Deepfake đưa tội phạm mạng chiếm ngôi đầu danh sách nguy hiểm

Tình hình tội phạm mạng, tội phạm sử dụng công nghệ cao trên không gian mạng đã và đang trở thành vấn nạn toàn cầu; đặc biệt trong bối cảnh bùng nổ về công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI), các hoạt động tội phạm lừa đảo xuyên biên giới được đánh giá ngày càng trở nên tinh vi, phức tạp hơn. 

Chiều 29/1, Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia tổ chức tọa đàm với chủ đề “Vui Tết an toàn - không lo Deepfake” - sự kiện trong khuôn khổ chiến dịch Chống lừa đảo trực tuyến 2025.

Deepfake trở thành nỗi lo toàn cầu

Phát biểu tại sự kiện, ông Vũ Duy Hiền, Phó Tổng thư ký kiêm Chánh Văn phòng Hiệp hội An ninh mạng quốc gia cho biết, nhìn lại giai đoạn những năm vừa qua, có thể thấy tội phạm mạng ngày càng tinh vi và phức tạp. 

Theo báo cáo tổng kết năm 2024 và 2025 của Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia, một tín hiệu đáng mừng là số vụ phạm tội đã giảm đáng kể. Kết quả này có được nhờ sự vào cuộc quyết liệt của các cơ quan Nhà nước, các Bộ, ban ngành, đặc biệt là Bộ Công an và Cục A05 thông qua các chiến dịch tuyên truyền và trấn áp mạnh mẽ.

“Tuy nhiên, dù số lượng vụ việc giảm nhưng hình thức lừa đảo lại tăng lên với mức độ tinh vi hơn rất nhiều. Tội phạm mạng hiện nay không còn dùng những thủ thuật đơn giản như gọi điện dụ dỗ thông thường. 

Chúng đã nâng tầm khi ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) vào các kịch bản lừa đảo. Những công cụ vốn được tạo ra để phát triển xã hội lại đang bị các đối tượng xấu khai thác triệt để như một "kẽ hở" để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản. Trong đó, lừa đảo thông qua AI chính là hình thức phổ biến nhất, đứng vị trí số một trong danh sách các phương thức lừa đảo năm 2025”, ông Vũ Duy Hiền chia sẻ. 

Ở góc độ cơ quan quản lý nhà nước, Trung tá Lê Thanh Bình, Phó Trưởng Phòng 5, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Cục A05 - Bộ Công an), nhận định về nguy cơ “nền kinh tế tội phạm” phát triển khi các tổ chức tội phạm xuyên quốc gia ngày càng thâm nhập sâu vào các lĩnh vực phát triển kinh tế hợp pháp, tập trung hoạt động tại vùng biên giới hoặc các đặc khu kinh tế của các quốc gia. 

“Tại Việt Nam, những năm gần đây chứng kiến sự phát triển mạnh về khoa học công nghệ, mức độ ứng dụng, sử dụng Internet đứng thứ hạng cao trong khu vực, thế giới. Dân số Việt Nam hiện nay đạt hơn 101 triệu người với gần 79,8 triệu người sử dụng Internet chiếm khoảng 78% dân số; hơn 76 triệu người sử dụng mạng xã hội; gần 127 triệu kết nối di động tại Việt Nam, tương đương khoảng 126% dân số. 

Bên cạnh những lợi ích khoa học công nghệ đem lại, Việt Nam đối mặt với những khó khăn, thách thức lớn đối với công tác đảm bảo an ninh thông tin trên không gian mạng. Điển hình là xu hướng gia tăng của tội phạm mạng, tội phạm lừa đảo trực tuyến diễn biến phức tạp, xảy ra ở nhiều địa bàn, lĩnh vực như: Tài chính, môi giới việc làm, thương mại điện tử gây thiệt hại lớn và bức xúc trong dư luận xã hội, hoạt động sản xuất và đời sống người dân”, Trung tá Lê Thanh Bình cảnh báo. 

Theo thống kê, trong năm 2025, Bộ Công an Việt Nam đã phát hiện hơn 4.200 vụ việc liên quan hoạt động lừa đảo trực tuyến, với tổng số thiệt hại hơn 8.000 tỷ đồng; công an các đơn vị, địa phương điều tra, khởi tố nhiều vụ án, bị can về hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản hoặc sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, mạng internet thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản. 

“Qua đánh giá, tội phạm lừa đảo xảy ra ở hầu hết các địa phương trong cả nước, chiếm tỷ lệ cao trong cơ cấu tội phạm hình sự, đa dạng về hình thức, phạm vi hoạt động xuyên quốc gia. Các đối tượng liên tục thay đổi phương thức, sử dụng nhiều thủ đoạn phạm tội mới; hoạt động tinh vi, chuyên nghiệp hơn; có sự móc nối, học tập kinh nghiệm của các băng nhóm tội phạm trên thế giới.

Ngoài ra, các đối tượng còn thường xuyên nắm bắt các sự kiện, xu thế liên quan đến hoạt động, đời sống của người dân để xây dựng, nâng cấp các kịch bản lừa đảo ngày càng tinh vi, chuyên nghiệp", đại diện Cục A05 cho biết.  

