách trả giá cao hơn trong các phiên đấu giá tại Moscow. Đồng thời, ông xây dựng mối quan hệ vô cùng thân thiết với giới lãnh đạo năng lượng cấp cao của Nga.
Từ văn phòng tại một tòa tháp tráng lệ ở Moscow, Eyyub điều hành mạng lưới của mình bằng 2 máy bay riêng. Ông liên tục di chuyển khắp Trung Đông, châu Phi và Ấn Độ để tìm kiếm khách hàng. Đế chế của ông không ngừng mở rộng, tiếp quản cả các tàu hoạt động tại Venezuela và tham gia vào các dự án thăm dò Bắc Cực.
Nhờ mạng lưới khổng lồ này, dầu Urals - loại dầu chủ lực của Nga - hiện giao dịch gần ngang giá với các chuẩn toàn cầu. Trước khi xung đột bùng phát, mức chiết khấu của loại dầu này từng bị ép xuống tới gần 20%. Một lãnh đạo tập đoàn Reliance (Ấn Độ) khẳng định, kể từ khi eo Hormuz bị gián đoạn, họ đang mua "càng nhiều dầu Nga càng tốt".
Từ chỗ bị dồn vào thế khó, mạng lưới “đội tàu bóng tối” của Nga, dưới sự điều phối của Eyyub, đang tận dụng chiến sự Trung Đông để quay lại mạnh mẽ (Minh họa: Christian Capestany).
Nghịch lý kinh tế và dòng tiền tỷ USD
Theo Business Insider, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy cho biết Nga đã thu về khoảng 10 tỷ USD chỉ trong 2 tuần xung đột bùng phát. Con số này bù đắp tới 10% khoản thâm hụt thương mại dầu mỏ dự kiến của Moscow trong năm 2026.
Mặc dù doanh thu dầu khí của Nga trong 2 tháng đầu năm chỉ đạt 10,2 tỷ USD mỗi tháng, giảm mạnh so với cùng kỳ, nhưng đợt tăng giá hiện tại đang thay đổi cục diện. Tổng thu ngân sách 58,7 tỷ USD trong giai đoạn này cho thấy nền kinh tế Nga vẫn duy trì sức chống chịu đáng kể trước các sức ép quốc tế.
Trong khi đó, theo Nikkei, giá dầu vượt mốc 100 USD/thùng đang thổi bùng áp lực lạm phát tại phương Tây. Người dân và doanh nghiệp tại các nền kinh tế lớn phải gồng mình gánh chịu chi phí năng lượng ngày càng đắt đỏ.
Trong diễn biến mới nhất, các nhà máy lọc dầu tại Ấn Độ và Trung Quốc đang gia tăng mua dầu Nga để bù đắp nguồn cung gián đoạn từ khu vực Vịnh Ba Tư, cho thấy dòng chảy thương mại năng lượng đang dịch chuyển rõ rệt theo hướng có lợi cho Moscow.
