Xâm nhập mặn: Đâu là yếu tố ảnh hưởng?

Dân trí Vài năm trở lại đây, tình trạng xâm nhập mặn ở Việt Nam đang diễn ra hết sức phức tạp. Không chỉ các tỉnh đồng bằng Sông Cửu Long mà ngay cả các tỉnh dọc miền Trung cũng đang có dấu hiệu bị xâm nhập mặn. Vậy đâu là yếu tố ảnh hưởng đến việc xâm nhập mặn?

Nước ngọt là nguồn tài nguyên khan hiếm. Theo Tổ chức Khí tượng Thế giới, chỉ có 2,5% tổng lượng nước trên trái đất là nước ngọt, phần còn lại là nước mặn. Nguồn nước ngọt lớn nhất là nằm dưới lòng đất và một phần nước mặt nằm rải rác ở nhiều khu vực trên thế giới. Nước ngầm được sử dụng rộng rãi để bổ sung cho nguồn nước mặt nhằm đáp ứng nhu cầu nước ngày càng tăng. Tuy nhiên, một trong những vấn đề đối với hệ thống nước ngầm ở những vùng ven biển chính là xâm nhập mặn. Xâm nhập mặn là quá trình thay thế nước ngọt trong các tầng chứa nước ở ven biển bằng nước mặn do sự dịch chuyển của khối nước mặn vào tầng nước ngọt. Xâm nhập mặn làm giảm nguồn nước ngọt dưới lòng đất ở các tầng chứa nước ven biển do cả hai quá trình tự nhiên và con người gây ra.


Sự dịch chuyển của khối nước mặn vào tầng nước ngọt. Nguồn: EOE (2012)

Sự dịch chuyển của khối nước mặn vào tầng nước ngọt. Nguồn: EOE (2012)

Nguồn: Lê Anh Tuấn (2008) - Giáo trình Thủy văn môi trường
Hiện tượng xâm nhập mặn từ biển vào lòng sông vùng cửa sông

Theo Trung tâm phòng tránh và giảm nhẹ thiên tai, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn: Xâm nhập mặn là hiện tượng nước mặn với nồng độ mặn bằng 4‰ xâm nhập sâu vào nội đồng khi xảy ra triều cường, nước biển dâng hoặc cạn kiệt nguồn nước ngọt.

Xâm nhập mặn là vấn đề nghiêm trọng đối với nhiều chính quyền địa phương, vấn đề này đã được nỗ lực giải quyết trong bối cảnh đang diễn ra biến đổi khí hậu như nước biển dâng, tăng nhiệt độ, khai thác nước ngầm quá mức để đáp ứng nhu cầu nước cho phát triển, những nguyên nhân này đang làm tăng nguy cơ xâm nhập mặn.

Theo trung tâm phân tích của Cục Thông tin Khoa học và Công nghệ Quốc gia (Nasati), trong tự nhiên, bề mặt phân cách giữa nước ngọt và nước mặn hiếm khi ổn định. Quá trình bổ sung nước hoặc khai thác nguồn nước ngầm đều dẫn đến sự dịch chuyển bề mặt phân cách giữa nước ngọt và nước mặn từ vị trí này sang vị trí khác. Sự dịch chuyển đó có thể làm mực nước dâng lên hoặc hạ xuống tùy thuộcvào việc nước ngọt đổ vào tầng ngậm nước tăng hay giảm. Do đó, sự thay đổi lượng nước ngầm gây ảnh hưởng trực tiếp đến xâm nhậpmặn. Tình trạng này sẽ tăng nhanh hơn nếu giảm bổ sung nước ngầm.

Những thay đổi do biến đổi khí hậu như lượng mưa và nhiệt độ, thay đổi mục đích sử dụng đấ tcũng có thể làm thay đổi đáng kể tốc độ bổ sung nước ngầm cho các hệ thống tầng ngậm nước, gây ảnh hưởng đến quá trình xâm nhập mặn.

Đâu là yếu tố ảnh hưởng đến xâm nhập mặn?

