Bên trong cơ quan thiên văn triều Nguyễn mới được xếp hạng di tích quốc gia

Di tích Phủ Phụ chính (phía trước) và Khâm Thiên Giám (mái tôn màu xanh) nằm ở phía Đông Kinh thành Huế, hiện thuộc phường Phú Xuân, thành phố Huế. Đây là các cơ quan rất quan trọng dưới thời triều Nguyễn. Theo Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, 2 công trình nêu trên được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng di tích cấp quốc gia từ ngày 12/2.

Theo tài liệu lịch sử, Phủ Phụ chính ban đầu là một biệt phủ do vua Tự Đức cho xây dựng để ban cho hoàng tử Nguyễn Phúc Ưng Chân (tức vua Dục Đức) đến ở, học hành. Di tích này hiện nằm trên đường Nguyễn Chí Diểu, phường Phú Xuân.

Năm 1907, vua Thành Thái dưới áp lực của Pháp buộc phải thoái vị và nhường ngôi cho hoàng tử Vĩnh San lúc đó mới 8 tuổi, tức vua Duy Tân sau này. Do vua Duy Tân còn nhỏ tuổi, Phủ Phụ chính được thành lập, trở thành cơ quan quyền lực cao nhất giúp vua cai trị đất nước, đóng tại cung Dục Đức. 

Sau năm 1945, công trình từng có giai đoạn hoang phế, bị các hộ dân lấn chiếm. Sau này, công trình còn được sử dụng làm trụ sở một số cơ quan, đơn vị của thành phố Huế. Năm 2015, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế chỉnh trang hệ thống nhà cửa, sân vườn để triển khai các hoạt động dịch vụ văn hóa, gọi là không gian văn hóa Lục Bộ. Hiện di tích này đóng cửa hoàn toàn.

Nằm ngay phía sau Phủ Phụ chính là di tích Khâm Thiên Giám - cơ quan thiên văn, khí tượng triều Nguyễn. Khâm Thiên Giám được thành lập năm 1803 dưới thời vua Gia Long, là cơ quan chuyên quan sát, chiêm nghiệm thiên văn, dự báo thời tiết, làm lịch, báo giờ, lên kế hoạch mùa vụ cho người dân. Di tích này hiện tọa lạc tại số 82 đường Hàn Thuyên, phường Phú Xuân và trong tình trạng xuống cấp nghiêm trọng.

Cổng chính dẫn vào di tích Khâm Thiên Giám nằm trên đường Hàn Thuyên. Hiện trong khu vực di tích này còn một số hộ dân, đa số là lao động phổ thông bám trụ, chưa bàn giao mặt bằng cho Nhà nước.

Cơ quan thiên văn, khí tượng triều Nguyễn bị "bao vây" bởi những ngôi nhà cũ, xập xệ, chưa được tháo dỡ dù nằm trong dự án di dời dân cư, giải phóng mặt bằng khu vực 1 di tích Kinh thành Huế.

Phần chái phía Đông của di tích đổ nát, có thể sập xuống bất cứ lúc nào.

Hệ khung gỗ của di tích Khâm Thiên Giám có nhiều chỗ mục nát, hư hỏng.

Công trình được chống đỡ tạm bằng rất nhiều khung sắt, gỗ. Trên tường Khâm Thiên Giám còn lưu lại rất nhiều dấu vết của cơ quan chuyên về khí tượng, thủy văn thời xưa.

Bức họa “Phụng hội chú tôn lăng địa đồ, phủ thuộc toàn đồ” thể hiện vị trí các tôn lăng của hoàng gia triều Nguyễn tại phủ Thừa Thiên trước đây, được vẽ trên tường Khâm Thiên Giám, từng gây xôn xao dư luận hồi đầu năm. Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế đã lưu trữ hình ảnh, số hóa bản đồ nêu trên để có hướng bảo tồn, phục dựng và phát huy tư liệu có giá trị lịch sử này.

Một mảnh gỗ có nhiều đường nét chạm khắc tinh tế, sơn son thếp vàng đã mục, gãy nằm bên trong công trình mới được công nhận di tích quốc gia.

Đơn vị quản lý đã lắp hàng rào và treo bảng cảnh báo nguy hiểm phía trước công trình để người dân hạn chế đi vào bên trong di tích. Theo Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, đơn vị đã lập đề án tu bổ di tích Khâm Thiên Giám, dự kiến trình cấp có thẩm quyền xem xét triển khai trong giai đoạn 2026-2030.

Vị trí Phủ Phụ chính (tức không gian văn hóa Lục Bộ) trên bản đồ (Ảnh: Google Maps).