Làm thế nào để sau khi phục chế, tranh sẽ “sống” chứ không phải “chết”?

Dân trí Đó là câu hỏi của rất nhiều hoạ sĩ, chuyên gia… trước thực trạng phục chế những tác phẩm mỹ thuật chứa nhiều giá trị hiện nay.
>>Bảo vật quốc gia “Vườn xuân Trung Nam Bắc” bị hư hại do vệ sinh bằng nước rửa chén

Một bài học đau lòng về phục chế hội hoạ!

Những ngày qua, chuyện bảo vật quốc gia là bức tranh sơn mài “Vườn xuân Trung Nam Bắc” của danh họa Nguyễn Gia Trí bị hư hại nặng sau khi tiến hành vệ sinh đã khiến không ít người xót xa.

Theo đó, Bảo tàng Mỹ thuật TPHCM đã giao cho ông Lưu Minh Phụng (thợ sơn mài ở TPHCM) thực hiện công việc vệ sinh tác phẩm nhưng do người này không hiểu biết về nghệ thuật hội họa sơn mài của họa sĩ Nguyễn Gia Trí nên đã sử dụng nước rửa chén và bột chu, giấy ráp 2000 can thiệp quá mức khi làm vệ sinh bề mặt bức tranh...

Làm thế nào để sau khi phục chế, tranh sẽ “sống” chứ không phải “chết”? - 1

Bức tranh "Vườn xuân Trung Nam Bắc" của hoạ sĩ Nguyễn Gia Trí trước và sau khi phục chế khiến nhiều người đau lòng. Ảnh: Lê Công Sơn.

Hậu quả là tác phẩm hội hoạ được xem tinh tuý nhất, ứng dụng nhiều đúc kết trong nghệ thuật nhất và bỏ nhiều công sức sáng tạo nhất (bức tranh phải mất 20 năm mới hoàn thành) trong gia tài nghệ thuật của hoạ sĩ Nguyễn Gia Trí đã bị “biến dạng” tới 30%.

Trước đó, để có được bức tranh này, năm 1990, UBND TP. HCM đã bỏ ra một số tiền lớn (khoảng 100.000 USD) để mua tác phẩm và trao tặng Bảo tàng Mỹ thuật TP. HCM. Ngay sau đó tác phẩm này đã được một nhà sưu tập người Bỉ ngỏ ý mua lại với giá 1 triệu USD. Trong nhiều năm tiếp theo, nhiều nhà đấu giá, nhà buôn tranh tìm cách mua lại bức tranh này với giá cực cao hoặc đề nghị đưa tranh ra nước ngoài triển lãm song cho đến nay tuyệt tác này vẫn chưa một lần xuất ngoại.

Theo ông Nguyễn Anh Minh - Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam thì hiện bảo tàng đang lưu giữ gần 20.000 hiện vật và tác phẩm mỹ thuật có giá trị. Tuy nhiên, chính những tác phẩm được bảo quản trong điều kiện tương đối nghiêm ngặt này cũng vẫn phải đối mặt với nguy cơ của sự hư hỏng. Một trong những nguyên nhân khiến bức tranh bị hư hỏng là điều kiện khí hậu khắc nghiệt tạo nên sự biến đổi đột ngột cho tranh. Chưa kể thời chiến tranh trước đây, điều kiện bảo quản tác phẩm không đảm bảo đã ảnh hưởng ít nhiều đến chất lượng tác phẩm.

Bên cạnh đó, trong thời điểm đất nước khó khăn, mọi phương tiện sáng tạo nghệ thuật còn thiếu thốn nên nhiều họa sĩ đã phải sử dụng các chất liệu vẽ như màu, sơn, toan… không được như mong muốn. Đây cũng là một yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng tác phẩm. Vì lẽ đó, Việt Nam còn có rất nhiều tác phẩm bị hư hại, hỏng hóc cần phải được tiến hành trùng tu - phục chế.