Phân tích của Nasati cũng cho hay, biến đổi khí hậu có thể ảnh hưởng sâu sắc đến chu trình thủy văn thông qua thay đổi mô hình lượng mưa, lượng nước bốc hơi và độ ẩm của đất. Lượng mưa có thể tăng hoặc giảm và phân bố không đồng đều trên toàn cầu. Hiện tượng này sẽ làm thay đổi lượng nước ngầm được bổ sung, đồng thời thay đổi tốc độ xâm nhập mặn vào tầng ngậm nước ven biển. Vì vậy, thông tin về các tác động của biến đổi khí hậu ở địa phương hoặc khu vực,các quá trình thủy văn và tài nguyên nước ven biển trở nên rất quan trọng.

Bên cạnh đó, các hoạt động thay đổi mục đích sử dụng đất và quản lý đất cũng có thể làm thay đổi trực tiếp đến hệ thống thủy văn, chế độ bốc hơi nước và dòng chảy. Do đó, sử dụng đất cũng đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá nguồn nước ngầm

Đối với các cửa sông tiếp giáp với biển, hiện tượng xâm nhập mặn từ biển vào các sông xảy ra khá phổ biến, đặc biệt vào mùa khô. Khi đó lượng nước từ sông đổ ra biển giảm, thủy triều từ biển sẽ mang nước mặn lấn sâu vào lòng sông làm cho nước sông bị nhiễm mặn. Nồng độ mặn sẽ giảm dần khi càng tiến sâu vào đồng bằng.

Mức độ xâm nhập mặn vào sâu trong nội đồng phụ thuộc vào nhiều yếu tố: Lượng nước từ thượng nguồn đổ về, lưu lượng càng giảm, nước mặn càng tiến sâu vào đất liền; Biên độ triều vùng cửa sông: vào giai đoạn triều cường, nước mặn càng lấn sâu vào; Địa hình: địa hình bằng phẳng là yếu tố thuận lợi cho sự xâm nhập mặn.

Các yếu tố khí tượng: gió từ biển hướng vào đất liền, nhiệt độ cao, mưa ít, ... sẽ là tác nhân làm mặn lấn sâu vào nội địa; Hoạt động kinh tế của con người: Nhu cầu sử dụng nước ngọt vào mùa khô tăng sẽ làm giảm nguồn nước ngầm, làm tăng nguy cơ xâm nhập mặn.

Việt Nam là quốc gia có trên 3000 km bờ biển, tập trung hàng triệu người sinh sống và khai thác các nguồn lợi từ biển. Xâm nhập mặn diễn ra tại hầu hết các địa phương ven biển, gây ảnh hưởng lớn đến hoạt động sản xuất và sinh hoạt của người dân, đặc biệt tại những cửa sông đổ ra biển. Hai đồng bằng rộng lớn của Việt Nam là Đồng bằng Sông Hồng và ĐBSCL là những nơi chịu ảnh hưởng lớn nhất của hiện tượng này. Nhiều giải pháp đã được đưa ra, phần nào hạn chế được tình trạng xâm nhập mặn nhưng trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn ra ngày càng phức tạp thì trong thời gian tới, hiện tượng xâm nhập mặn vẫn là mối đe dọa lớn đến đời sống các khu vực này, đặc biệt là khu vực ĐBSCL, vựa lương thực của cả nước.

Nguyễn Hùng (lược ghi tổng luận của Nasati)

MỚI NHẤT
Phụ nữ bị chứng đau nửa đầu dễ bị bệnh tim
Phụ nữ bị chứng đau nửa đầu dễ bị bệnh tim

(Dân trí) - Những phụ nữ bị chứng đau nửa đầu có nhiều khả năng mắc bệnh tim hơn những người phụ nữ khác.

Thứ ba, 07/06/2016 - 01:19

Tránh những cái chết oan uổng vì sét đánh!
Tránh những cái chết oan uổng vì sét đánh!

(Dân trí) - So với mấy chục năm trước, trình độ của dân ta đã cao hơn nhiều, nhưng thật đáng tiếc, cứ vào mùa dông bão, không ít người bị chết oan uổng vì bị sét đánh do thiếu hiểu biết.

