Cần xác định đúng đắn vị trí của môn học Giáo dục công dân

Thời gian gần đây, tình trạng học sinh đánh nhau ngày một nhiều, nạn bạo lực học đường đang báo động sự chệch hướng về Kỹ năng sống của học sinh. Chúng ta có thể đưa ra nhiều lý do để biện minh như do phim ảnh; do vòng xoáy cơ chế thị trường khiến người lớn lãng quên chuyện chia sẻ, làm bạn với con; do lỗi của trò chơi game bạo lực… nhưng còn một nguyên nhân nữa xuất phát từ học đường, đó là chú trọng dạy chữ hơn dạy người, mà trong đó môn Giáo dục công dân (GDCD) vẫn bị xem là môn phụ. Đã đến lúc cần trả môn GDCD về vị trí xứng đáng của nó: môn học làm người


Ạnh minh họa: Ngọc Diệp

Ạnh minh họa: Ngọc Diệp

Tâm sự của người trong cuộc

Tôi là một giáo viên từng đạt giải nhì trong kỳ thi Giáo viên giỏi môn GDCD năm 2005. Lúc đó giáo viên được đào tạo chuyên ngành GDCD chưa có, nhưng tỉnh Hà Tây vẫn tổ chức thi bởi đã là giáo viên, nhiệm vụ dạy học sinh đạo đức làm người là đầu tiên. Từ cuộc thi đó, tôi rút ra nhiều điều thú vị của môn học làm người này.

GDCD là môn học hay, nhưng khó.

Hay ở chỗ: Đây là môn học dạy học sinh làm người. Hiếm có môn học nào lại trang bị đầy đủ cho các em những chuẩn mực về đạo đức, ứng xử hàng ngày, tiếp nối truyền thống tốt đẹp của cha ông, cũng như kiến thức tối thiểu về pháp luật, phòng chống tệ nạn nguy hiểm trong xã hội (HIV/AIDS, mại dâm, ma túy…) như môn GDCD. Môn học này qua các thời kỳ có nhiều tên gọi khác nhau: Xã hội cũ gọi đây là môn học Luân lý. Trong hệ giáo dục 10 năm (cũ) được gọi là môn Đạo đức (từ lớp 1 đến lớp 6), lớp 7 đến lớp 10 gọi là Chính trị. Từ khi thực hiện cải cách giáo dục, ở tiểu học vẫn gọi là Đạo đức, cấp THCS và THPT đều gọi chung là Giáo dục công dân. Dù tên gọi là gì thì môn học này vẫn là dạy cho học sinh những bài học làm người đầu tiên. Các em rất cần được dạy đầy đủ, đúng phương pháp từ khi bước vào trường học. Mặt khác, đã là thầy đều phải làm gương cho học sinh về mọi mặt, thầy giáo dạy môn GDCD lại càng phải là một tấm gương sáng về chuẩn mực ứng xử mọi nơi mọi lúc cho học sinh noi theo.

Khó ở chỗ: Để dạy giỏi, người thầy cần có kiến thức, vốn sống phong phú, hiểu biết rộng trên nhiều lĩnh vực xã hội và có kinh nghiệm ứng xử thực tế trong cuộc sống. Khi dạy phải biết tích hợp nhiều môn học khác nhau để thực hiện các phương pháp đặc thù của môn học. Nhưng thực tế hiện nay, thầy cô lên lớp tiết GDCD do không được đào tạo chuyên sâu nên phương pháp còn lúng túng. Các hoạt động đặc trưng của dạy GDCD là sắm vai, ứng xử, thảo luận, xử lý tình huống… chưa được thực hiện. Chủ yếu là dạy thuyết trình, lý thuyết khô khan.

