Bạn đọc viết

Nhặt "sạn" tiếng Việt trên truyền thông

Những bất cập trong việc sử dụng tiếng Việt nói trên nếu không được chấn chỉnh sẽ khiến cho tiếng Việt ngày càng mất đi sự trong sáng, tế nhị của nó.

Minh họa: Ngọc Diệp
Minh họa: Ngọc Diệp

Tôi có thói quen từ mấy năm nay là ghi chép lại những trường hợp nói, viết sai tiếng Việt mà mình bắt gặp ngẫu nhiên trên các phương tiện thông tin đại chúng. Mục đích là để làm bài học kinh nghiệm cho chính mình và cũng là cách để nhắc nhở bản thân về ý thức giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt trong hoạt động giao tiếp, viết lách hằng ngày.

Nhân hội thảo khoa học "Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt trên các phương tiện thông tin đại chúng" vừa diễn ra tại Hà Nội bàn về một vấn đề đang được dư luận quan tâm, xin nêu một vài dẫn chứng để bạn đọc cùng tham khảo.

Không biết tự bao giờ, trong văn nói xuất hiện những cách diễn đạt, cách dùng từ "lạ", không phù hợp với chuẩn mực của tiếng Việt. Những cách nói "lạ" này quí vị có thể bắt gặp bất cứ lúc nào, trên truyền hình, trong các lễ hội hay ở nơi mình đang công tác.

Trong chương trình truyền hình "Bài hát Việt", một nữ ca sĩ là giám khảo khen thí sinh: "Chị rất chúc mừng em đêm nay!". Trong trường hợp này, động từ "chúc mừng" không kết hợp được với từ chỉ mức độ "rất".

Còn đây là câu rất phổ biến trong các chương trình giải trí trên truyền hình: "Xin cảm ơn phần biểu diễn của ca sĩ...". Sao lại cảm ơn "phần biểu diễn" mà không phải là người đã làm việc đó?

Gần đây, trong các chương trình truyền hình trực tiếp lễ hội hay hoạt động kỉ niệm, xuất hiện câu mời chào khá phổ biến: "Xin trân trọng kính giới thiệu…". Tiếng Việt không hiếm những cách nói thể hiện sự trang trọng, tôn kính nhưng chắc chắn không có cái gọi là "kính giới thiệu" nghe gượng gạo như thế này. Ở đây có lẽ thói quen xu nịnh lãnh đạo khiến người nói lầm tưởng phải "kính giới thiệu" thì mới bộc lộ hết thái độ của mình đối với sếp? Có vị lãnh đạo khi lên phát biểu thì: "Kính thưa các vị đại biểu khách quí". Cái sự gộp "đại biểu" và "khách quí" làm một cũng khiến cho lời thưa mất đi cái sự trong sáng. Trong trường hợp này, chủ thể nói dường như bị chi phối bởi tâm lí sợ bỏ sót nên gộp lại cho chắc ăn. Thực ra ở đây chỉ cần "Kính thưa các vị đại biểu" (hay quí vị đại biểu) là đủ.

Nhắc đến chuyện "méo mó" trong cách nói năng, không thể không nhắc đến chuyện lạm dụng ngôn từ nhằm mục đích che đậy, lảng tránh khuyết điểm và trách nhiệm của cán bộ lãnh đạo, vô hình trung biến những từ vốn mang sắc thái trung tính trở nên phản cảm đối với người nghe. Đấy là những cụm từ "đúng qui trình", "đúng luật" xuất hiện liên tục gần đây hay những cách nói "tập thể đồng thuận", "đường cong mềm mại", vốn rất được quan chức "ưa" dùng.

Đấy là ngôn ngữ nói, còn ngôn ngữ viết thì sao? Xin nêu một số trường hợp (vì sự tế nhị, bạn đọc miễn cho việc nêu nguồn của các trích dẫn).

- "Tối ngày 2-11, Sang và Hùng hẹn gặp nhau tại đường lên núi Dinh (phường Kim Dinh) để nói chuyện. Khi hai bên gặp nhau. Hậu quả Sang bị Hùng thủng dạ dày…", (Thách nhau trên facebook, thanh niên 18 tuổi đâm 4 người). Lỗi sai ở những câu in đậm ai cũng thấy, chỉ có tác giả và biên tập viên là không biết.

