Mạng xã hội đánh cắp chất xám báo chí để trục lợi, thu lợi nhuận ra sao?

Từ các bài viết, hình ảnh độc quyền của báo chí chính thống, không ít trang mạng xã hội đã xây dựng “cỗ máy câu view” để kiếm tiền bằng cách đăng lại, cắt ghép, thậm chí bóp méo nội dung nhằm thu hút tương tác và bán quảng cáo.

Chục triệu đồng cho mỗi bài đăng

Một bài đăng trên các fanpage lớn có thể được rao bán với giá 32 triệu đồng. Nếu kèm các dịch vụ bổ sung như Share Link (chia sẻ liên kết), TOP comment (bình luận nổi bật) hay hashtag có sẵn, giá mỗi bài có thể lên tới 64 triệu đồng.

Ngay cả những bài cơ bản cũng được định giá cụ thể: bài có sẵn 17 triệu 280 nghìn đồng, bài sản xuất hình ảnh (photo) là 19 triệu 440 nghìn đồng.

Ước tính, nếu một bài đăng có sẵn được đặt hàng và đăng lên 24 hội nhóm, trang mạng xã hội trong một ngày, tổng thu nhập của hệ thống này có thể đạt 153 triệu đồng.

Đây là bảng giá của một hệ thống fanpage đang được nhiều người theo dõi, với 13 triệu người theo dõi và 3 tỷ lượt xem mỗi tháng trên một page Facebook.

Con số trên chỉ tính riêng cho page này, chưa kể các nền tảng khác, tạo nên một hệ sinh thái đồ sộ và lợi nhuận khổng lồ với bảng báo giá chi tiết cho từng loại bài đăng.

“Bóc tem” báo chí, lách luật, giật tít để câu view

Để duy trì lượt xem và tương tác, giữ "vị thế", nhiều trang mạng xã hội thực hiện nhiều chiêu thức: thu thập thông tin từ báo chí, giật tít câu view. Ngay khi các báo chính thống vừa lên bài, họ chỉ cần ngồi nhà đăng lại. Đáng chú ý, lượt tương tác đôi khi còn cao hơn bài gốc của báo.

Hình ảnh chiến sĩ Trịnh Duy Bình - Đồn Biên phòng Đồ Sơn - đứng giữa mưa cùng các lực lượng chức năng chống bão, được phóng viên Hải Long của báo Dân trí ghi lại trong bài Hải Phòng mưa to gió lớn, loạt phương tiện ra biển Đồ Sơn phải quay đầu. Bức ảnh không chỉ giàu giá trị thông tin, thể hiện sự lăn xả của phóng viên mà còn tạo ấn tượng mạnh với người đọc.

Tuy nhiên, ngay sau khi đăng tải, bức hình nhanh chóng lan truyền, nhiều trang mạng xã hội tái sử dụng, đăng lại chùm ảnh độc quyền của Dân trí mà không được phép.

“Hàng chục trang mạng xã hội đã đăng lại bức ảnh chiến sĩ cùng nhiều hình ảnh khác trong chùm ảnh độc quyền của Dân trí, thậm chí cố tình cắt logo, chỉnh sửa bố cục, không dẫn nguồn, không ghi tên tác giả”, phóng viên Hải Long chia sẻ, nhấn mạnh đây chỉ là một trong vô số lần hình ảnh và thông tin của anh cùng đồng nghiệp bị đánh cắp trắng trợn.

Để lách luật, nhiều trang đổi tiêu đề, cắt logo, dựng reel hoặc video ngắn, rồi đăng lên các nền tảng như Facebook, TikTok. Nhờ đó, họ thu về hàng trăm, thậm chí hàng triệu lượt xem, hàng nghìn lượt tương tác và hàng trăm bình luận.

Trong khi các phóng viên, nhà báo phải vượt dông bão, đối diện hiểm nguy, cập nhật tin tức từng giờ, nhiều cá nhân lại ung dung ngồi nhà đánh cắp chất xám, khai thác thông tin độc quyền ngay khi bài viết vừa được đăng tải.

Với hệ thống các trang mạng xã hội đồ sộ như vậy, họ tăng lượt truy cập bằng nội dung báo chí rồi bán tương tác với giá hàng chục triệu đồng mỗi bài.

Ảnh hưởng đến chuyên gia, uy tín báo chí

Thực trạng các trang mạng xã hội đăng lại nội dung báo chí không chỉ làm sai lệch thông tin mà còn gây tác động trực tiếp đến uy tín của các chuyên gia và cơ quan báo chí. Khi thông tin bị trình bày sai hoặc cắt xén, độc giả dễ hiểu nhầm ý chuyên gia, dẫn đến việc giảm niềm tin vào những kiến thức chuyên môn.