Khó còn ở chỗ môn học bị coi nhẹ, chưa được đầu tư cho giảng dạy như các môn khác. Ngay từ khi biên soạn chương trình môn học đã chưa được chú trọng (mỗi tuần chỉ có 1 tiết). Các cuộc thi giáo viên giỏi, học sinh giỏi, chuyển cấp trước đây đều không có chỗ cho môn GDCD. Trong trường sư phạm chưa đào tạo giáo viên dạy GDCD chuyên mà chủ yếu là ghép. Ở các cơ sở giáo dục, GDCD là môn học “lấp chỗ trống” bởi có thể phân công bất cứ người nào miễn là đủ cơ số giờ trong tuần. Môn học này cũng chưa có sự đầu tư thỏa đáng (sách giáo khoa, tham khảo, nâng cao…)

Cần xác định đúng đắn vị trí của môn GDCD là dạy làm người.

Trong thực tế, theo quan niệm sai lầm của một số người: môn Toán, Văn, Ngoại ngữ mặc nhiên được coi là “chính”, các môn khác bị coi là “phụ”, riêng môn GDCD là rất phụ. Quan niệm chính - phụ không chỉ có ở phụ huynh, mà còn có trong cả người học, thậm chí người dạy.

Ngay trong nhà trường, việc dạy môn GDCD cũng bị chính giáo viên xem nhẹ, khi phân công chuyên môn, thường phân dạy kèm thêm GDCD cho đủ cơ số giờ quy định, hoặc phân công cho các giáo viên hợp đồng. Vì ít kinh nghiệm nên người dạy thường rất qua loa, lên lớp chủ yếu cho học sinh đọc sách giáo khoa, học thuộc lòng phần “bài học”, mà ít đầu tư công phu cho bài giảng. Với cách dạy như vậy nên học sinh cũng “coi thường” môn GDCD – mặc dù đó là một môn học không thể thiếu để hình thành nhân cách cho các em. Từ chỗ người dạy không chú tâm dẫn đến học sinh coi thường, phụ huynh cũng xem nhẹ môn học ấy.

Môn học này tuy không quyết định trực tiếp đến kỳ thi chuyển cấp (trước đây), nhưng có một vai trò hết sức quan trọng trong giáo dục. Đây là môn học giáo dục đức dục hướng các em đến những chuẩn mực đạo đức của xã hội. Xem kỹ chương trình cả cấp học thì thấy: Suốt mấy cấp học đều phân bố cả phần giáo dục đạo đức (giúp các em hình thành nhân cách), cả phần pháp luật (giúp các em hiểu được những kiến thức pháp luật liên quan đến lứa tuổi, đặc biệt những vấn đề tuổi vị thành niên cần biết). Trong từng bài, ngoài phần bài học đã được tìm hiểu thông qua các dẫn chứng cụ thể người thật việc thật, phần bài tập còn có nhiều tình huống yêu cầu các em đưa ra cách ứng xử của mình thông qua việc thảo luận nhóm, từ đó trang bị kỹ năng sống cho các em. Ngoài ra, học môn GDCD, các em còn được tham gia sắm vai ứng xử các tình huống cụ thể. Nếu người dạy biết kết hợp tốt các phương pháp đàm thoại, tổ chức trò chơi, họat động nhóm, sắm vai… thì tiết học sẽ rất hấp dẫn, tạo hứng thú học tập cho các em, góp phần phát triển con người toàn diện. Được như vậy, môn học GDCD sẽ không còn là môn “phụ” mà còn được coi là môn “chính” nhất, vì thông qua việc hình thành nhân cách, các em có ý thức hơn, có hành vi ứng xử chuẩn mực hơn, từ đó giảm thiểu bạo lực học đường, góp phần xây dựng trường học thân thiện. Mỗi học sinh sẽ hình thành thói quen tổt, nhân cách tốt, biết kính trọng ông bà cha mẹ, biết phân biệt phải trái, biết ứng xử chuẩn hơn. Và khẩu hiệu “Tiên học lễ, hậu học văn” sẽ được thực hiện tốt hơn. (Rất may là từ năm học 2016 -2017, Bộ GD đã đưa môn GDCD vào trong một bài thi tổ hợp thuộc Kỳ thi THPT quốc gia. Đó là quyết định đúng đắn, rất nên duy trì).

