Gặp vị tướng là cậu bé "đi lạc" trong ảnh chụp cùng Bác Hồ 70 năm trước

Trong căn phòng nhỏ chứa nhiều sách và kỷ vật những năm tham gia kháng chiến ở Hà Nội, Thiếu tướng Hồ Sỹ Hậu - nguyên Cục trưởng Cục Kinh tế, Bộ Quốc phòng - mở chiếc máy tính, ngắm lại những bức ảnh mình có cơ duyên được chụp cùng Bác Hồ trong thời gian sống ở chiến khu Việt Bắc.

Giữa hàng chục tấm ảnh lịch sử, ông dừng lại thật lâu trước bức ảnh chụp cùng Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp... và 6 chiến sĩ Điện Biên.

Trong khung hình, xuất hiện một cậu bé nhỏ tuổi đứng nép mình - hình ảnh mà nhiều người vẫn nói đùa là "cậu bé đi lạc" trong bức ảnh lịch sử.

"Mỗi lần xem lại bức ảnh, tôi cảm thấy bồi hồi như mới ngày hôm qua. Với tôi, đó là ký ức thiêng liêng và quý giá nhất cuộc đời", ông Hậu xúc động chia sẻ với phóng viên Dân trí.

Cậu bé "đi lạc" trong bức ảnh lịch sử

Thiếu tướng Hồ Sỹ Hậu, sinh năm 1946 trong một gia đình hiếu học ở làng Quỳnh Đôi (tỉnh Nghệ An) - vùng đất khoa bảng. Cha ông là Hồ Viết Thắng - Uỷ viên Trung Ương Đảng khoá II, nguyên Bộ trưởng, Phó chủ nhiệm Uỷ ban Kế hoạch nhà nước.

Ông Hậu vẫn nhớ như in những năm tháng gia đình nghèo khó, bữa đói bữa no, chỉ có một chiếc quần đùi lành lặn để đi học. Mỗi lần từ chiến khu trở về thăm nhà, chứng kiến cảnh lam lũ, ông Hồ Viết Thắng bàn với vợ đưa con trai lên chiến khu Việt Bắc để san sẻ gánh nặng gia đình. 

"Năm 8 tuổi, tôi được cha đưa lên sống cùng tại Văn phòng Trung Ương Đảng ở Chiến khu Việt Bắc nên có nhiều lần gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh. Những khi rảnh rỗi, tôi vẫn được Bác bế vào lòng, ngắm khung cảnh dòng suối trong vắt, nương ngô xanh mướt qua ô cửa sổ", ông Hậu nhớ lại kỷ niệm năm xưa.

Tháng 5/1954, đạo diễn Roman Karmen cùng đoàn làm phim Liên Xô đến chiến khu Việt Bắc ghi lại cuộc sống nơi đây. Vì vậy, khoảnh khắc cậu bé Hậu chụp chung với Bác Hồ và những chiến sĩ Điện Biên đã được lưu giữ.

Ông kể, sáng 19/5/1954, cậu bé Hậu cùng các bạn nhỏ mặc quần áo mới, háo hức lên nhà sàn ở chiến khu chúc mừng sinh nhật Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong không gian ấm áp, các em ríu rít quây quần bên Bác, cùng xem họa báo, ca múa hát.

Kết thúc phần chúc mừng, các bạn nhỏ trở về nơi ở, còn cậu bé Hậu vẫn quanh quẩn trước sân, tò mò vì nhìn thấy 6 chiến sĩ Điện Biên lên báo công với Bác.

Bác ngồi ở giữa, các chiến sĩ ngồi xung quanh. Sau màn báo công, Bác hỏi thăm gia đình từng người rồi gắn huy hiệu "Chiến sĩ Điện Biên Phủ".

Nhìn thấy cuộc gặp mặt, cậu bé Hậu tò mò lách qua các chiến sĩ, bất ngờ nhảy vào lòng Bác, trong khi máy quay của đoàn làm phim Liên Xô  đang ghi lại từng khoảnh khắc.

"Thấy tình huống bất ngờ, Bác hỏi: "Bác đang làm việc, sao cháu lại vào đây, các cô các chú đâu rồi?". Đó là lần đầu tiên tôi thấy Bác nghiêm khắc như vậy. Biết mình sai, tôi vội vàng chạy ra ngoài, lấp ló phía sau gốc cây”, ông Hậu xúc động nhớ lại.

Cuộc trò chuyện với các chiến sĩ Điện Biên kết thúc, Bác Hồ chợt nhìn quanh rồi hỏi: "Hậu đâu rồi nhỉ?". Nghe tiếng gọi thân thương, cậu bé từ phía sau gốc cây liền chạy lại bên Bác. Từ giây phút ấy, ông Hậu được Chủ tịch Hồ Chí Minh dắt đi bên cạnh.

