5 kỹ năng cần có của một nhân tài trong kỷ nguyên AI

Theo “Future of Jobs Report 2025” của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), những chuyển dịch của thị trường lao động có thể tạo ra 170 triệu việc làm mới, đồng thời làm dịch chuyển khoảng 92 triệu việc làm hiện tại đến năm 2030. Cùng giai đoạn, khoảng 39% kỹ năng cốt lõi của lực lượng lao động được dự báo thay đổi.

Theo PGS.TS Phạm Thị Liên - Giám đốc Đào tạo Asia University Program, trong bối cảnh đó, giáo dục đại học cần chuẩn bị cho người học một hệ năng lực có thể tiếp tục phát triển theo sự thay đổi của công nghệ và nghề nghiệp. PGS. Liên đề xuất khung phát triển “nhân tài tương lai” với 5 kỹ năng: hiểu biết về AI, năng lực con người, học tập suốt đời, gắn kết doanh nghiệp và tư duy đổi mới.

Tại Asia University Program - chương trình hợp tác đào tạo giữa Trường Đại học FPT, Tập đoàn FPT và Asia University, Đài Loan (Trung Quốc), những năng lực này được phát triển thông qua chương trình chuyên môn, môi trường học tập quốc tế, lộ trình và các hoạt động kết nối thực tiễn.

Hiểu biết AI - biết sử dụng và kiểm chứng công nghệ

PGS.TS Phạm Thị Liên cho rằng, đại học không cần biến mọi sinh viên thành kỹ sư AI. Điều quan trọng là người học hiểu AI có thể làm gì, biết lựa chọn công cụ phù hợp, kiểm chứng đầu ra bằng tư duy phản biện và sử dụng công nghệ có trách nhiệm.

Hiểu biết AI vì thế không còn là năng lực riêng của người học công nghệ. Tại Asia University Program, sinh viên Trí tuệ nhân tạo và Công nghệ bán dẫn xây dựng nền tảng kỹ thuật, dữ liệu và hệ thống; sinh viên Quản trị kinh doanh, Tài chính tiếp cận công nghệ trong các bài toán phân tích, vận hành và ra quyết định thuộc lĩnh vực chuyên môn. 

Năng lực con người - học cách giao tiếp, hợp tác và phản biện

Máy móc càng thông minh, những năng lực gắn với tương tác giữa con người càng trở nên quan trọng.

Vì vậy, bên cạnh kỹ năng số và hiểu biết AI, nhân lực tương lai cần tư duy phản biện, sáng tạo, giao tiếp, khả năng hợp tác, lãnh đạo, thấu cảm và ý thức đạo đức.

Những năng lực này khó hình thành nếu chỉ được tách thành một nhóm “kỹ năng mềm” bên ngoài chương trình học. Người học cần liên tục được đặt vào những tình huống phải trình bày quan điểm, lắng nghe người khác, xử lý bất đồng và cùng nhau đi đến một kết quả.

Tại Asia University Program, những năng lực này được rèn luyện thông qua chương trình Công dân toàn cầu. Sinh viên thường xuyên được thảo luận, thuyết trình, làm việc nhóm, phát triển dự án bằng tiếng Anh và tham gia các hoạt động trong môi trường học tập quốc tế. 

“Điều em thấy mình thay đổi nhiều nhất không chỉ là tiếng Anh, mà là sự tự tin và chủ động. Em dám nói, đưa ra ý tưởng, tranh luận với các bạn và cùng cả nhóm tìm cách hoàn thành dự án”, Nguyễn Bảo Châu - Sinh viên Asia University Program chia sẻ.

Học tập suốt đời - rèn khả năng thích nghi khi bối cảnh thay đổi

Một công nghệ phổ biến hôm nay có thể nhanh chóng được thay thế. Vì vậy, học tập suốt đời cần trở thành một phần của năng lực nghề nghiệp.

PGS.TS Phạm Thị Liên mô tả quá trình này qua chu trình Learn - Unlearn - Relearn: học điều mới, từ bỏ cách làm không còn phù hợp và tiếp tục cập nhật năng lực theo bối cảnh. Đây cũng là nền tảng của “learning agility” - khả năng học hỏi và thích nghi nhanh trước những trải nghiệm mới.

Tại Asia University Program, lộ trình 2 năm tại Việt Nam - 2 năm tại Đài Loan tạo ra chính quá trình chuyển đổi đó. Sau hai năm xây dựng nền tảng chuyên môn, ngoại ngữ và phương pháp học tại Việt Nam, sinh viên tiếp tục thích nghi với môi trường học thuật, ngôn ngữ và văn hóa mới khi chuyển tiếp.