Thứ ba, 07/06/2016 - 12:08

Giáo sư Trần Thanh Vân: Nhiều người hiểu sai về tầm quan trọng của khoa học cơ bản
Giáo sư Trần Thanh Vân: Nhiều người hiểu sai về tầm quan trọng của khoa học cơ bản

(Dân trí) - Chủ đề hội nghị hàng năm của Chương trình “Gặp gỡ Việt Nam” luôn xoay quanh đến các vấn đề của khoa học cơ bản. Vậy khoa học cơ bản có vị trí then chốt ra sao, các hội nghị quốc tế giúp gì cho Việt Nam… ? Giáo sư Trần Thanh Vân đã có cuộc trao đổi cởi mở với báo Điện tử Dân trí.

Thứ ba, 07/06/2016 - 06:52

Robot điện thoại thông minh đầu tiên trên thế giới.
Robot điện thoại thông minh đầu tiên trên thế giới.

(Dân trí) - Điện thoại thông minh RoBoHon trông giống như một món đồ chơi, có thể nói như một cái máy, nhảy và hát được, nhưng quan trọng nhất là có thể trả lời các cuộc gọi điện thoại của bạn và gửi email cho bạn. Đây là robot điện thoại thông minh đầu tiên trên thế giới.

Thứ ba, 07/06/2016 - 01:06

Tội phạm về môi trường tăng vọt 26% kể từ năm 2014
Tội phạm về môi trường tăng vọt 26% kể từ năm 2014

(Dân trí) - Liên Hiệp Quốc (UN) và Interpol cho biết, hiện nay, tội phạm môi trường đang là tội phạm lớn thứ tư trên thế giới và đang là mối đe dọa ngày càng lớn đối với an ninh và tài nguyên thiên nhiên.

Thứ ba, 07/06/2016 - 12:00

Bộ trưởng Bộ KH&CN: Khoa học cơ bản có ý nghĩa đặc biệt quan trọng!
Bộ trưởng Bộ KH&CN: Khoa học cơ bản có ý nghĩa đặc biệt quan trọng!

(Dân trí) - Trao đổi với báo chí tại buổi họp báo “Gặp gỡ Việt Nam” năm 2016, ông Chu Ngọc Anh - Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh: “Khoa học cơ bản có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, là cơ sở để đưa các ứng dụng vào cuộc sống”

Thứ hai, 06/06/2016 - 05:17

Chạy bộ tốt cho sức khỏe xương hơn đi xe đạp
Chạy bộ tốt cho sức khỏe xương hơn đi xe đạp

(Dân trí) - Một nghiên cứu mới cho kết luận những loại hình thể dục đặt lực căng vào xương, như chạy bộ, có thể cải thiện sức khỏe xương trong thời gian dài hiệu quả hơn các hoạt động không dồn trọng lượng như đi xe đạp.

Thứ hai, 06/06/2016 - 04:31

Khoai tây tím đặc biệt tốt cho sức khỏe
Khoai tây tím đặc biệt tốt cho sức khỏe

(Dân trí) - Các nhà nghiên cứu tại Đại học bang Colorado (CSU) đã phát triển một giống khoai tây tím mới giàu chất chống oxi hóa hơn các giống khoai trắng và vàng truyền thống. Nó được xếp ngang với các loại siêu thực phẩm như quả việt quất và lựu, đưa khoai tây lên thành thực phẩm giàu dinh dưỡng.

Thứ hai, 06/06/2016 - 03:52

Sử dụng ứng dụng điện thoại để phát hiện rò rỉ trên hệ thống cấp nước
Sử dụng ứng dụng điện thoại để phát hiện rò rỉ trên hệ thống cấp nước

(Dân trí) - Chiều 6/6, Đại sứ quán Thủy Điển đã tổ chức buổi lễ công bố kết quả cuộc thi toàn quốc về “Sáng tạo thông minh về Nước 2016”. Với ý tưởng sử dụng ứng dụng của điện thoại di động để phát hiện rò rỉ trên hệ thống cấp nước, nhóm sinh viên ĐH Bách khoa TPHCM đã chiến thắng ở cuộc thi năm nay.

Thứ hai, 06/06/2016 - 03:45

Con người có thể được tạo ra trong phòng thí nghiệm?
Con người có thể được tạo ra trong phòng thí nghiệm?

