Nhân sự công nghệ đối mặt với những tiêu chuẩn năng lực mới

Khi kỹ năng AI trở thành lợi thế, kinh nghiệm vẫn cần được chứng minh

Theo Báo cáo Thị trường tuyển dụng 2025-2026 của TopCV, thực hiện với hơn 3.000 đại diện tuyển dụng và người lao động, 55% doanh nghiệp IT được khảo sát thiếu hụt ứng viên kỹ năng cao, phần lớn doanh nghiệp xem AI như một lợi thế và 7,87% doanh nghiệp coi đây là tiêu chí quyết định khi tuyển dụng nhân sự.

Khoảng trống không chỉ nằm ở chuyên môn. Nhiều ứng viên, đặc biệt trong ngành IT, còn thiếu kỹ năng giao tiếp, truyền đạt (47,3%), tư duy phản biện (39,7%) và tư duy sản phẩm (33,6%). Báo cáo khuyến nghị người lao động xây dựng khung năng lực kép, kết hợp chuyên môn vững với kỹ năng sử dụng AI; 59,1% doanh nghiệp đang ưu tiên đào tạo nội bộ kỹ năng AI cho nhân viên.

Nhìn xa hơn, Báo cáo tương lai việc làm 2025 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) ước tính khoảng 39% kỹ năng cốt lõi của người lao động sẽ thay đổi đến năm 2030 dưới tác động của trí tuệ nhân tạo và tự động hóa.

Đặt các con số cạnh nhau, có thể thấy một sự dịch chuyển rõ rệt. Trước đây, một kỹ sư được đánh giá chủ yếu qua ngôn ngữ lập trình thành thạo và số năm kinh nghiệm. Nay, nhà tuyển dụng nhìn nhiều hơn vào khả năng làm dự án thật, dùng AI hiệu quả, hiểu sản phẩm và trao đổi được với các bộ phận khác.

Nhà tuyển dụng đang cần gì?

Chị Ngọc Nga, chuyên viên nhân sự với gần 15 năm kinh nghiệm, hiện đang làm việc tại một tập đoàn công nghệ ở Việt Nam, cho biết với vị trí nhân sự ít kinh nghiệm, một đợt tuyển dụng có thể nhận khoảng 100-200 hồ sơ, nhưng tỷ lệ nhận lời mời tại một số công ty chỉ khoảng 10-15% trên tổng số hồ sơ.

Nếu với nhân sự mới vào nghề, áp lực nằm ở số lượng, thì với ứng viên đã có kinh nghiệm, áp lực nằm ở kỳ vọng. Chị Nga chia sẻ, nhà tuyển dụng hiện nay đặt kỳ vọng rất cao ở nhóm ứng viên đã có kinh nghiệm, đòi hỏi họ không chỉ có tư duy giải quyết vấn đề và tự quản lý bản thân mà còn phải thích ứng nhanh với AI.

Sức ép từ thế hệ nhân lực mới

Theo TS Đoàn Xuân Huy Minh, Giám đốc Viện Quản trị và Công nghệ FSB cơ sở TPHCM, nhiều sinh viên đã chủ động tìm trải nghiệm thực tế, học thêm phân tích dữ liệu, AI và ngoại ngữ chuyên ngành ngay từ khi còn đi học.

“Sinh viên hiện nay tiếp cận nhanh với công cụ số, phần mềm chuyên ngành, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng cộng tác trực tuyến. Các em cũng thể hiện tinh thần học hỏi, khả năng thích nghi và sự sáng tạo trong việc đề xuất giải pháp”, TS Minh nói.

Ở góc độ đào tạo, TS Huỳnh Công Việt Ngữ, giảng viên ngành Công nghệ thông tin, Trường Đại học FPT, cho rằng việc đào tạo không nên dừng ở hướng dẫn sử dụng công cụ. Sinh viên cần hiểu nguyên lý công nghệ, biết đánh giá kết quả, có khả năng tự học và sử dụng AI có trách nhiệm.

Khi thế hệ mới được chuẩn bị theo chuẩn ấy ngay từ giảng đường, người có thâm niên không thể chỉ dựa vào số năm làm việc. Họ cần liên tục củng cố nền tảng và chứng minh khả năng giải quyết những bài toán phức tạp hơn.

Kinh nghiệm lâu năm có đủ để tạo lợi thế?

Dù đã có 15 năm trong nghề và từng đảm nhiệm vị trí Giám đốc kỹ thuật (CTO), hiện là CEO của VietPlatform, anh Nguyễn Việt Chung vẫn nhận ra những khoảng trống trong tư duy kiến trúc hệ thống, khả năng kết nối kiến thức kỹ thuật với bài toán nghiệp vụ và đánh giá tính khả thi của giải pháp trong thực tế.

Trong các buổi trình bày ý tưởng tại lớp học thạc sĩ, anh nhận về những câu hỏi phản biện không chỉ xoay quanh phương án kỹ thuật, mà còn đi sâu vào khả năng chịu tải của hệ thống, chi phí vận hành và mức độ am hiểu nghiệp vụ.

Anh chia sẻ, việc học cùng những người có nền tảng và vị trí công việc đa dạng giúp anh tiếp cận những cách nhìn mà trước đây anh chưa chú ý đầy đủ.

Điều này cho thấy người nhiều năm kinh nghiệm không chỉ cần cập nhật công cụ mới, mà còn phải mở rộng góc nhìn, tiếp nhận phản biện và nâng cao khả năng đánh giá giải pháp. Khi AI hỗ trợ ngày càng nhiều tác vụ kỹ thuật, đây có thể là yếu tố tạo nên khác biệt về năng lực nghề nghiệp.

Chương trình Thạc sĩ kỹ thuật phần mềm định hướng trí tuệ nhân tạo (MSE AI) của Trường Đại học FPT, do Viện Quản trị và Công nghệ FSB triển khai, tập trung vào AI, phân tích dữ liệu, MLOps và phát triển hệ thống phần mềm, là một lựa chọn cho người muốn mở rộng kiến thức và chuẩn bị trước những yêu cầu mới của thị trường.

“Trong 3-5 năm tới, tiêu chuẩn của ngành có thể tiếp tục thay đổi theo những cách khó dự đoán. Số năm kinh nghiệm sẽ ngày càng ít giá trị nếu không đi kèm năng lực đánh giá, thiết kế và chịu trách nhiệm với giải pháp. Kinh nghiệm giúp người làm nghề đi xa, nhưng năng lực mới giúp họ tiếp tục tiến lên”, đại diện FSB chia sẻ.