"Cân đo, đong đếm" để những chú ngựa quý tộc châu Âu chào đời ở Việt Nam

Cách trung tâm Hà Nội khoảng 15km về phía Tây, Câu lạc bộ Ngựa Hà Nội có khoảng 30 chú ngựa thuộc nhiều giống khác nhau. Phần lớn ngựa ở đây được nhập từ châu Âu, nhưng cũng có những chú ngựa được sinh ra ngay trong chuồng trại này, lớn lên cùng các huấn luyện viên.

Ở đây có nhiều giống ngựa quý như Thoroughbred, Kabadin hay ngựa lùn Pony Mông Cổ.

Để những chú ngựa từ khắp thế giới sinh trưởng khỏe mạnh và được nhân giống thành công ở Việt Nam là cả một quy trình chăm sóc, thuần hóa bài bản và khoa học cùng quá trình huấn luyện kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm.

Mỗi chú ngựa đều có một cái tên riêng, gắn với tính cách. Moon trầm lặng, Happy thân thiện, Bông hiền lành… Những cái tên ấy giúp trẻ nhỏ dễ nhớ, dễ gắn bó, để ngựa không còn là con vật xa lạ mà trở thành “người bạn” thực sự.

6h30, khu chuồng trại đã bắt đầu nhộn nhịp. Nhân viên chăm sóc đi dọc từng ô chuồng, kiểm tra nước uống, thức ăn và đặc biệt là phân ngựa.

Với những người làm nghề, đây là cách nhanh nhất để biết một chú ngựa có khỏe mạnh hay không. Ngựa rất dễ gặp vấn đề tiêu hóa, chỉ cần ăn cỏ ướt, đổi loại thức ăn hoặc bị stress do thời tiết là hệ tiêu hóa có thể rối loạn.

Hôm nay, chú ngựa con khoảng 4 tháng tuổi tên Zodu nằm ngủ lâu hơn bình thường. Kỹ thuật viên phải đến kiểm tra, đánh thức, quan sát phản xạ để đảm bảo chú không gặp vấn đề sức khỏe.

Theo chị Nguyễn Thị Hòa Hợp, Chủ nhiệm CLB Ngựa Hà Nội, công việc chăm sóc ngựa bắt đầu từ việc đọc những dấu hiệu rất nhỏ ở trong chuồng.

Chị Hợp cho biết, chăm sóc và huấn luyện ngựa là một công việc vừa khó lại vừa dễ.

Khó, bởi ngựa là loài ăn cỏ, trong tự nhiên thường là con mồi. Bản năng của chúng luôn là cảnh giác, sợ hãi và đề phòng nguy hiểm. Chỉ cần một tiếng động lạ, một cử động mạnh hay một người bước vào chuồng quá nhanh, ngựa cũng có thể giật mình, quay mông lại ở tư thế phòng thủ.

Vì vậy, bước đầu tiên khi thuần một chú ngựa hoang không phải là cưỡi, mà là làm quen. Kỹ thuật viên chỉ vào chuồng dọn dẹp, vuốt ve, trò chuyện, để con ngựa quen với sự hiện diện của con người. Có những con phải mất hàng tuần chỉ để chịu đứng yên cho người dắt dây.

“Tuy nhiên, ngựa là loài động vật rất thông minh. Khi mình kiên nhẫn, nhẹ nhàng, cảm nhận được nỗi sợ của nó, thì ngựa tin mình rất nhanh”, chị Hợp nói. Một khi đã tin tưởng, chúng sẽ nghe lời, thậm chí hiểu được giọng nói quen thuộc của người chăm.

Theo chị Hợp, nuôi ngựa ở Việt Nam là một hành trình học nghề gần như từ con số 0. Ngành nuôi ngựa trong nước chưa phát triển, nên từ bác sĩ thú y, thuốc men, cỏ, cám đến dụng cụ chăm sóc đều rất khó tìm.

 “Những năm đầu, chúng tôi gần như không có ai hướng dẫn. Ngựa ốm mà không biết bệnh gì, không mua được thuốc, chỉ biết đứng nhìn mà lo”, chị nhớ lại.

Chị Hợp xử lý vết thương ở chân của một chú ngựa. 

Có giai đoạn, chuồng trại liên tiếp mất ngựa vì những căn bệnh lạ. Các bệnh về da, về tiêu hóa, về sốc nhiệt… đều khiến người chăm lúng túng. Không ít lần, ngựa chết mà cả trại không hiểu nguyên nhân.

Trong suốt hơn 13 năm hoạt động, CLB đã tích lũy kinh nghiệm bằng chính những lần thất bại như vậy. May mắn là trong quá trình làm việc, nhiều người nước ngoài yêu ngựa ghé thăm, thấy sự chăm sóc tận tâm của đội ngũ ở đây, đã chủ động hỗ trợ.

“Có người giúp liên hệ bác sĩ thú y ở nước ngoài để tư vấn từ xa. Có người gửi thuốc, hướng dẫn cách điều trị. Từng bước một, những kiến thức về dinh dưỡng, bệnh tật, huấn luyện… được tích lũy”.

Ở CLB, mỗi chú ngựa đều có chế độ ăn riêng, được tính theo trọng lượng và mức vận động.

Buổi sáng, chúng ăn cám và bột ngô. Buổi trưa ăn cỏ. Đầu giờ chiều lại ăn cám. Buổi tối tiếp tục ăn cỏ.

Một chú ngựa lớn nặng khoảng 450kg có thể ăn tới 50–60kg thức ăn mỗi ngày.