(Dân trí) - Một dự án mới được công bố về sản xuất bộ gen người hoàn chỉnh trong phòng thí nghiệm theo phương pháp hóa học được coi là bước tiến mới, thậm chí nó có thể đưa đến viễn cảnh con người được sinh ra trong phòng thí nghiệm mà không cần cha mẹ sinh học.

Thứ hai, 06/06/2016 - 12:33

Ếch bò “đột tử” ngay sau khi ăn thịt sa giông độc
Ếch bò “đột tử” ngay sau khi ăn thịt sa giông độc

(Dân trí) - Từ vị thế của con mồi, sa giông độc đã khiến kẻ săn mồi trả giá bằng chính mạng sống của mình khi tiết ra chất kịch độc...

Thứ hai, 06/06/2016 - 11:19

Lão hóa gây ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng hồi phục da
Lão hóa gây ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng hồi phục da

(Dân trí) - Một nghiên cứu mới chỉ ra rằng thời gian tự phục hồi của da lâu hơn ở người già, vì chức năng chữa bệnh của tuyến mồ hôi suy giảm theo thời gian.

Thứ hai, 06/06/2016 - 08:27

ĐÁNG QUAN TÂM
Mũ lặn công nghệ cao mang dáng dấp như một Minion
Mũ lặn công nghệ cao mang dáng dấp như một Minion

(Dân trí) - Đây là công nghệ lặn mới nhất, giúp lực lượng tinh nhuệ của Hải quân Mỹ trong các trận chiến dưới nước. Mang một chiếc HUD (đó là chiếc màn hình trong suốt hiển thị dữ liệu) cho phép thợ lặn có thể giao tiếp với nhà chỉ huy trên mặt nước và thậm chí gửi video.

Chủ nhật, 05/06/2016 - 05:43

Cảm phục người đàn ông bỏ ra tiền tỷ để xây dựng khu dân cư xanh
Cảm phục người đàn ông bỏ ra tiền tỷ để xây dựng khu dân cư xanh

(Dân trí) - Bỏ ra tiền tỷ để mày mò nghiên cứu chế tạo ra lò đốt rác, xây dựng các quy trình phân loại và tận dụng rác hữu cơ để làm phân vi sinh bón cho ruộng đồng… Đó là những nỗ lực không biết mệt mỏi của anh Nguyễn Thành Công khi chứng khiến cảnh rác ngập tràn khu Thị trấn Ngô Đồng (Giao Thủy – Nam Định)

Chủ nhật, 05/06/2016 - 10:08

Độc đáo với "tủ lạnh" không sử dụng điện
Độc đáo với "tủ lạnh" không sử dụng điện

(Dân trí) - Trong điều kiện khí hậu nóng, để lâu thức ăn không còn tươi ngon. Chỉ trong 2 ngày cà chua sẽ bị hỏng. Sau bốn ngày cà rốt và đậu bắp sẽ thối. Nếu không có các phương tiện bảo quản nông phẩm thì các hộ gia đình nghèo ở nông thôn sẽ phải chiến đấu với tình trạng đói và thậm chí là nạn đói.

Chủ nhật, 05/06/2016 - 01:32

Báo động ô nhiễm môi trường đô thị
Báo động ô nhiễm môi trường đô thị

(Dân trí) - Người dân sống ở những đô thi lớn ngày nay cảm thấy ngột ngạt bởi môi trường sống ngày càng bị ô nhiễm nặng nề. Nhiều nhà cao tầng đua nhau mọc lên, đường phố chen chúc toàn xe ô tô, xe gắn máy xả khí thải; còn những ao hồ và thảm cây xanh ngày càng thu hẹp…

Chủ nhật, 05/06/2016 - 12:39

Sinh viên tranh luận về rau chân vịt khiến chuyên gia “thua cuộc”
Sinh viên tranh luận về rau chân vịt khiến chuyên gia “thua cuộc”

(Dân trí) - Hội đồng Thông tin Thực phẩm châu Âu đã thừa nhận sau khi những tranh luận khoa học của sinh viên dành thắng lợi đó là rau chân vịt có thể bảo quản lạnh, tích trữ và hâm nóng ở điều kiện thích hợp. Các chuyên gia đã rút lại lời khuyên không nên hâm nóng rau chân vịt.