Một ví dụ điển hình gần đây là bản tin về “Những lưu ý khi dùng xăng E10” phát sóng trên kênh VTV9 ngày 22/5 vừa qua.

Trong phần phỏng vấn PGS.TS Đỗ Văn Dũng, ông chia sẻ: "Xăng E10 là hỗn hợp giữa xăng khoáng và ethanol (cồn sinh học) nên sẽ có hiện tượng tách pha, phân lớp trong bình xăng. Nếu được, trước khi nổ máy, mình phải lắc bình xăng để hỗn hợp nhiên liệu được trộn đều trở lại. Còn không, phần cồn và nước nằm dưới đáy sẽ được hút lên đầu tiên, dẫn tới đề rất khó nổ".

Phần chia sẻ của PGS Đỗ Văn Dũng là dành cho xe máy, tuy nhiên, nhiều trang mạng xã hội đã giật tít “Chuyên gia lên tiếng về trào lưu ‘lắc bình xăng’ khi dùng xăng E10”, không trích nguyên văn, không giải thích đầy đủ, khiến cho nhiều người đọc hiểu sai, diễn giải rằng ô tô sử dụng xăng E10 cũng phải “lắc xe” mạnh trước khi khởi động để tránh hỏng động cơ.

Các bài viết này sau đó nhận hàng nghìn lượt tương tác và hàng trăm bình luận. Khi thông tin bị đăng lại trên nhiều nền tảng mà không có hướng dẫn dư luận, hậu quả là người dân hiểu sai ý chuyên gia, uy tín của người trả lời bị ảnh hưởng, đồng thời ảnh hưởng tới uy tín báo chí chính thống.

"Lúc trả lời phỏng vấn, tôi khuyên lắc bình xăng là đang nói về xe máy. Ethanol có đặc tính hút nước. Hỗn hợp này sẽ lắng xuống đáy bình xăng, ngay tại vị trí bơm xăng. Hành động lắc bình xăng giúp hỗn hợp nhiên liệu được trộn đều. 

Lời khuyên tôi đưa ra là cho xe máy, không áp dụng với ô tô. Các video lắc bình xăng ô tô, thậm chí là xe tải, xe đầu kéo,... trên mạng xã hội thực chất mang mục đích câu view", PGS.TS Đỗ Văn Dũng trả lời phỏng vấn của PV Dân trí.

Ngay cả phần trả lời độc quyền này cũng được các trang mạng vội vã đăng lại, chia sẻ để thu hút tương tác mà chưa hề được báo Dân trí chấp nhận.

Cần tôn trọng chất xám, bảo vệ uy tín báo chí

Thực trạng các trang facebook, hội nhóm mạng xã hội “ăn sẵn” nội dung báo chí để câu view và trục lợi đã và đang tạo ra những hệ lụy đáng kể.

Không chỉ làm sai lệch thông tin, hiểu lầm ý chuyên gia mà còn trực tiếp ảnh hưởng tới uy tín báo chí chính thống, làm giảm động lực sáng tạo nội dung gốc của phóng viên và nhà báo.

Trong khi phóng viên phải lao động trực tiếp, đi hiện trường, xác minh thông tin và đối diện với nhiều rủi ro, thì nhiều cá nhân chỉ cần ngồi nhà đăng lại, cắt ghép hoặc dựng video ngắn để câu tương tác, từ đó thu lợi sau các nội dung quảng cáo.

Hệ thống trang facebook quy mô lớn còn tạo ra một “hệ sinh thái” mạng xã hội, nơi nội dung báo chí trở thành nguồn lợi nhuận khổng lồ mà phóng viên thực sự không được hưởng.

Điều này đặt ra bài toán cấp thiết cho cả cơ quan báo chí, cơ quan quản lý và người làm nội dung trẻ: làm thế nào để bảo vệ quyền tác giả, đảm bảo rằng chất xám báo chí không bị khai thác trái phép, đồng thời hướng dẫn công chúng tiếp nhận thông tin chính xác.

Ngoài các quy định xử phạt hành vi chia sẻ trái phép, cần có các giải pháp công nghệ, kiểm duyệt nội dung, hướng dẫn cộng đồng mạng và nâng cao nhận thức của sinh viên báo chí về đạo đức nghề nghiệp.

Chỉ khi tôn trọng chất xám, tôn trọng công sức của phóng viên và nhà báo, môi trường báo chí mới phát triển lành mạnh, độc giả mới tiếp nhận thông tin đúng sự thật. Đồng thời uy tín của chuyên gia, của các cơ quan báo chí chính thống mới được bảo vệ.

Đây không chỉ là vấn đề pháp lý hay kinh tế, mà còn là trách nhiệm xã hội và nền tảng để báo chí tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong đời sống thông tin hiện đại.