Dạy môn GDCD như thế nào?

Việc dạy GDCD không chỉ đơn thuần là đọc bài trong SGK và học thuộc lòng phần “Bài học”, mà phải có phương pháp học tập giảng dạy đúng. Trước hết người dạy phải thấy yêu môn học mà mình sẽ dạy, từ đó đào sâu phương pháp, tìm tòi kiến thức dẫn chứng cụ thể trong thực tế cuộc sống để đưa vào bài học cho phong phú, tiết dạy có hiệu quả hơn. Việc thiết kế các trang trình chiếu (PowerPoint) gây hứng thú trong học tập cũng là một cách làm hiệu quả, ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy.

Dạy GDCD không chỉ hoàn toàn sách vở như nhiều người đã quan niệm sai lầm. Người dạy GDCD phải là người có hiểu biết rộng về xã hội, biết tích hợp các môn học khác như môn văn, sử, kiến thức xã hội, chính trị, thời sự… Nó giúp chúng ta giáo dục các em toàn diện hơn, giúp cho việc học và tiếp thu các môn học khác tốt hơn.

Về việc tổ chức các hoạt động kết hợp bổ trợ cho môn học này, theo tôi, chúng ta nên tổ chức nhiều cuộc hội thảo theo từng chủ đề (ví dụ: “Chăm sóc sức khoẻ sinh sản”, “Kiến thức phòng chống HIV/AIDS” cho học sinh lớp 8,9. Cách ứng xử một tình huống cụ thể đối với hoc sinh khối 6-7. “Việc thực hiện các hành vi chuẩn mực đạo đức ở quanh em” với các khối tiểu học). Hội thảo có thể tổ chức giữa các khối lớp, có thể cả trường, có thể kết hợp nhiều trường thành một diễn đàn… Để làm tốt việc này đòi hỏi các ban ngành đoàn thể đều vào cuộc, đặc biệt là phụ huynh học sinh. Gần đây ngành giáo dục cũng đã tổ chức nhiều chuyên đề cấp quận huyện, cấp cụm trường cho môn GDCD. Việc tham gia các chuyên đề này đã giúp cho các giáo viên được phân công dạy môn GDCD có thêm “hành trang” để cùng đi đến một phương pháp dạy thống nhất, chuẩn hơn.

Dạy học là một nghệ thuật, dạy GDCD là một nghệ thuật đỉnh cao của nghề sư phạm. Tuy nhiên, để môn GDCD được trở về đúng vị trí của nó, chỉ người thầy chưa đủ, mà cần có sự kết hợp chặt chẽ của 3 môi trường giáo dục: nhà trường - gia đình - xã hội. Trong đó rất cần những người lớn chúng ta làm gương cho con trẻ noi theo. Làm sao để con trẻ nghe theo những điều người lớn nói, làm theo những việc người lớn làm.

Vì thế, chúng ta không nên coi GDCD là môn phụ. Đã đến lúc cần trả môn học GDCD về vị trí xứng đáng của nó: môn học làm người.

Nguyễn Thị Diệp

(Hiệu trưởng THCS Đức Thượng – Hoài Đức - Hà Nội)

MỚI NHẤT
Quan chức, công chức chạy theo học hàm để làm gì?
Quan chức, công chức chạy theo học hàm để làm gì?

Kim. Bể học là mênh mông (học, học nữa, học mãi), bể nghiên cứu là vô tận, bao nhiêu thời gian cũng không là đủ, vậy thì quan chức, công chức chạy theo học hàm thì lấy đâu thời gian để giảng dạy và nghiên cứu; hoặc nếu tập trung cho giảng dạy và nghiên cứu thì lấy đâu thời gian làm công tác chuyên môn?