Thứ bảy, 04/06/2016 - 02:39

Máy bay không người lái chạy năng lượng mặt trời do sinh viên Việt Nam sản xuất
Máy bay không người lái chạy năng lượng mặt trời do sinh viên Việt Nam sản xuất

(Dân trí) - Nhóm sinh viên ĐH Bách khoa Hà Nội đã nghiên cứu và thử nghiệm thành công máy bay không người lái sử dụng pin năng lượng mặt trời. Đây là kết quả nghiên cứu không ngừng cải tiến của 4 khóa sinh viên thuộc bộ môn Kỹ thuật Hàng không và Vũ trụ - Viện Cơ khí Động lực.

Thứ bảy, 04/06/2016 - 02:09

Công nghệ đẩy nước lên cao sử dụng chính sức nước của thầy giáo trường chuyên
Công nghệ đẩy nước lên cao sử dụng chính sức nước của thầy giáo trường chuyên

(Dân trí) - Thiết bị đưa nước lên cao sử dụng sức nước có thể đưa nước lên độ cao tới 70m với lưu lượng 6m3/ngày đêm mà không cần sử dụng đến bất cứ loại nhiên liệu nào, phục vụ hiệu quả việc lấy nước tưới tiêu và sinh hoạt cho bà con vùng cao nước ta.

Thứ bảy, 04/06/2016 - 12:28

Nghiên cứu ứng dụng nano bạc cho ngành da giầy
Nghiên cứu ứng dụng nano bạc cho ngành da giầy

(Dân trí) - Các nhà khoa học tại Viện nghiên cứu da-giầy đã gặt hái nhiều thành công trong việc nghiên cứu ứng dụng nano bạc sát khuẩn nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm lót giầy. Sự thành công của đề tài sẽ mở ra cho các đơn vị da giầy trong nước khả năng sản xuất các sản phẩm vừa có tính năng sử dụng vừa có tính năng chăm sóc sức khỏe người sử dụng.

Thứ bảy, 04/06/2016 - 11:31

Chế tạo thành công bóng bán dẫn nhiệt lượng tử
Chế tạo thành công bóng bán dẫn nhiệt lượng tử

(Dân trí) - Các nhà nghiên cứu đã thiết kế thành công một bóng bán dẫn nhiệt lượng tử có thể điều khiển các dòng nhiệt, tương tự với cách bóng bán dẫn điện tử điều khiển dòng điện. Thiết bị này có thể dùng cho các ứng dụng tái sử dụng nhiệt thải thu được từ các nhà máy nhiệt điện và các hệ thống năng lượng khác.

Thứ bảy, 04/06/2016 - 09:06

Phương pháp mới để tìm vật liệu ngậm nước trên mặt trăng
Phương pháp mới để tìm vật liệu ngậm nước trên mặt trăng

(Dân trí) - Trước những nhiệm vụ của tàu Apollo trên Mặt trăng, các nhà khoa học đã suy đoán rằng các chất bay hơi bao gồm cả nước có thể được tích lũy lâu dài ở các vùng tối của các cực. Sau đó tàu Apollo đã mang các mẫu trên mặt trăng trở lại, cho phép tiến hành các phép đó thực tế: Họ không thấy khoáng chất nào chứa nước phổ biến trên Trái đất.

Thứ bảy, 04/06/2016 - 12:00

Dự đoán khả năng tỉnh lại của bệnh nhân bị hôn mê
Dự đoán khả năng tỉnh lại của bệnh nhân bị hôn mê

(Dân trí) - Bất kỳ ai từng trải qua cơn ác mộng khi thấy người thân trong tình trạng hôn mê đều hiểu rằng đôi khi tất cả các bạn thực sự muốn thấy một vài dấu hiệu là thực sự họ sẽ tỉnh dậy hay không.

Thứ sáu, 03/06/2016 - 05:13

Khói thuốc làm tăng sức phát triển của vi khuẩn
Khói thuốc làm tăng sức phát triển của vi khuẩn

(Dân trí) - Miệng là nơi cư trú của hàng triệu vi trùng, và khói thuốc lá có thể làm tăng khả năng bám trụ kiên cố của một số vi khuẩn như Porphyromonas gingivalis và chống lại hệ thống miễn dịch.

Thứ sáu, 03/06/2016 - 04:27