- "Tuy nhiên, nhiều người bất ngờ khi biết Quốc Cường Gia Lai, công ty do doanh nhân Nguyễn Quốc Cường (Cường đô la) nắm giữ chức vụ Phó Tổng giám đốc chính là đơn vị nhận mua tài sản mà công ty của bầu Đức". (Cường đô la lấy tiền đâu để thâu tóm tài sản bầu Đức?). Có lẽ ý người viết muốn nói "mua tài sản của công ty bầu Đức" chăng?

- "Cách tân cái gì nhĩ, tới lui thì cũng chỉ là chôm tới chôm lui những ý nghĩ đã cũ, nếu biển không mọc ra cái này cái kia thì y như rằng sông, bãi sình, bãi lầy, da, tóc, mắt … mọc ra cái này cái kia, không ngửa mặt lên trời níu vào mây thì cũng cúi mặt xuống đất nói chuyện với bờ đê, cây cỏ …." (không dám mơ đến những cuốn cở Rừng Na Uy). Một câu văn lòng thòng, lùng nhùng và đầy lỗi chính tả kể cả tít bài.

- "… Ông Chủ tịch xã Vĩnh Giang Nguyễn Văn An trông rất sung sức ở tuổi 49. Vị chủ tịch xã nghệ sĩ này (bởi trong xã có không dưới 20 NSND lẫn NSƯT). Cũng tặng khách mấy câu thơ theo kiểu… o Loan:…". Câu trước không có vị ngữ, câu sau lại không có chủ ngữ. Lỗi tại bởi cái dấu chấm câu đặt tùy tiện của người viết.

- "Tại khu vực miền Trung và Tây Nguyên, chỉ trong 3 tháng đầu năm 2013 đã bắt giữ 187.280 chai, lon bia các loại tại Nghệ An, 21.109 chai lọn tại Hà Tĩnh, 98.445 chai lon tại Quảng Trị và 10.600 chai lon tại Kon Tum." (Bia lậu rầm rập tuồn về Việt Nam, VNN ngày 21-5). Cách diễn đạt khiến người đọc không thể xác định được 187.280 chai lon bia kia thu được ở miền Trung và Tây Nguyên hay ở Nghệ An?

- "Trong công văn của Sở GD&ĐT tỉnh Quảng Ngãi đã nêu chi tiết các khoản để xây dựng một nhà vệ sinh, tiêu biểu là của trường THCS Long Hiệp (H. Minh Long, tỉnh Quảng Ngãi), riêng nhà vệ sinh đã hết tới gần 237 triệu đồng." (Số tiền xây dựng nhà vệ sinh “khủng” ở Quảng Ngãi là bao nhiêu?). Một câu văn lủng củng và khó hiểu.

- "Không điện lưới quốc gia, không nước sạch, không sóng điện thoại nên các thầy cô và học sinh ở đây đã rất cố gắng để bám lớp, bám trường." (Cám cảnh bữa cơm với muối ớt của học sinh Vân Kiều, VNN, 6-10-2014 mục Giáo dục). Các từ "nên", "đã" dùng không đúng khiến cho câu văn mất đi sự mạch lạc.

Về tít bài trên báo, có những cái tít gây được sự chú ý của người đọc, những cũng không hiếm những cái tít "đánh đố":

- "Khuân xe ô tô vào lề dành đường cho đoàn đua xe đạp về đích" (tít trên báo). Ô tô mà "khuân" được như mấy thùng hàng vậy.

- “Đừng vì tình riêng mà lẫn lộn nghĩa vụ của tổ quốc” (tít trên báo). Sao lại "nghĩa vụ của tổ quốc" mà không phải là "nghĩa vụ đối với Tổ quốc"?

- "Bà chủ tiệm hớt tóc đâm chết bởi 12 nhát dao" (tít trên báo). Một cái tít tối nghĩa.

- "Cảnh sát hình sự rởm đang nhận tiền bị bắt" (tít trên báo). Sẽ rõ nghĩa hơn nếu thêm "thì" trước "bị bắt".

- "Tàu Hàn Quốc nã đạn vào đánh cá trái phép của Trung Quốc" (tít trên báo). Sao lại "nã đạn vào đánh cá" mà không phải là "tàu đánh cá"? Cái tít này mới xuất hiện gần đây những phải hai ngày sau, báo mới sửa.

Trên đây chỉ là một vài ví dụ trong số rất nhiều "hạt sạn" mà nếu để ý, chúng ta vẫn có thể bắt gặp hằng ngày trên các phương tiện truyền thông.