Tuy nhiên, khó nhất không phải là cho ăn đủ, mà là cho ăn đúng. Ngựa nhập từ châu Âu không quen với loại cỏ ở Việt Nam. Khi đổi thức ăn, người chăm phải cho ăn thử trong vài ngày, tăng dần khẩu phần để ngựa quen mùi, quen vị.

Trong mỗi chuồng còn có một viên muối khoáng màu đỏ để ngựa liếm bổ sung khoáng chất. Có chú chỉ một tuần đã liếm hết, nhưng cũng có chú phải một đến hai tháng mới vơi.

Khó khăn lớn nhất khi nuôi ngựa ở Việt Nam là thời tiết. Mùa hè miền Bắc, nhiệt độ trên 30 độ C khiến ngựa bỏ ăn, chỉ đứng thở, thậm chí sốc nhiệt. Trại phải lắp mái, phun nước làm mát để hạ nhiệt chuồng. Mùa đông, ngựa chịu lạnh tốt hơn, nhưng cũng phải hạn chế tắm.

Sau khoảng 7 giờ sáng, đàn ngựa được thả đi dạo theo từng nhóm. Ngựa đực đi riêng để tránh cắn nhau, còn ngựa cái, ngựa con và ngựa thiến có thể đi chung.

Có những con ngựa nhút nhát, hiền lành, một số khác lại bướng bỉnh, nghịch ngợm, thích lăn lộn vầy cát dưới nắng.

Việc nhân giống ngựa không đơn giản như nhiều người nghĩ. Với những giống ngựa thuần chủng châu Âu, quá trình phối giống và đậu thai thường rất khó, tỷ lệ thành công thấp.

“Ngựa thuần chủng phối đã khó, đậu thai còn khó hơn. Có những cặp phối nhiều lần vẫn không thành công”, chị Hợp chia sẻ.

Chính vì vậy, mỗi chú ngựa con ra đời tại trại đều được xem như một “trái ngọt” sau nhiều tháng chờ đợi.

Hiện tại, CLB đã tự nhân giống thành công khoảng 6 chú ngựa giống Thoroughbred, Kabadin, Tigerhorse, Mongolia, bên cạnh một số trường hợp khác như chú ngựa kéo xe Kabadin tên Sochu, đã sinh ra ngựa con River.

Trong số những chú ngựa ở CLB, Warmly được xem là “hoa hậu” của đàn. Thuộc giống Thoroughbred là giống ngựa đua ở châu Âu, Warmly có vóc dáng cao lớn, bộ lông nâu và vệt trắng nổi bật trên gương mặt. Chú từng tham gia nhiều sự kiện, làm mẫu ảnh và xuất hiện trong MV ca nhạc.

Theo chị Nguyễn Thị Hòa Hợp, chủ nhiệm CLB, Warmly được sinh ra từ cặp ngựa bố mẹ nhập về hơn chục năm trước. Khi chuồng trại chưa hoàn thiện, cả hai con ngựa bố mẹ đều mất vì thời tiết thay đổi, chỉ còn Warmly sống sót.

“Vì nó ở với tôi từ bé, tính rất ấm áp, thân thiện nên tôi đặt tên là Warmly”, chị Hợp kể.

Sau này, Warmly sinh ra Simba. Chú ngựa con này đang trong giai đoạn huấn luyện. Sau khoảng một tháng, Simba đã biết chạy nước kiệu, nước đại, nhưng vẫn còn nghịch, chưa đủ thuần để khách cưỡi.

Jaguar và Cheetah, hai chú ngựa Mông Cổ, vóc dáng nhỏ nhưng chạy rất bền và đặc biệt nghịch. Trong khi ngựa châu Âu chạy một tiếng thường phải nghỉ khoảng 15 phút, thì hai chú ngựa này có thể chạy lâu hơn.

“Con nào làm mình ngã nhiều nhất trong quá trình thuần hóa lại là con mình nhớ nhất”, một kỹ thuật viên nói. Cheetah và Jaguar là hai cái tên khiến anh nhớ mãi. Có lúc đang chạy, ngựa khựng lại hoặc quay ngoắt sang hướng khách khiến HLV ngã nhào.

Trong quá trình cưỡi, người huấn luyện phải quan sát hơi thở của ngựa. Khi thấy lỗ mũi nở tròn, nhịp thở nặng, đó là dấu hiệu ngựa đã mệt.

“Quan trọng nhất là tương tác với ngựa, để cảm nhận sức khỏe và trạng thái của nó”, một HLV chia sẻ.

Sau mỗi buổi tập luyện dài và đầy bụi bẩn, HLV sẽ tắm và chải lông cho ngựa. Hoạt động này sẽ diễn ra thường xuyên hơn vào mùa hè, khi tiết trời nóng nực và các con ngựa cần được giải nhiệt.

Ở trại còn có những chú ngựa hiếm, như Tigerhorse với bộ lông đốm đặc biệt. Theo chị Hợp, trên thế giới chỉ có khoảng vài trăm con.

Đây thực chất là dạng đột biến tự nhiên, không phải cứ lấy ngựa đốm lai với nhau là sinh ra ngựa đốm. Muốn có Tigerhorse, phải lai từ những cá thể mang đặc điểm gen phù hợp, ví dụ một con nâu và một con vàng mới có thể sinh ra ngựa đốm. Vì sự hiếm có ấy, cặp Tigerhorse luôn được xem là điểm nhấn đặc biệt của đàn ngựa tại CLB.

Ảnh: Thành Đông