Bí ẩn cần giải mã khi tàu gỗ cổ phát lộ ở Hội An được khai quật

Con tàu gỗ cổ phát lộ trở lại trên bãi biển phường Hội An Tây (tỉnh Quảng Nam cũ, nay thuộc thành phố Đà Nẵng) từ ngày 8/11, đến nay đã hơn một tháng.

Người dân địa phương cho biết, đến thời điểm hiện tại xác tàu đã bị chìm trong nước và hầu hết thân tàu bị vùi lấp dưới cát, chỉ có thể nhìn thấy các cọc trụ nhô lên.

Dù xuất hiện trong thời gian khá dài, hiện vật vẫn nằm nguyên tại hiện trường, chờ các cơ quan chức năng và giới chuyên môn đưa ra phương án trục vớt, khảo cổ.

Con tàu này được phát hiện lần đầu vào ngày 26/12/2023, sau đó bị cát biển vùi lấp. Đến ngày 8/11, mưa lũ và sóng lớn gây sạt lở bờ biển đã làm phần thân tàu lộ diện trở lại.

Thời điểm khai quật được các nhà nghiên cứu đề xuất vào tháng 3-4/2026. Sau khi trục vớt, hiện vật sẽ được di dời đến vị trí an toàn để bảo tồn và trưng bày lâu dài.

Chia sẻ góc nhìn về con tàu này, Tiến sĩ Nguyễn Việt, Giám đốc Trung tâm Tiền sử Đông Nam Á, nhận định việc khai quật con tàu gỗ cổ này là cần thiết để làm rõ hàng loạt câu hỏi quan trọng.

Trước hết là xác định chính xác niên đại của con tàu, bởi thời gian hiện nay mới chỉ là phỏng đoán khoa học ban đầu.

Kết quả nghiên cứu ban đầu cho thấy con tàu có kích thước lớn, được đóng theo kỹ thuật kết hợp giữa truyền thống Đông Nam Á và Trung Quốc, sử dụng các loại gỗ như bằng lăng, kiền kiền và thông.

Dù chưa có kết quả xét nghiệm carbon-14 (xác định niên đại bằng carbon phóng xạ), các nhà khoa học bước đầu nhận định tàu có niên đại khoảng từ cuối thế kỷ XIV đến thế kỷ XVI.

Tiếp đó là nguồn gốc con tàu, đặc biệt nếu đây là tàu hàng, sẽ góp phần làm sáng tỏ vai trò của thương cảng Hội An trong lịch sử giao thương khu vực.

Một câu hỏi lớn khác là liệu bên trong tàu còn lưu giữ hàng hóa hay không. Nếu có, các hiện vật này có thể cung cấp nhiều thông tin giá trị về hoạt động buôn bán, về các thủy thủ và thương nhân từng gắn với con tàu.

Tiến sĩ Nguyễn Việt cũng nhìn nhận, kỹ thuật đóng tàu và mức độ bảo tồn tương đối nguyên vẹn của hiện vật cũng hứa hẹn mang lại nhiều phát hiện mới về lịch sử hàng hải.

Trong khi đó, tại tọa đàm bàn về phương án khai quật, trục vớt con tàu, các chuyên gia cho rằng với một hiện vật lớn, có giá trị lịch sử và khoa học cao, việc khai quật cần được làm bài bản, có phương án bảo quản phù hợp.

Nếu làm rõ được câu chuyện của con tàu, giới nghiên cứu sẽ có thêm những góc nhìn cụ thể, sinh động hơn về thương cảng Hội An xưa và lịch sử hình thành, phát triển của vùng đất này.

Tại buổi tọa đàm, ông Trần Đình Thành, Phó Cục trưởng Cục Di sản văn hóa, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, nhận định việc khai quật khẩn cấp là cần thiết. Con tàu được đánh giá có giá trị lớn đối với nghiên cứu lịch sử hàng hải và sự hình thành đô thị cổ Hội An, góp phần xây dựng ý tưởng bảo tàng hàng hải Việt Nam.

Hai phương án được đưa ra gồm khai quật nguyên khối hoặc tháo rời từng phần. Tuy nhiên, có cấu kiện của tàu đã hư hỏng sau thời gian ngâm nước, gây khó khăn nếu muốn di dời nguyên vẹn. Các chuyên gia đề nghị tiếp tục nghiên cứu để lựa chọn giải pháp phù hợp nhất.

Cục Di sản văn hóa yêu cầu địa phương sớm hoàn thiện phương án khai quật khảo cổ. Trước mắt lực lượng chức năng cần bảo vệ hiện trạng di vật, theo dõi tác động của sóng biển và con người.