4 kịch bản lừa đảo du lịch phổ biến nhất dịp Tết 

Trước, trong và sau Tết Nguyên Đán Bính Ngọ 2026 là thời điểm nhu cầu du lịch, nghỉ dưỡng của người dân tăng cao, dự báo tội phạm tiếp tục sử dụng nhiều phương thức, thủ đoạn để thực hiện hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản của người dân. 

Trong đó có việc sử dụng các công cụ AI để tạo ra hệ thống/các hình ảnh giả mạo và lên kịch bản nhắm vào người dân. Đại diện Cục A05 chia sẻ một số phương thức, thủ đoạn nổi lên như:

Thủ đoạn thứ nhất: Tội phạm tạo các website, tài khoản Facebook, Fanpage (có cả Fanpage tích xanh) để giả mạo trang thông tin, hình ảnh của các homestay, cơ sở lưu trú uy tín, đại lý bán vé tàu xe, máy bay… đăng tải thông tin quảng cáo dịch vụ với giá rẻ hoặc bằng với giá niêm yết nhằm dụ dỗ khách hàng đặt cọc, chuyển tiền. Sau khi nhận được tiền, các đối tượng nhanh chóng cắt đứt liên lạc và chiếm đoạt tài sản. 

Thủ đoạn thứ hai: Tội phạm giả danh khách du lịch đã đặt tour tại các công ty lữ hành có uy tín, sau đó đăng tải thông tin "thanh lý tour" với mức giá rẻ hơn nhiều so với thị trường, kèm theo hóa đơn, hình ảnh và các phản hồi giả mạo để tạo lòng tin. Ban đầu, các giao dịch nhỏ được thực hiện suôn sẻ, nhưng khi nạn nhân chuyển tiền cho các gói dịch vụ có giá trị lớn, đối tượng lập tức chiếm đoạt và biến mất.

Thủ đoạn thứ ba: tội phạm gửi thư điện tử giả mạo các nền tảng đặt phòng trực tuyến quen thuộc, gửi đến cơ sở lưu trú với nội dung như xác nhận đặt phòng, phản ánh của khách hàng, cập nhật thanh toán hoặc yêu cầu hủy phòng. Các email này thường đính kèm đường link hoặc tệp dữ liệu giả mạo có chứa mã độc.

Khi người nhận truy cập hoặc mở tệp, mã độc sẽ kích hoạt, tạo điều kiện cho đối tượng chiếm quyền kiểm soát thiết bị, đánh cắp dữ liệu, theo dõi hoạt động và xâm nhập sâu vào hệ thống nội bộ hoặc chuyển tiền từ tài khoản ngân hàng cài đặt trên thiết bị.

Thủ đoạn thứ tư: Tội phạm giả mạo các công ty cung cấp dịch vụ gọi điện thoại, nhắn tin cho người dân đề nghị tặng quà tri ân khách hàng cuối năm sau đó dẫn dụ người dân tham gia các hệ thống để làm nhiệm vụ online hưởng hoa hồng. Khi người dân nộp số tiền lớn vào hệ thống chúng không cho rút và yêu cầu nạp thêm các khoản phí từ 20-30% nhằm chiếm đoạt tài sản.

Ngoài ra, tội phạm có thể sẽ tiếp tục sử dụng một số thủ đoạn cũ nhưng kết hợp lại để tạo ra các biến thể mới, như: tấn công chiếm quyền điều khiển mạng xã hội, ứng dụng OTT sau đó sử dụng deepfake, deepvoice để giả danh gọi điện cho người thân để vay hoặc yêu cầu chuyển tiền nhằm chiếm đoạt tài sản.

Trước tình hình trên, đại diện Cục A05 khuyến cáo người dân cần nâng cao ý thức cảnh giác, chủ động phòng ngừa trước các thủ đoạn của tội phạm lừa đảo trực tuyến giai đoạn trước, trong và sau Tết Nguyên Đán Bính Ngọ 2026. 

Người dân cần thường xuyên cập nhật các thông báo, cảnh báo từ cơ quan công an, các ngân hàng và báo chí chính thống để nhận biết, phòng tránh các phương thức, thủ đoạn của tội phạm lừa đảo trực tuyến; tuyệt đối không cài đặt các ứng dụng không rõ nguồn gốc trên thiết bị có liên kết với tài khoản ngân hàng.

Đồng thời, có biện pháp bảo vệ và không công khai thông tin cá nhân, không quét mã QR hoặc truy cập các đường link khi chưa được xác minh; tuyệt đối không cung cấp thông tin tài khoản, mật khẩu, mã OTP… cho bất kỳ tổ chức, cá nhân nào.

Khi cần sử dụng các dịch vụ du lịch, nghỉ dưỡng đầu năm, cần tìm hiểu kỹ thông tin đơn vị cung cấp, ưu tiên các doanh nghiệp uy tín, được cấp phép hoạt động rõ ràng; đồng thời cảnh giác với các hóa đơn điện tử, chứng từ thanh toán có dấu hiệu bất thường; sử dụng nhiều công cụ khác nhau để kiểm tra thông tin.

Khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn hoặc đã trở thành nạn nhân của hành vi lừa đảo, người dân cần nhanh chóng trình báo với cơ quan công an nơi gần nhất để được hỗ trợ, hướng dẫn và xử lý kịp thời theo quy định.