Bên cạnh những bất cập trong việc sử dụng tiếng Việt trên báo chí, mạng xã hội cũng cho thấy tiếng Việt đang bị biến dạng bởi cách sử dụng ngôn từ và hành văn của giới trẻ hiện nay. Chúng tôi sẽ bàn đến vấn đề này trong một dịp khác.

Những bất cập trong việc sử dụng tiếng Việt nói trên nếu không được chấn chỉnh sẽ khiến cho tiếng Việt ngày càng mất đi sự trong sáng, tế nhị của nó. Thế hệ mai sau sẽ nghĩ gì khi họ thừa hưởng một thứ ngôn ngữ bị biến dạng bởi sự cẩu thả của người dùng hôm nay?

Nguyễn Duy Xuân

MỚI NHẤT
Ngỡ ngàng mùa đông Tây Nguyên
Ngỡ ngàng mùa đông Tây Nguyên

Quả thực, thời tiết những ngày qua thật lạ. Thời điểm này mọi năm, Tây Nguyên nắng khô, hanh hao, gió gầm gào. Những cơn gió mùa khô cao nguyên làm nên "thương hiệu" của vùng đất ba-zan, đã đi vào thơ ca, nhạc họa.

Chủ nhật, 18/12/2016 - 06:00

Sửa bất cập trong tuyển sinh ĐH là cần thiết, nhưng đã trúng?
Sửa bất cập trong tuyển sinh ĐH là cần thiết, nhưng đã trúng?

Để khắc phục 3 điểm bất cập trong đợt tuyển sinh đại học năm 2016, Bộ GD – ĐT đưa ra một số giải pháp trong dự thảo của mình. Hai trong số các giải pháp đó là bỏ điểm sàn và thí sinh muốn đăng ký bao nhiêu nguyện vọng tùy ý. Đây cũng chính là nội dung chúng tôi muốn đề cập: Có nên áp dụng hai giải pháp này?

Thứ bảy, 17/12/2016 - 10:06

Xe buýt nhanh (BRT) - hai ngạc nhiên và một lo
Xe buýt nhanh (BRT) - hai ngạc nhiên và một lo

(Dân trí) - Với hai ngạc nhiên và một nỗi lo, bạn đọc rất nóng lòng và háo hức xem xe buýt nhanh BRT hoạt động thế nào? Cũng mong rằng nỗi lo trên không thành sự thật.

Thứ năm, 15/12/2016 - 11:30

Thấy gì từ vụ bổ nhiệm Phó vụ trưởng 32 ngày?
Thấy gì từ vụ bổ nhiệm Phó vụ trưởng 32 ngày?

Dư luận mong các cấp, các ngành chức năng sớm làm sáng tỏ những câu hỏi nêu trên

Thứ ba, 13/12/2016 - 11:12

Cái sai đó nhất định phải có lợi ích phía sau
Cái sai đó nhất định phải có lợi ích phía sau

Tại các buổi tiếp xúc cử tri của các đại biểu Quốc hội, vụ án Trịnh Xuân Thanh và xử lý những cán bộ liên quan lại nóng lên. Cử tri đưa ra nhiều câu hỏi: việc Trịnh Xuân Thanh trốn thoát có là chuyện “con voi chui lọt lỗ kim”, việc xử lý ông Vũ Huy Hoàng, lãnh đạo Bộ Nội vụ có quá nhẹ, …Tất cả đều có câu trả lời cũng rất thẳng, rõ ràng, minh bạch.

Thứ năm, 08/12/2016 - 06:35

Chơi xổ số và các trò chơi may rủi dưới góc nhìn xã hội học
Chơi xổ số và các trò chơi may rủi dưới góc nhìn xã hội học

Trên vi mô, hiện trong tâm trí nhiều người, việc làm, buôn bán, không đủ không cho phép làm giàu, cùng lắm là đủ ăn. Thế nên mua vé số các loại là cách duy nhất để có thể đổi đời.

Thứ ba, 06/12/2016 - 04:00

Không chúc tết tặng quà lãnh đạo: Một chủ trương hợp lòng dân của Thủ tướng
Không chúc tết tặng quà lãnh đạo: Một chủ trương hợp lòng dân của Thủ tướng

Ngoài chế tài ra, để ngăn chặn được vấn nạn đi ngược lại thuần phong mĩ tục này, cần sự gương mẫu của quan chức các bộ ngành, các cơ quan từ Trung ương đến địa phương.