Khi các chiến sĩ Điện Biên chụp ảnh lưu niệm, nghĩ "đây là việc của người lớn", cậu bé Hậu định chạy ra ngoài. Bác ân cần, vẫy tay, nói cậu bé vào chụp ảnh cùng.

Trong tấm ảnh, ở hàng thứ nhất là ông Lê Liêm, Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Bác Hồ, Tổng bí thư Trường Chinh và cậu bé Hậu, hàng thứ hai có Thiếu tướng Văn Tiến Dũng, Thiếu tướng Hoàng Văn Thái và các chiến sĩ Điện Biên.

"Sống ở chiến khu, tôi mới có may mắn được đứng vào khung hình đặc biệt đó. Tôi cảm thấy tự hào khi bức ảnh trở thành tư liệu quý được cả gia đình nâng niu, giữ gìn.

Cả cuộc đời, tôi luôn suy nghĩ phải sống làm sao cho xứng đáng với vinh dự được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh lúc còn thơ ấu", Thiếu tướng Hồ Sỹ Hậu bày tỏ.

Thời gian đã lùi xa hơn 70 năm, những ký ức tuổi thơ hồn nhiên nơi chiến khu Việt Bắc vẫn luôn in đậm trong tâm trí vị Thiếu tướng. Đó là quãng đời gian khó nhưng chan chứa tình yêu thương và những kỷ niệm không thể phai mờ.

Theo vị Thiếu tướng, dù bận việc, Bác vẫn thường ghé qua nhà trẻ - nơi học tập, sinh hoạt của con em cán bộ Văn phòng Trung ương Đảng. Người ân cần hỏi thăm, dặn dò các cháu chăm ngoan để bố mẹ yên tâm làm việc.

Ông Hậu vẫn nhớ một kỷ niệm nhỏ, có một bạn cùng lớp vì đánh nhau nên bị cô giáo phạt, đứng úp mặt vào tấm phên tre. Đúng lúc đó, Bác Hồ đi ngang qua nhà trẻ, nhìn thấy cậu bé đang bị phạt nên bước vào hỏi chuyện.

Sau khi nghe cô giáo kể lại đầu đuôi sự việc, Bác nhẹ nhàng nói: "Bây giờ Bác xin cô, cho cháu xin lỗi, cô tha cho cháu được không?". Nghe Bác nói vậy, cô giáo đồng ý.

Bác gọi cậu bé lại gần rồi ân cần bảo: "Bác đã xin phép cô Bắc rồi, cháu đánh bạn là sai, có khuyết điểm rồi. Bây giờ, cháu xin lỗi, làm hòa với bạn đi”. Nghe lời Bác, cậu bé liền xin lỗi bạn và hứa sẽ không tái phạm nữa.

"Lúc đó còn quá nhỏ, tôi chỉ cảm nhận Bác Hồ rất gần gũi. Sau này, tôi mới thấm thía rằng, dù là một vị lãnh tụ, Bác vẫn luôn giữ sự tôn trọng với mọi người, kể cả cô giáo ở nhà trẻ", ông Hậu xúc động chia sẻ.

Hoà bình lập lại, Người về sống tại nhà sàn trong Phủ Chủ tịch. Ông Hậu theo bố về sinh sống ở Hà Nội. Từ đó, cậu bé chỉ được gặp Bác Hồ vào ngày Trung thu hay Quốc tế Thiếu nhi.

Một lần, ông Hậu cùng bố đến ăn cơm với Bác tại nhà thương Đồn Thuỷ (nay là Bệnh viện Hữu Nghị Việt Xô). Bữa cơm giản dị với cà pháo, canh và một đĩa cá kho.

Trong bữa ăn, Bác tự tay xới cơm trao tận tay cho tôi và một bạn nhỏ nữa. Người dặn dò "các cháu thích gì thì các cháu tự gắp ăn, đừng bắt bố mẹ phải gắp cho mình".

"Bác dặn dò chúng tôi từ những điều nhỏ nhất, mong các cháu thành những đứa trẻ ngoan ngoãn, nghe lời bố mẹ. Sau này, càng lớn lên, tôi càng nhận ra nhân cách vĩ đại của Người", ông Hậu chia sẻ. 

Giấc mơ gặp lại Bác không thể thành hiện thực

Học xong cấp 3, ông Hậu thi đỗ vào Trường Đại học Mỏ - Địa chất. Tháng 4/1968, chàng thanh niên lên đường nhập ngũ, tham gia cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

Mang theo ký ức tuổi thơ từng được ngồi trong lòng Bác Hồ, ông tự nhủ phải nỗ lực rèn luyện để trở thành Anh hùng chiến sĩ thi đua, hy vọng được gặp lại Người tại Thủ đô Hà Nội.

Thời điểm đó, ta dùng nhiều phương pháp để đưa xăng dầu vào tiền tuyến nhưng chỉ mang tính "nhỏ giọt". Sau cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, bom đạn địch phá hoại nghiêm trọng các tuyến đường vào tiền tuyến.

