Giờ đẹp cúng giao thừa Tết Bính Ngọ năm 2026 theo văn hóa dân gian

Cúng giao thừa là nghi lễ đánh dấu thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới.  

Nhà nghiên cứu văn hóa Nguyễn Trọng Tuệ, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kiến trúc và Văn hóa phương Đông cho hay, “giao” trong chữ Hán là “trao”, “thừa” trong chữ Hán là “nhận”. Giao thừa là thời điểm chuyển giao năm cũ và năm mới.

Theo quan niệm dân gian, mỗi năm sẽ có một vị “đương niên” nắm quyền cai quản mọi hoạt động của nhân gian trong năm đó. Vì vậy, thời điểm này là lúc vị “đương niên” năm cũ sẽ trao (giao) quyền điều hành cho vị “đương niên” năm mới nhận “thừa”.

Nhân dịp trọng đại này, các gia đình sẽ sắm sửa lễ vật, viết bài vị thụy hiệu của hai vị “đương niên” để làm lễ cúng ngoài trời, mang ý nghĩa “tống cựu - nghênh tân” (tiễn cũ - đón mới) để cầu mong cho được may mắn, hanh thông, bình an, mạnh khỏe.

Lễ cúng giao thừa thường được tiến hành ngoài trời, gọi là lễ “trung thiên”, vì các vị “đương niên” sẽ không ngự ở nhà ai, mà chỉ là “lễ vọng”.

Thời khắc quan trọng đó, các gia đình cũng sắm lễ để dâng lên tổ tiên, thần linh bản gia để cầu phúc. Các lễ vật đó sẽ được bày trong nhà.

Điều này lý giải nguyên nhân vì sao các gia đình vừa cúng giao thừa ngoài trời vừa cúng giao thừa trong nhà.

Mùng 1 Tết Bính Ngọ 2026 rơi vào ngày 17/2 dương lịch nên đêm giao thừa là đêm 16/2 chuyển sang rạng sáng 17/2.

Chuyên gia Phạm Cương cho biết, theo phong tục dân gian, khung giờ đẹp cúng giao thừa thường là giờ Tý (23h-1h). Nhiều gia đình ưu tiên cúng đúng chính Tý (khoảng 0h) vì đó là thời khắc chuyển năm rõ nhất trong cảm nhận xã hội.

“Một số ý kiến cho rằng phải lấy giờ đẹp vào cung Hoàng Đạo để thực hiện nghi lễ cúng giao thừa mới cát lành nhưng theo tôi điều này làm mất đi ý nghĩa của lễ cúng giao thừa. Vì giao thừa là thời khắc giao hội giữa năm cũ và năm mới nên cần cúng vào đúng giờ Tý của ngày mùng 1 Tết là chuẩn xác nhất”, vị chuyên gia này cho cho hay.

Trong trường hợp không thể cúng đúng giờ, chuyên gia Phạm Cương cho rằng, các gia đình có thể linh hoạt theo 3 cách sau:

- Cúng trong khoảng giờ Tý (23h-1h) thay vì cố đúng 00h00 từng giây.

- Nếu gia đình có người nhỏ, người già, hoặc đặc thù công việc có thể làm lễ sớm hơn một chút trong buổi tối khi mọi thứ đã tươm tất (không vội vã, không ồn ào), giữ tinh thần “tống cựu - nghênh tân”.

- Nếu bất khả kháng: Vẫn có thể cúng giản lược (hương, hoa, nước sạch, văn khấn ngắn gọn), quan trọng là gọn gàng, an toàn và cả nhà cùng hướng thiện.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Trọng Tuệ cũng lưu lý, khi cúng giao thừa, gia chủ cần sắm sửa và dâng lên các đồ vật thực (đồ ăn) như hoa quả, bánh trái. Đồng thời sẽ viết “bài vị” tên - hiệu của 2 vị “đương niên” năm cũ và năm mới để cắm lên hương án, sau đó đến thời khắc giao thừa sẽ thành kính làm lễ, tạ ơn trời đất, cầu may mắn, mưa thuận gió hòa, hanh thông thuận lợi…

Sau lễ cúng giao thừa ngoài trời thì sẽ tiến hành lễ gia tiên, thần linh ở trong nhà để mừng năm mới, tạ ơn tổ tiên, mong cầu được phù hộ, che chở….

“Mâm cúng giao thừa ngoài trời và trong nhà tương đối giống nhau gồm các món như: Bánh chưng, bánh tét, hoa quả, đèn, nến, trầu cau, gà trống luộc nguyên con hoặc thủ lợn, xôi gấc, rượu, nước, trà, bánh, tiền vàng mã (chỉ nên mua ít mang tính tượng trưng)..., vì đây đều là những mâm cúng Tết.

Tuy nhiên chỉ khác nhau về vàng mã để đốt cho tổ tiên hoặc thần linh. Trên mâm trong nhà có thể thêm những món ăn mà ông bà cha mẹ ta lúc sinh thời yêu thích”, chuyên gia Phạm Cương gợi ý.