Chuyện ít biết về Tổng khởi nghĩa ở Nam Bộ

Chúng tôi đến thăm lão đồng chí Nguyễn Thọ Chân-nguyên Bí thư Thành ủy Hà Nội năm 1943, cựu tù Hỏa Lò, Côn Đảo, từng là Bí thư đầu tiên của tỉnh Quảng Ninh, đại sứ Việt Nam ở Liên-Xô, nguyên Bộ trưởng Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội... Năm nay cụ tròn 95 tuổi nhưng vẫn minh mẫn kể về những ngày Tổng khởi nghĩa ở Nam Bộ.

Có hai tổ chức Xứ ủy ở Nam Kỳ

 “Nhắc đến lịch sử Nam Bộ phải nói đến hai tổ chức này, cùng tồn tại do thực tế khách quan của cách mạng”, cụ bắt đầu câu chuyện.

…Sau sự kiện Nam Kỳ khởi nghĩa 1940, phong trào ở Nam Bộ bị đàn áp dã man. Các cơ sở tan nát, cán bộ Xứ ủy Nam Kỳ hầu hết bị bắt, ai còn sống sót phải dạt về các địa phương. Tháng 1-1941, Xứ ủy Nam Kỳ được tái lập. Nhưng từ giữa năm 1941, Xứ ủy lại bị chính quyền thực dân bắt bớ, vô hiệu hóa.

Đến năm 1942, Liên tỉnh ủy miền Đông thành lập. Tiếp sau đó là Ban Cán sự miền Đông Nam Kỳ (năm 1943) và Kỳ bộ Việt Minh Nam Kỳ (năm 1944). Nhóm này xuất bản bí mật tờ báo Giải phóng.

Từ ngày 13 đến 15-10-1943, một số đại biểu cộng sản các tỉnh, thành phố Nam Kỳ họp hội nghị ở Chợ Gạo, Mỹ Tho, quyết định tái lập Xứ ủy Nam Kỳ. Ông Trần Văn Giàu vì không đến tham dự được nên hội nghị bầu ông Dương Quang Đông làm bí thư. Ông Đông tuyên bố: Chỉ tạm nhận chức và sẽ trao lại cho ông Trần Văn Giàu. Hội nghị nhất trí.

Trên cương vị Bí thư Xứ ủy Nam Kỳ, trong hoàn cảnh không liên lạc được với Trung ương, không hay biết Nguyễn Ái Quốc đã về nước và triệu tập Hội nghị Trung ương lần thứ 8, Trần Văn Giàu mạnh dạn không ngồi chờ mà tự vạch ra một đường lối cách mạng cho Nam Kỳ. Ông cùng các đồng chí tích cực xây dựng cơ sở, tập hợp lực lượng lớn, chớp thời cơ được nhận định đã gần kề. Ông chủ trương, phải mạnh hơn tất cả các chính đảng và giáo phái thân Nhật cộng lại thì mới mong đem chính quyền về tay nhân dân.

Chuyện ít biết về Tổng khởi nghĩa ở Nam Bộ - 1
Tổng khởi nghĩa ở Sài Gòn. Ảnh tư liệu.

Trên cơ sở đó, Xứ ủy đã ra nghị quyết: Khôi phục hệ thống tổ chức Đảng các cấp, đặc biệt với các cơ sở tại Sài Gòn-Chợ Lớn. Thành lập Tổng công đoàn Nam Kỳ (tháng 4-1944). Trong nửa năm, phát triển 40 công đoàn cơ sở với 5.000 đoàn viên. Tập hợp trí thức, sinh viên, nhà công thương vào một số tổ chức như: Tân Dân chủ đoàn, Hội Truyền bá quốc ngữ, nhóm Báo Thanh Niên, xuất bản Báo Tiền Phong và các sách bỏ túi ("Việt Nam trên đường độc lập", "Rạng đông của dân tộc"...), mở các lớp huấn luyện chính trị.

Như vậy, song song với Xứ ủy Nam Kỳ được thành lập lại từ tháng 10-1943 do Trần Văn Giàu làm Bí thư, còn có một tổ chức khác của Đảng Cộng sản Đông Dương, thường gọi là Xứ ủy Giải phóng, vì cơ quan ngôn luận của tổ chức này là Báo Giải phóng; còn Xứ ủy do ông Giàu làm bí thư thường gọi là Xứ ủy Tiền phong.

Xứ ủy Tiền phong và Tổng khởi nghĩa

Ông Trần Văn Giàu nhận định: "Cách mạng là sự nghiệp của nhân dân; riêng lực lượng của Đảng không làm nổi cách mạng; phải có sự tham gia, sự nổi dậy của hàng triệu đồng bào”.