Chủ nhật, 04/12/2016 - 12:00

Một số suy nghĩ về hình thức xổ số Vietlott
Một số suy nghĩ về hình thức xổ số Vietlott

Từ khi Vietlott áp dụng hình thức kinh doanh mới đã có hàng loạt giải thưởng được trao cho người chơi xổ số với những giải đặc biệt lên đến hàng tỷ đồng, hàng chục tỷ đồng. Điều này là động lực thúc đẩy sự gia tăng số lượng người chơi, qua đó đẩy mạnh sự phát triển của ngành xổ số.

Thứ bảy, 03/12/2016 - 12:00

Ám ảnh nỗi lo hỏa hoạn
Ám ảnh nỗi lo hỏa hoạn

Thời gian qua, cháy nổ xảy ra ngày một gia tăng như thách thức, gây thiệt hại nghiêm trọng đến tài sản, tính mạng, tài sản của nhà nước và nhân dân.

Thứ tư, 30/11/2016 - 12:00

Ai khỏa lấp lỗ hổng kiến thức này cho giới trẻ?
Ai khỏa lấp lỗ hổng kiến thức này cho giới trẻ?

Tôi nghĩ, khiếm khuyết nhất thời của cô kĩ sư cũng là khiếm khuyết chung của không ít bạn trẻ hiện nay.

Thứ hai, 28/11/2016 - 11:59

Vĩnh biệt người anh hùng huyền thoại
Vĩnh biệt người anh hùng huyền thoại

Dù biết biết rằng sinh lão bệnh tử là quy luật, nhưng cái tin Lãnh tụ cách mạng Fidel Castro qua đời vẫn làm lòng tôi nặng trĩu nỗi buồn, bởi từ nay đã mất đi một con người mà danh tiếng và uy tín được cả thế giới ngưỡng mộ, kính trọng.

Chủ nhật, 27/11/2016 - 09:38

Nhóm lợi ích không cần che đậy ?!
Nhóm lợi ích không cần che đậy ?!

Vì sao hưa đầy 2 năm đưa vào sử dụng, công trình đèn nghệ thuật ở Hải Phòng với tổng kinh phí đầu tư gần 24,5 tỉ đồng phải phá bỏ; Tệ hơn, trong 2 năm 2014- 2015, Cty Thủy lợi Nam Khánh Hòa (tỉnh Khánh Hòa) quyết toán gần 6 tỉ đồng cho 24 công trình nạo vét chống hạn, thì hơn 90% tổng số tiền trên là quyết toán khống. Vậy nhưng, vị giám đốc vẫn tại vị! Phải chăng, có lợi ích nhóm

Thứ năm, 24/11/2016 - 08:43

ĐÁNG QUAN TÂM
Ai đời... bát phở đội nón lá vươn khơi
Ai đời... bát phở đội nón lá vươn khơi

Du lịch mà không có sản phẩm gì mới thì người ta chỉ đến mình một lần là chán

Thứ hai, 21/11/2016 - 06:00

Ai giúp ông Trịnh Xuân Thanh vượt “cửa” Bộ Nội vụ?
Ai giúp ông Trịnh Xuân Thanh vượt “cửa” Bộ Nội vụ?

Một trong những câu chất vấn được cử tri rất quan tâm là xử lý trách nhiệm như thế nào đối với ai ở Bộ Nội vụ giúp Trịnh Xuân Thanh vượt qua “cửa” bộ này một cách “đúng quy định” để trở thành Phó chủ tịch UBND tỉnh Hậu Giang.

Chủ nhật, 20/11/2016 - 08:59

Nghĩ về thông điệp Thủ tướng đưa ra từ diễn đàn Quốc hội
Nghĩ về thông điệp Thủ tướng đưa ra từ diễn đàn Quốc hội

Tập trung hoàn thiện thể chế; kiểm soát quyền lực; Nếu lặp lại sự cố môi trường sẽ đóng cửa Formosa; Vụ án nào “chìm xuồng” thì đại biểu cứ báo ra Quốc hội, chúng tôi sẽ xử lý;…Đó là những thông điệp được Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đưa ra khi trả lời chất vấn ở Quốc hội.

Thứ bảy, 19/11/2016 - 07:42

Để vẹn nguyên ý nghĩa truyền thống “tôn sư trọng đạo”
Để vẹn nguyên ý nghĩa truyền thống “tôn sư trọng đạo”

Nước ta có truyền thống “tôn sư trọng đạo” được hun đúc từ “đạo làm người” đã tạo thành dòng chảy không ngừng bồi đắp, nuôi dưỡng tâm hồn dù có gặp phong ba bão táp, nhưng mãi mãi giữ nguyên giá trị.