Thứ hai, 12/03/2018 - 06:00

Để Tết trồng cây thực sự có ý nghĩa
Để Tết trồng cây thực sự có ý nghĩa

Để Tết trồng cây thực sự có ý nghĩa

Chủ nhật, 11/03/2018 - 06:00

Thế ra giáo sư, phó giáo sư chỉ là… danh hão?
Thế ra giáo sư, phó giáo sư chỉ là… danh hão?

Chuyện phong hàm GS, PGS năm 2017 xem ra vẫn còn nhiều tranh cãi, dù Chủ tịch Hội đồng chức danh giáo sư Nhà nước Phùng Xuân Nhạ đã ký Quyết định công nhận đạt tiêu chuẩn chức danh giáo sư, phó giáo sư năm 2017.

Thứ bảy, 10/03/2018 - 09:23

Nghĩ về vụ  bắt cô giáo quỳ gối
Nghĩ về vụ bắt cô giáo quỳ gối

Là người đàn ông, việc ép một người phụ nữ quỳ gối đã là hèn, đặc biệt đó là cô giáo dạy con mình. Nhưng tìm cách chối quanh hành vi của mình, không thể nói gì khác, thêm một lần… hèn.

Thứ sáu, 09/03/2018 - 06:00

Cần có văn hóa khi đến đền, chùa
Cần có văn hóa khi đến đền, chùa

Những ngày đầu năm mới cũng là thời điểm khắp mọi miền đất nước bước vào mùa lễ hội. Điều đáng mừng là những năm gần đây, ban quản lí các khu di tích lịch sử đã vào cuộc và xử lí một cách kiên quyết những hành vi phản cảm. Tuy nhiên, năm nào cũng vậy, mỗi mùa lễ hội qua đi, vẫn để lại những “hạt sạn" văn hóa.

Thứ năm, 08/03/2018 - 05:00

“Ân tình của mẹ” – lời tự đáy lòng của một người con
“Ân tình của mẹ” – lời tự đáy lòng của một người con

Viết về người mẹ là đề tài không bao giờ cạn của thi ca, âm nhạc. Biết bao ca khúc, vần thơ ca ngợi công lao của người mẹ đối với con. Có những khúc ca như lời ru, thủ thỉ, tâm tình, ngấm dần vào trong ta từ lúc nào không hay. Lại có những bài ca là lời của người con nhớ về người mẹ đã khuất của mình, là lời tri ân xúc động, để ân tình ấy suốt đời mang theo. Ca khúc “Ân tình của mẹ” (nhạc Ngọc Khuê – phổ thơ Nguyễn Thành Vinh) là một khúc ca như thế.

Thứ tư, 07/03/2018 - 12:00

Nghĩ về giáo dục khai phóng
Nghĩ về giáo dục khai phóng

(Dân trí) - Một bạn đọc hỏi tôi “Giáo dục khai phóng là gì? Dạy làm sao để ...khai phóng học trò?”

Thứ tư, 07/03/2018 - 12:00

Sự mê muội không còn giới hạn
Sự mê muội không còn giới hạn

Vén màn sương khói mờ ảo này là sự lộ diện một bộ phận dân chúng đang thái quá trước ảo giác về vận may từ trên trời rơi xuống và chính quyền các cấp và các ngành chức năng các địa phương này đã buông lỏng quản lý để tệ mê tín dị đoan xuất hiện và nạn buôn thần bán thánh lên ngôi.

Thứ ba, 06/03/2018 - 03:00

Rà soát lại ứng viên GS, PGS làm sáng tỏ nhiều vấn đề khác
Rà soát lại ứng viên GS, PGS làm sáng tỏ nhiều vấn đề khác

Chưa vội nói đến có hay không “chuyến tàu vét” công nhận chức danh GS, PGS, mà chỉ riêng việc dư luận bàn tán sôi nổi vì sao năm 2017 lại có số lượng GS, PGS tăng vọt, tự nó đã làm rõ được nhiều nội dung, kể cả những vấn đề rộng lớn hơn.