Đặc biệt, Xứ ủy Tiền phong đã khéo léo biến Thanh niên Tiền phong (tổ chức được sự bảo trợ của Nhật) thành tổ chức của Đảng, thông qua số đảng viên bí mật như: Phạm Ngọc Thạch, Nguyễn Văn Thủ, Huỳnh Văn Tiểng... Tổ chức này tạo được bình phong hợp pháp cho các đảng viên cộng sản hoạt động, nhanh chóng tập hợp được một lực lượng lớn, vượt qua các tổ chức chính trị khác thời bấy giờ.

Các bài viết của các nhà nghiên cứu nước ngoài (David Marr, Stein Tonnesson, William J.Duiker) cũng thừa nhận việc này: Trần Văn Giàu chỉ thị cho đảng viên cộng sản gia nhập Thanh niên Tiền phong ở mọi cấp, dùng Thanh niên Tiền phong  làm vỏ bọc hợp pháp để khôi phục những mối liên lạc bí mật. Chiến lược Thanh niên Tiền phong đã giúp những người cộng sản có vai trò lãnh đạo phong trào giải phóng dân tộc... Phong trào này lan rộng trong giai đoạn mùa xuân và mùa hè 1945 tại các trường học, nhà máy và làng xã. Đến tháng 8, Thanh niên Tiền phong đã có số hội viên hơn một triệu, ở hầu hết các tỉnh Nam Bộ…

Ba lần bàn ngày Tổng khởi nghĩa

Sau khi Nhật tuyên bố đầu hàng Đồng minh, nhận thấy thời cơ đã đến, Thường vụ Xứ ủy thành lập Ủy ban khởi nghĩa đêm 15-8-1945 và triệu tập hội nghị Xứ ủy Nam Kỳ mở rộng bàn về khởi nghĩa. Dự định sẽ khởi nghĩa vào ngày hôm sau, nhân cơ hội Lễ tuyên thệ của Thanh niên Tiền phong tại Sài Gòn.

Hội nghị họp tại Chợ Đệm tối 16-8, với kinh nghiệm thất bại của Khởi nghĩa Nam Kỳ, một số đại biểu tranh luận gay gắt về thời điểm khởi nghĩa. Hội nghị nhất trí tiếp tục chuẩn bị, chờ tin từ Hà Nội, dời ngày khởi nghĩa đến ngày 18-8.

Ngày 17-8, lễ ra mắt của 5 vạn đoàn viên Thanh niên Tiền phong được tổ chức tại Sài Gòn. Khẩu hiệu “Việt Nam độc lập”, “Việt Nam thống nhất”, “Việt Nam hùng cường” được hô vang.

Nhận được tin Hà Nội khởi nghĩa thắng lợi, ngay sáng 20-8, hội nghị Chợ Đệm lần thứ hai dự định khởi nghĩa ngay chiều hôm đó. Nhưng có đại biểu còn e ngại việc quân Nhật vẫn còn 7-8 vạn. Ông Giàu đề nghị chọn Tân An quê ông làm thí điểm.

Đêm 20-8, Nguyễn Văn Tạo và Huỳnh Tấn Phát tuyên truyền tại rạp Nguyễn Văn Hảo. Lần đầu tiên có tiếng hô từ đám đông: “Việt Nam muôn năm!”.

Đêm 21-8, cũng tại rạp này, Trần Văn Giàu chính thức tuyên bố: Việt Minh ra hoạt động công khai.

Tối 22-8, khởi nghĩa ở Tân An thành công.

Hội nghị Chợ Đệm lần thứ ba, tối 23-8, chỉ định lập Ủy ban Hành chính lâm thời cho toàn Nam Bộ, gọi tắt là Lâm ủy Nam Bộ, Chủ tịch là Trần Văn Giàu.

Chiều 24-8, lực lượng Thanh niên Tiền phong vũ trang dưới quyền lãnh đạo của Xứ ủy Nam Kỳ ở Tân An, Biên Hòa, Thủ Dầu Một, Tây Ninh khởi nghĩa giành chính quyền; sau đó tiến về Sài Gòn.

Ngày 25-8, đến lượt Sài Gòn nổ ra cuộc biểu tình lớn. Hầu hết các cơ sở của chính quyền lọt vào quyền kiểm soát của Lâm ủy Nam Bộ.