Ông Hậu cùng đồng đội nỗ lực tham gia thi công tuyến đường ống xăng dầu chiến lược xuyên Trường Sơn - công trình đặc biệt kéo dài từ Quảng Ninh tới Bình Phước (cũ) - dài khoảng 1.500km và hệ thống kho hàng trăm nghìn mét khối.

Với vị Thiếu tướng, tuyến đường ống xăng dầu giống như "dòng sông mang lửa" giữa đại ngàn Trường Sơn. Chỉ cần một mảnh bom chạm vào, ngọn lửa bùng lên dữ dội có thể khiến máy bay địch lập tức quần thảo kín bầu trời.

Việc xây dựng hàng nghìn ki-lô-mét đường ống xuyên rừng sâu, vượt núi cao, qua bom đạn ác liệt là điều vô cùng khó khăn Các chiến sĩ phải ngày đêm giữ cho dòng nhiên liệu không bị gián đoạn nhằm phục vụ xe tăng, xe vận tải vào chiến trường miền Nam.

"Nếu đường Trường Sơn là huyền thoại, thì đường ống xăng dầu chính là huyền thoại trong huyền thoại ấy”, ông Hậu nhắc lại lời của Trung tướng Đồng Sĩ Nguyên - Tư lệnh của Binh đoàn Trường Sơn. 

Để giữ cho "mạch máu" xăng dầu luôn thông suốt, ông Hậu cùng đồng đội phải đối mặt với hiểm nguy thường trực mỗi ngày. Nhớ lại những năm tháng đó, giọng của vị Thiếu tướng từng đi qua sinh tử trầm xuống.

Một lần, ông cùng 3 đồng đội đi khảo sát đường ống rồi nghỉ lại trong hầm. Đêm đó, địch ném bom tọa độ, không may trúng khu vực cả nhóm trú ẩn. Một người hy sinh tại chỗ, 2 người bị thương nặng, chỉ có ông Hậu thoát nạn trong gang tấc…

"Với những người lính Trường Sơn, việc đối mặt với hiểm nguy là chuyện bình thường, không thể tránh khỏi", ông Hậu lặng giọng kể lại.

Ước nguyện được gặp lại Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn còn dang dở, nơi chiến trường, chàng chiến sĩ trẻ bất ngờ nhận tin dữ.

Thời điểm đó, ông Hậu đang ở bộ phận tiền trạm - khu vực rất gần mặt trận - không có báo chí hay sóng phát thanh để cập nhật tin tức. Tối 5/9/1969, người chỉ huy thông báo: “Bác Hồ đã từ trần".

"Tôi bàng hoàng, đau đớn vì thương nhớ Bác, biết rằng từ nay sẽ không bao giờ còn được gặp lại Người nữa. Đêm hôm đó, tôi khóc rất nhiều… nhất là khi nghĩ tới những trận đánh phía trước mà không còn Bác Hồ", ông Hậu xúc động nhớ lại.

Vượt qua đau thương và mất mát, các chiến sĩ kiên trì thi công tuyến ống vượt Trường Sơn theo đường 18 vào giai đoạn tháng 9/1969. Suốt 3 tháng, địch dùng B52 rải bom cày xới suốt đoạn tuyến này khiến mặt đất nham nhở, nhiều đồng đội hy sinh. 

"Chúng tôi đề xuất đưa đường ống lên cao điểm 911 - đỉnh cao nhất trong khu vực. Đó là phương án mạo hiểm về kỹ thuật nhưng có tính toán. Nhờ đó, địch bất ngờ và đường ống vượt qua được nơi địch cố huỷ diệt.

Ngày 22/12/1969, dòng xăng vào tới kho bản Cọ cách biên giới Việt - Lào 50km. Đó là thắng lợi của một cuộc thi gan, đấu trí giữa không lực Mỹ và lòng yêu nước của các chiến sĩ", ông nhớ lại. 

Kết thúc 7 năm lăn lộn ở chiến trường, đất nước thống nhất, ông tiếp tục công tác trong  quân đội và từng giữ chức vụ Cục trưởng Cục Kinh tế Bộ Quốc phòng. 

"Gần ngày sinh nhật Bác, lòng tôi lại bồi hồi, nhớ nhiều kỷ niệm về những lần may mắn được gặp Người. Tôi luôn dạy bảo con cháu nỗ lực học tập, cống hiến để xứng đáng với sự hy sinh của thế hệ cha anh", ông Hậu bày tỏ. 

Ở tuổi xưa nay hiếm, ông Hậu vẫn giữ cuộc sống bình dị, thường xuyên dành thời gian nghiên cứu và viết các cuốn sách mà mình còn ấp ủ.

Ông từng xuất bản 2 cuốn tiểu thuyết, trong đó có "Dòng sông mang lửa” tái hiện công việc của bộ đội đường ống Trường Sơn từ khi đặt những thước ống đầu tiên qua khu vực Vinh - Nam Đàn - Linh Cảm năm 1968 cho đến Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước 30/4/1975.