Thứ sáu, 18/11/2016 - 10:00

Thấy gì từ phiên chất vấn đầu tiên?
Thấy gì từ phiên chất vấn đầu tiên?

Điều ai cũng thấy rất rõ, trong buổi đầu tiên của phiên chất vấn đầu tiên của QH khóa này là, Bộ trưởng Bộ Công thương và Bộ trưởng Nguyễn Xuân Cường trả lời mạch lạc, có tầm và khá rõ ràng trước nhiều câu hỏi đang “nóng” dư luận, trong đó có câu hỏi thẳng tới mức … sốc.

Thứ tư, 16/11/2016 - 10:15

Huy động mọi nguồn lực: “Muốn đóp góp nhưng…đâu có dễ”!
Huy động mọi nguồn lực: “Muốn đóp góp nhưng…đâu có dễ”!

Rất nhiều người có năng lực thực sự, có phẩm chất đạo đức tốt, luôn sẵn sàng giúp dân giúp nước nhưng lại ít được quan tâm, trọng dụng trong khi lại trọng dụng rất nhiều người yếu kém.

Thứ ba, 15/11/2016 - 12:00

Có một comment đáng suy nghĩ
Có một comment đáng suy nghĩ

Thông tin của bạn Bùi Lộc rất đáng để các nhà quản lí, các nhà qui hoạch quan tâm. Việc xây dựng và nâng cấp đường sá không tính đến thoát lũ vô tình biến những con đường quốc lộ, tỉnh lộ thành… đê quai

Thứ hai, 14/11/2016 - 12:00

Để không còn chuyện học sinh “ngồi nhầm lớp”
Để không còn chuyện học sinh “ngồi nhầm lớp”

Thời gian qua dư luận vẫn bàn tán nhiều về việc, một học sinh học tới lớp 6 nhưng lại chưa biết đọc, biết viết nên phải trả về học lại trường tiểu học, khiến câu chuyện “ngồi nhầm lớp” tưởng chừng đã “cũ” nhưng lại “nóng” bởi tính thời sự

Chủ nhật, 13/11/2016 - 12:00

Vụ nước mắm nhiễm asen: Dư luận thêm một lần choáng nữa !
Vụ nước mắm nhiễm asen: Dư luận thêm một lần choáng nữa !

Vinastas thừa nhận, hoạt động khảo sát được thực hiện dưới sự tài trợ từ tổ chức bên ngoài. Đây chính là mấu chốt khiến dư luận bất bình khi kết quả kiểm tra được Bộ Công thương công bố trên các phương tiện thông tin đại chúng.

Thứ bảy, 12/11/2016 - 12:00

Nạn tham nhũng:  Có nguy cơ trở thành một “thương hiệu”!
Nạn tham nhũng: Có nguy cơ trở thành một “thương hiệu”!

Được bạn bè quốc tế khen ngợi và nể phục vì đã hoàn thành xứ mệnh bảo vệ tổ quốc, bảo vệ non sông đất nước trước mọi kè thù ngoại xâm, nhưng đó là thời chiến. Còn thời bình, tuy nhiệm vụ số một là phát triển kinh tế xã hội nhưng chúng ta lại đang phải đối mặt với nạn tham ô tham nhũng (được coi là “giặc nội xâm”) đang từng ngày hoành hành khiến công cuộc phát triển kinh tế…chật vật.

Thứ năm, 10/11/2016 - 12:00

Cần giáo dục định hướng cho giới trẻ sử dụng mạng xã hội
Cần giáo dục định hướng cho giới trẻ sử dụng mạng xã hội

Ngày nay việc sử dụng mạng xã hội đã rất phổ biến với mọi người, thế nhưng vấn đề đáng lo ngại là có một bộ phận không nhỏ giới trẻ đang bị cuốn sâu vào “thế giới ảo” của mạng xã hội, gây ra những tác động xấu, có nguy cơ làm hủy hoại giá trị đạo đức tốt đẹp của dân tộc.

Thứ tư, 09/11/2016 - 05:32

Nguyên nhân nào dẫn đến thảm họa cháy quán karaoke?
Nguyên nhân nào dẫn đến thảm họa cháy quán karaoke?

Theo thống kê, từ đầu năm đến nay, cả nước đã có 23 vụ cháy quán karaoke, một con số có thể nói là kỉ lục về hỏa hoạn đối với loại hình kinh doanh này. Điều đó chứng tỏ có gì bất ổn ở đây

Thứ hai, 07/11/2016 - 05:22