Theo Trần Kiến Quốc
Báo Quân đội nhân dân

MỚI NHẤT
Hàng trăm hộ dân kêu cứu vì bãi rác ô nhiễm
Hàng trăm hộ dân kêu cứu vì bãi rác ô nhiễm

(Dân trí) - Hơn chục năm qua, hàng trăm hộ dân sống quanh bãi rác Trung Sơn (thị xã Sầm Sơn- Thanh Hóa) phải sống chung với ruồi muỗi, mùi hôi thối bốc lên nồng nặc. Du khách "đổ về" Sầm Sơn càng nhiều thì người dân nơi đây bị tra tấn bởi rác thải càng lớn.

Thứ năm, 20/08/2015 - 05:30

Hà Nội sẽ “trảm” Vinaconex nếu không khởi công đường ống nước sạch sông Đà 2
Hà Nội sẽ “trảm” Vinaconex nếu không khởi công đường ống nước sạch sông Đà 2

(Dân trí) - “Hà Nội đã có phương án dự phòng, nếu trong tháng 10, Vinaconex không có động tĩnh khởi công tuyến đường ống nước sạch sông Đà số 2 thì họ phải đứng ngoài cuộc xem Công ty nước sạch Hà Nội làm thay”, Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội Lê Văn Dục nói.

Thứ năm, 20/08/2015 - 05:13

Vùng đất 4 không ở lòng hồ thủy điện Bản Vẽ
Vùng đất 4 không ở lòng hồ thủy điện Bản Vẽ

(Dân trí) - Xã Hữu Khuông (huyện Tương Dương, Nghệ An) nằm ở vùng lòng hồ thủy điện Bản Vẽ được nhiều người biết đến là xã 4 không: không đường, không chợ, không có điện thắp sáng và không có điện thoại.

Thứ năm, 20/08/2015 - 04:40

Đưa gần 3.500 người nghiện vào cơ sở xã hội
Đưa gần 3.500 người nghiện vào cơ sở xã hội

(Dân trí) - Từ cuối năm 2014 đến tháng 6/2015, TPHCM đã phát hiện gần 7.000 người dương tính với chất ma túy. Trong đó, có 3.497 người không có nơi cư trú ổn định đã được đưa vào các cơ sở xã hội để cắt cơn, giải độc và tư vấn tâm lý.

Thứ năm, 20/08/2015 - 03:59

Hà Nội đang mất nước sạch... "tứ tung"!
Hà Nội đang mất nước sạch... "tứ tung"!

(Dân trí) - Thời gian gần đây, nhiều khu vực trên địa bàn TP Hà Nội người dân phải sống cảnh thiếu nước sạch sinh hoạt nghiêm trọng, cuộc sống đảo lộn. Những nơi đang trải qua đợt “hạn hán” dài ngày này, người dân đã phải tìm mọi cách để chống đỡ…

Thứ năm, 20/08/2015 - 12:59

Cứu hộ nhiều cá thể Voọc vá chân nâu, rùa 3 gờ
Cứu hộ nhiều cá thể Voọc vá chân nâu, rùa 3 gờ

(Dân trí) - Ngày 19/8, Chi cục kiểm lâm TP Đà Nẵng cho biết, vừa lập thủ tục chuyển giao cá thể Voọc vá chân nâu cho Thảo Cầm Viên Sài Gòn nuôi dưỡng.

Thứ tư, 19/08/2015 - 10:15

Vụ nhà nghiêng ở Quảng Bình: Hoàn thành công tác đền bù trong tháng 8
Vụ nhà nghiêng ở Quảng Bình: Hoàn thành công tác đền bù trong tháng 8

(Dân trí) - Ngày 19/8, ông Nguyễn Xuân Quang, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Bình cho biết, tỉnh đã yêu cầu chủ đầu tư tích cực phối hợp với chính quyền địa phương thực hiện công tác đền bù hoàn tất trong tháng 8/2015, cho các hộ có nhà bị nghiêng do quá trình thi công Dự án QL 1A,

Thứ tư, 19/08/2015 - 10:08

Máy bay đi thuê cũng phải “nhập tịch” Việt Nam
Máy bay đi thuê cũng phải “nhập tịch” Việt Nam

(Dân trí) - Chính phủ vừa ban hành Nghị định quy định đăng ký quốc tịch và đăng ký các quyền đối với tàu bay. Một quy định được nhấn mạnh là máy bay được thuê - mua hoặc thuê với thời hạn thuê từ 24 tháng trở lên, phải đăng ký quốc tịch Việt Nam.