Vì thế, mô hình 2+2 cũng góp phần rèn khả năng tự học, thích nghi và làm mới bản thân - những năng lực cần thiết trong suốt quá trình nghề nghiệp.

Gắn kết doanh nghiệp - tiếp cận chuẩn nghề nghiệp từ giảng đường

Chuyên gia tại Asia University Program cho rằng, doanh nghiệp trong mô hình giáo dục tương lai cần đi xa hơn vai trò nhà tuyển dụng để trở thành “co-designer” - đối tác đồng kiến tạo, đưa yêu cầu nghề nghiệp và chuyển động của thị trường vào đào tạo.

Sinh viên Asia University Program được học tập trong hệ sinh thái FPT, có cơ hội tiếp xúc với chuyên gia, doanh nghiệp và các hoạt động chia sẻ chuyên môn để hiểu thêm về yêu cầu của thị trường lao động.

Khi chuyển tiếp sang Asia University, sinh viên tiếp tục học tập trong hệ sinh thái hợp tác công nghiệp - học thuật tại Đài Loan, với mạng lưới đối tác trải rộng từ công nghệ, bán dẫn đến kinh doanh, tài chính như TSMC, UMC, MediaTek, SPIL, AMD,...

Tư duy đổi mới - từ nhận diện vấn đề đến tạo ra giải pháp

Nếu gắn kết doanh nghiệp giúp sinh viên hiểu những vấn đề thực tế, tư duy đổi mới đòi hỏi người học tiến thêm một bước: nhận diện vấn đề, đặt câu hỏi và tìm cách giải quyết.

Theo PGS.TS Phạm Thị Liên, khi AI ngày càng hỗ trợ tốt hơn việc tìm kiếm và tổng hợp thông tin, khả năng phát hiện cơ hội và thử nghiệm những phương án mới sẽ trở nên quan trọng hơn.

Tại Asia University Program, sinh viên rèn luyện tư duy này qua các dự án xuất phát từ bài toán thực tế. Ngay từ năm nhất, các nhóm đã phát triển robot cứu hộ, bãi đỗ xe thông minh, hệ thống theo dõi hướng ánh sáng mặt trời và nhiều sản phẩm thuộc học phần chuyên ngành.

Gần đây, dự án “Golden Heart” có sự tham gia của Trần Công Minh - sinh viên ngành Công nghệ bán dẫn - đã nhận giải “Outstanding Excellent Award” tại 2026 Global BioHealth Innovation Ideathon. Từ bài toán hỗ trợ người gặp tai nạn không thể chủ động gọi trợ giúp, nhóm phát triển giải pháp kết hợp AI và cảm biến để phát hiện tình huống khẩn cấp.

Qua những dự án như vậy, sinh viên từng bước chuyển từ tiếp nhận kiến thức sang vận dụng kiến thức để tạo ra giải pháp có giá trị thực tế.

Asia University Program - Mô hình đại học “sẵn sàng cho AI”

Nếu 5 kỹ năng trên trả lời câu hỏi “nhân lực tương lai cần những năng lực gì”, câu hỏi tiếp theo dành cho giáo dục là “môi trường đại học phải thay đổi thế nào để hình thành những năng lực ấy?”

Giám đốc Đào tạo Asia University Program nhấn mạnh, “AI Ready University - Đại học sẵn sàng cho AI” không đơn thuần là bổ sung thêm các môn học công nghệ, mà cần thay đổi đồng bộ từ chương trình, phương pháp học đến đội ngũ giảng viên, kết nối doanh nghiệp và môi trường đổi mới. 

Sinh viên Asia University Program học chương trình chuyển giao từ Asia University - Top 401-500 đại học thế giới (THE 2026); lĩnh vực Kinh doanh và Kinh tế, lĩnh vực Công nghệ đều thuộc nhóm 201-250. Sinh viên hoàn thành chương trình nhận bằng cử nhân do Asia University cấp.

“Giáo dục không chỉ chuẩn bị cho công việc của ngày hôm nay, mà phải kiến tạo năng lực cho ngày mai”, PGS.TS Phạm Thị Liên nhấn mạnh.

Trong một thị trường mà công nghệ có thể thay đổi nhanh hơn vòng đời của một kỹ năng, lợi thế dài hạn của người trẻ vì thế nằm ở khả năng hiểu và sử dụng công nghệ, làm việc với con người, tiếp tục học, đọc được những chuyển động của thị trường và biến kiến thức thành giải pháp.