Thứ ba, 06/03/2018 - 06:00

Tín ngưỡng và mê tín
Tín ngưỡng và mê tín

(Dân trí) - Làm sao để … bớt các hiện tượng mê tín ? Ba dấu chấm nói lên cái ngập ngừng của người viết bài. Những biểu hiệu mê tín hiện hữu từ nhiều năm. Trong văn hóa, muốn có một thay đổi nào đó cũng cần rất nhiều năm. Ta không có đũa thần để, chỉ với một sắc lệnh, một luật, … thay đổi hiện trạng.

Chủ nhật, 04/03/2018 - 07:00

Nạn “buôn thần bán thánh” đang đẩy văn hóa xuống dốc
Nạn “buôn thần bán thánh” đang đẩy văn hóa xuống dốc

“Buôn thần bán thánh nay cũng là một nghề.Họ cạnh tranh khốc liệt dưới vỏ tín ngưỡng.Điều này đang đẩy văn hóa và nhân cách người Việt xuống dốc” - nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Hùng Vĩ thẳng thắn nói.

Thứ bảy, 03/03/2018 - 07:00

"Không có lý do gì chúng ta cứ nghèo mãi!"
"Không có lý do gì chúng ta cứ nghèo mãi!"

“Với gần 100 triệu dân thông minh, lao động cần cù, chăm chỉ từ tờ mờ sáng đến đêm khuya, là một quốc gia xuất khẩu năng lượng, xuất khẩu lương thực, xuất khẩu thực phẩm, không có lý do gì chúng ta cứ nghèo mãi!".

Thứ sáu, 02/03/2018 - 06:00

ĐÁNG QUAN TÂM
Những lỗ hổng “chết người” của hệ thống ngân hàng
Những lỗ hổng “chết người” của hệ thống ngân hàng

Những vụ khách Vip dễ dàng bị nhân viên ngân hàng khoắng hàng chục, hàng trăm, hàng ngàn tỉ đồng từ sổ tiết kiệm, thử hỏi hệ thống kiểm tra chéo của ngân hàng đã chặt chẽ hay chưa?

Thứ tư, 28/02/2018 - 07:00

Đốt vàng mã có gửi tới người đã khuất?
Đốt vàng mã có gửi tới người đã khuất?

Đốt vàng mã đã trở nên phổ biến, nhất là trong mùa lễ hội với tâm niệm gửi tới người đã khuất.Vậy, Phật giáo có quy định về đốt vàng mã hay không?

Thứ ba, 27/02/2018 - 05:00

Kết thúc thí điểm Grab, Uber: Hướng đi nào trong công tác quản lý taxi công nghệ?
Kết thúc thí điểm Grab, Uber: Hướng đi nào trong công tác quản lý taxi công nghệ?

Các ứng dụng công nghệ hỗ trợ quản lý và kết nối vận tải hành khách như Grab, Uber sau 2 năm được thí điểm tại Hà Nội và một số tỉnh, thành phố trên cả nước đến nay đã hết hiệu lực.

Thứ hai, 26/02/2018 - 06:00

Hủ tục thì phải loại bỏ
Hủ tục thì phải loại bỏ

“Xin hỏi giới trí thức Việt Nam hiện tại tìm thấy Phật giáo và Nho giáo dạy về thuyết đốt vàng mã ở kinh sách nào?”, đây là câu hỏi của Hòa thượng Tố Liên đặt ra liên quan đến tục đốt vàng mã.