Thứ tư, 19/08/2015 - 09:30

Kêu gọi cán bộ Thanh tra Chính phủ đủ sức khỏe hiến máu nhân đạo
Kêu gọi cán bộ Thanh tra Chính phủ đủ sức khỏe hiến máu nhân đạo

(Dân trí) - Bà Lê Thị Thủy - Phó tổng Thanh tra Chính phủ, vừa có văn bản kêu gọi toàn thể cán bộ, công chức, viên chức, người lao động cơ quan Thanh tra Chính phủ, nếu có đầy đủ sức khỏe và các điều kiện khác theo quy định, hãy tham gia hiến máu nhân đạo.

Thứ tư, 19/08/2015 - 08:18

Va chạm giao thông, cầu Phú Mỹ kẹt xe gần 3 giờ
Va chạm giao thông, cầu Phú Mỹ kẹt xe gần 3 giờ

(Dân trí) - Hàng ngàn phương tiện ùn ứ xếp hàng dài hướng lên cầu Phú Mỹ do chiếc xe container bị tai nạn, nằm chắn ngang giữa cầu.

Thứ tư, 19/08/2015 - 08:12

Thủ tướng: Tập trung chống ngập vùng lõi trung tâm TPHCM
Thủ tướng: Tập trung chống ngập vùng lõi trung tâm TPHCM

(Dân trí) - Văn phòng Chính phủ vừa thông báo kết luận của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng về thực hiện các Quy hoạch thoát nước và chống ngập úng TPHCM. Thành phố có hơn 60% diện tích thấp hơn đỉnh triều cường nên tần suất ngập ngày càng tăng.

Thứ tư, 19/08/2015 - 08:05

Hà Nội sẽ giải tỏa các cửa hàng bán bánh trung thu trên vỉa hè
Hà Nội sẽ giải tỏa các cửa hàng bán bánh trung thu trên vỉa hè

(Dân trí) - Chiều ngày 19/8, ông Vũ Văn Viện - Giám đốc Sở GTVT Hà Nội ký văn bản yêu cầu lực lượng thanh tra xử lý và giải tỏa triệt để các trường hợp lấn chiếm hè đường để buôn bán kinh doanh, đặc biệt là các quầy bán bánh trung thu.

Thứ tư, 19/08/2015 - 05:10

ĐÁNG QUAN TÂM
Vụ cưỡng chế đầm tôm: Hai người phụ nữ mừng tủi chờ chồng trở về
Vụ cưỡng chế đầm tôm: Hai người phụ nữ mừng tủi chờ chồng trở về

(Dân trí) - Vợ ông Đoàn Văn Vươn và vợ ông Đoàn Văn Quý vui mừng khôn xiết khi biết tin chồng được ra tù trước thời hạn. Họ không làm nổi việc gì ngoài việc đếm ngược thời gian chờ đón hai người chồng trở về nhờ ân xá của Chủ tịch nước.

Thứ tư, 19/08/2015 - 05:06

Hà Nội: Sự thật vụ “Mẹ VNAH bị con trai đánh, đuổi khỏi nhà”
Hà Nội: Sự thật vụ “Mẹ VNAH bị con trai đánh, đuổi khỏi nhà”

(Dân trí) - Theo lãnh đạo phường sở tại cũng như cán bộ cơ sở, cụ Bi già yếu, có biểu hiện bị lẫn. Cứ ra khỏi nhà, cụ lại nói với mọi người là bị con trai đánh đập, đuổi đi song chính quyền địa phương cũng như hàng xóm nhà cụ chưa hề chứng kiến vụ việc nào.

Thứ tư, 19/08/2015 - 05:00

Cháy vựa ve chai, hàng chục công nhân hốt hoảng bỏ chạy
Cháy vựa ve chai, hàng chục công nhân hốt hoảng bỏ chạy

(Dân trí) - Nghe tri hô có cháy, hơn 20 công nhân đang làm việc bên trong vựa ve chai đã hốt hoảng bỏ chạy ra ngoài trước khi ngọn lửa bao trùm.

Thứ tư, 19/08/2015 - 04:20

Hà Nội 70 năm trước qua ký ức Đội trưởng Đội tự vệ xung phong
Hà Nội 70 năm trước qua ký ức Đội trưởng Đội tự vệ xung phong

(Dân trí) - “70 năm Cách mạng tháng Tám 1945 đã qua, thế nhưng những phút giây lịch sử đặc biệt đó vẫn vẹn nguyên trong tâm trí tôi. Chỉ qua một ngày, tất cả những gì của Pháp, Nhật đã thuộc về Việt Minh và cũng chỉ một ngày từ dân nô lệ trở thành người làm chủ đất nước”.

Thứ tư, 19/08/2015 - 03:48

Người Hà Nội chen nhau hứng nước sạch miễn phí
Người Hà Nội chen nhau hứng nước sạch miễn phí

(Dân trí) - Khi chiếc xe bồn chở nước sạch đến cấp miễn phí, hàng trăm hộ dân đổ xô ra ngõ mang đủ các loại dụng cụ chứa nước để tranh thủ lấy nước về nhà dùng. Nhìn cảnh tượng chen chúc lấy nước đó mà ái ngại cho cuộc sống của người dân Thủ đô.

Thứ tư, 19/08/2015 - 03:31

Sẽ phạt nặng những tờ báo khai thác hành vi tội ác rùng rợn, giật gân
Sẽ phạt nặng những tờ báo khai thác hành vi tội ác rùng rợn, giật gân

(Dân trí) - Hôm nay (19/8), Bộ Thông tin & Truyền thông đã ra văn bản số 2673 /BTTTT-CBC về việc yêu cầu chấp hành các quy định của pháp luật về báo chí.

Thứ tư, 19/08/2015 - 03:21

Sự thật bất ngờ về người đàn ông “xin tiền xe về Hà Tĩnh”
Sự thật bất ngờ về người đàn ông “xin tiền xe về Hà Tĩnh”

(Dân trí) - Mấy ngày qua cộng đồng mạng xôn xao câu chuyện về một cụ ông khắc khổ, già nua cầm miếng bìa giấy ghi dòng chữ “xin tiền về Hà Tĩnh”. Ngay khi câu chuyện lan rộng, đã có hẳn một diễn đàn kêu gọi lòng hảo tâm hỗ trợ kinh phí để đưa cụ ông về quê…

Thứ tư, 19/08/2015 - 03:08

Lắp máy lạnh, giàn nhạc cho... nhà vệ sinh chợ Bến Thành
Lắp máy lạnh, giàn nhạc cho... nhà vệ sinh chợ Bến Thành

(Dân trí) - Theo UBND quận 1, quận đã chấp thuận cho phép khai thác quảng cáo tại nhà vệ sinh công cộng ở chợ Bến Thành. Song song đó, đơn vị quản lý phải nâng cấp nhà vệ sinh này theo tiêu chuẩn “5 sao”, lắp máy lạnh và thiết bị âm thanh phục vụ nhạc cho khách đến đây.

Thứ tư, 19/08/2015 - 02:25

Phát hiện thêm hàng loạt cây chết khô bên cầu Nhật Tân
Phát hiện thêm hàng loạt cây chết khô bên cầu Nhật Tân

(Dân trí) - Từ phản ánh của người dân, PV Dân trí ghi nhận thêm hàng loạt cây xanh được trồng trong khu vực đảo cây xanh dưới chân cầu Nhật Tân (phường Phú Thượng, quận Tây Hồ, Hà Nội) đang chết khô.

Thứ tư, 19/08/2015 - 01:46

Phát hiện một xe máy bỏ lại bên đường cùng... 1,6 tỷ đồng
Phát hiện một xe máy bỏ lại bên đường cùng... 1,6 tỷ đồng

(Dân trí) - Ông Trương Quang Hải, Trưởng phòng Tham mưu, Công an tỉnh Hòa Bình vừa cho biết, Công an tỉnh đang phối hợp với Công an huyện Lương Sơn tiến hành xác minh, tìm chủ nhân của một chiếc xe máy bị bỏ lại bên đường cùng 1,6 tỷ đồng.

Thứ tư, 19/08/2015 - 12:05

Cán bộ bàn, cán bộ kiểm tra, dân chỉ biết mỗi việc... nộp tiền!
Cán bộ bàn, cán bộ kiểm tra, dân chỉ biết mỗi việc... nộp tiền!

(Dân trí) - Là hộ thuộc diện nghèo nhưng mỗi năm gia đình anh Nguyễn Văn Công phải nộp gần 4 triệu đồng tiền phí các loại. Cán bộ thôn còn viết sẵn giấy "tự nguyện nộp tiền" rồi bắt gia đình anh ký vào.

Thứ tư, 19/08/2015 - 11:35

Người liệt sỹ công an và những lời hẹn với vợ con không thành hiện thực
Người liệt sỹ công an và những lời hẹn với vợ con không thành hiện thực

(Dân trí) - Anh bảo chị cố gắng chăm con, khi về hưu anh sẽ dành thời gian chăm chị; Anh hẹn mấy hôm nữa nếu không đi đánh án anh sẽ đưa vợ con đi chơi; Trước giờ hy sinh, anh còn hẹn với con trai bắt tội phạm xong sẽ về ăn cơm trưa. Những lời hẹn giản đơn ấy anh đã mãi mãi không thể thực hiện.

Thứ tư, 19/08/2015 - 11:28