Chủ nhật, 25/02/2018 - 07:00

Cảnh giác với nạn bói dạo đầu năm
Cảnh giác với nạn bói dạo đầu năm

Những ngày đầu năm Mậu Tuất, tranh thủ thời điểm người dân đi vui xuân, những thầy bói dạo và điểm bói toán lại xuất hiện ở nhiều nơi. Địa điểm mà các thầy bói hành nghề đông nhất thường là cổng đền, chùa, các điểm vui chơi…

Thứ bảy, 24/02/2018 - 07:00

Thần thánh hóa từ con cá tới cục đá: Đừng biến tín ngưỡng thành mê tín, mông muội!
Thần thánh hóa từ con cá tới cục đá: Đừng biến tín ngưỡng thành mê tín, mông muội!

Những ngày đầu năm, các lễ hội được tổ́ chức dày đặc, vẫn diễn ra cảnh cướp lộc, chen chân, xô lấn, thậm chí đánh nhau gây thương tích. Đặc biệt, nạn buôn thần, bán thánh, “mua chuộc” thánh thần bằng vài đồng tiền lẻ và các lễ vật… đã trở thành nỗi ám ảnh của những người hành hương.

Thứ sáu, 23/02/2018 - 07:42

Thú chơi sách cũ- một nét đẹp văn hóa
Thú chơi sách cũ- một nét đẹp văn hóa

Dù xã hội luôn phát triển, xu hướng đọc có những thay đổi nhưng không thể phủ nhận, sách cũ vẫn được duy trì cùng lịch sử, có chỗ đứng nhất định với một lượng độc giả riêng.

Thứ năm, 22/02/2018 - 12:00

Ngày Tết, bàn về văn hóa "rượu uống người?"
Ngày Tết, bàn về văn hóa "rượu uống người?"

Từ nước Úc, nghiên cứu sinh Nguyễn Sóng Hiền – người từng gây “bão” dư luận với đề xuất bỏ tác phẩm Chí Phèo ra khỏi SGK – đã gửi tới Báo Lao Động đôi dòng cảm nhận về văn hóa uống rượu của người phương Tây.

Thứ tư, 21/02/2018 - 12:00

Giữ lại hương vị Tết cổ truyền Hà Thành
Giữ lại hương vị Tết cổ truyền Hà Thành

Mỗi dịp Tết cổ truyền về cũng là lúc mọi người sống chậm lại, tĩnh tâm hơn để nhìn về nguồn cội, gia phong, nâng niu ký ức. Hàng trăm năm nay, dù cuộc sống có nhiều thay đổi, dù các nếp cũ có phần bị tác động nhưng qua thời gian sàng lọc, các giá trị thuộc về truyền thống của Hà Thành xưa vẫn được gìn giữ, nhiều nét sinh hoạt văn hóa đã quay trở lại sau thời gian mai một.

Thứ ba, 20/02/2018 - 12:00

Cảm nhận xuân Mậu Tuất
Cảm nhận xuân Mậu Tuất

Đất nước đang tuổi xuân thì Tiến lên mạnh mẽ đến khi mạnh giầu

Thứ hai, 19/02/2018 - 10:33

Tuyết Liên hoa và những giọt Cẩm chướng
Tuyết Liên hoa và những giọt Cẩm chướng

Tôi có quen ông nhà văn viết cả chục cuốn tiểu thuyết nhưng keo kiệt đến mức chưa một lần cho nhân vật của mình ăn lấy một tô bún. Đọc thấy thương chi đâu.Tôi không phải là nhà văn nhưng tôi có ối nhân vật. Và họ luôn biết vượt qua, phá bỏ mọi giới hạn của bản thân, được sống hào sảng vô cùng

Chủ nhật, 18/02/2018 - 12:00

Uber, Grab: Rồi cũng “tát nước theo mưa”?
Uber, Grab: Rồi cũng “tát nước theo mưa”?

Mấy hôm nay, hành khách đặt xe Uber và Grab đã có dịp được… choáng với mức cước taxi của hai thương hiệu này; từ dịch vụ ôtô đến xe ôm, nếu không tăng giá gấp 2-3 lần thì cũng thêm các loại phụ phí.

Thứ bảy, 17/02/2018 - 06:00