Thực tế, trước đây, để phục chế thành công một số tác phẩm hội hoạ nổi tiếng, Việt Nam phải nhờ tới sự hỗ trợ của các chuyên gia nước ngoài. Chẳng hạn, bức tranh “Em Thúy” của họa sĩ Trần Văn Cẩn phải có sự hỗ trợ của các chuyên gia Anh, bức sơn mài “Nam Bắc một nhà” của họa sĩ Nguyễn Văn Tỵ, “Hội chùa” của họa sĩ Lê Quốc Lộc phải nhờ chuyên gia từ Mỹ giúp đỡ, bức “Mẹ con” của họa sĩ Lê Thị Kim Bạch, “Rượu cần” của họa sĩ Kà Kha Sam có sự phối hợp phục chế của các chuyên gia Đức…

Đặc biệt, 3 bức tranh lụa “Cô gái cưỡi bò qua sông”, “Hun thuyền” và “Đón củi” của danh hoạ bậc thầy Nguyễn Phan Chánh được phục chế thành công cũng phải nhờ tới sự hỗ trợ của các chuyên gia đến từ Nhật Bản.

Phục chế là làm “sống lại” chứ không phải “giết chết” tác phẩm

Hoạ sĩ Trần Khánh Chương - Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam cho rằng, phục chế các tác phẩm hội họa ngoài đòi hỏi tay nghề cần cả sự nhạy cảm. Làm thế nào để các tác phẩm sau trùng tu vẫn giữ được thần thái, làm sao để giữ được màu thời gian, không tạo cho người xem cảm giác lạ lẫm... là cả một vấn đề.

Làm thế nào để sau khi phục chế, tranh sẽ “sống” chứ không phải “chết”? - 2

Bức tranh "Em Thuý" của hoạ sĩ Trần Văn Cẩn trước và sau khi phục chế thành công.

Trên thế giới, việc bảo quản tác phẩm mỹ thuật được thực hiện khá nghiêm cẩn, không chỉ là máy điều hòa không khí, máy lọc bụi, hút ẩm mà việc đặt tác phẩm ở tư thế như thế nào, treo hay đặt trên bệ cũng được tính kỹ. Với điều kiện kinh tế của Việt Nam hiện nay, việc áp dụng quá nhiều quy tắc khắt khe cũng không phù hợp, song vẫn cần có điều kiện bảo quản và lưu giữ tranh tốt hơn để các tác phẩm không bị bong tróc, cong vênh, nứt vỡ…

Bảo quản đã khó nhưng với mỹ thuật Việt Nam thì câu chuyện phục chế còn khó khăn hơn rất nhiều. Ở nhiều nước, đội ngũ làm phục chế phát triển song hành với đội ngũ sáng tác nhưng Việt Nam thậm chí còn chưa có nơi đào tạo chuyên ngành này. Hầu hết các cán bộ phục chế đều là họa sĩ, kỹ sư hóa học; kiến thức về việc phục chế cơ bản là tự học hỏi, nghiên cứu, mày mò từ tài liệu nước ngoài.

Công đoạn phục chế của ta đang hoàn toàn phụ thuộc vào sự cảm nhận của họa sĩ. Không có bất cứ hỗ trợ nào từ máy móc hay các phương tiện kỹ thuật hiện đại. Thợ phục chế tranh chỉ dựa vào kinh nghiệm tích lũy trong quá trình làm việc và được truyền nghề từ các thế hệ trước. Nghề phục chế không hẳn yêu cầu phải sáng tạo nhưng phải biết làm lại được giống cái cũ - càng giống càng tốt.

Theo nhiều chuyên gia, phục chế tranh không đơn giản như nhiều người vẫn nghĩ đó là tô màu, chấp nối kiểu thủ công mà công việc này đòi hỏi sự am hiểu về nghệ thuật, tài năng và sự đầu tư lớn về công nghệ. Cứ tùy tiện phục chế sẽ khiến nhiều những tác phẩm có giá trị, kể cả những bảo vật quốc gia đối diện với nguy cơ bị hỏng hóc...

Người nào đó hiểu biết ở mức độ bình thường cũng hiểu rằng, không ai dại gì mà can thiệp vào mặt tranh bằng hóa chất. Nếu dùng thứ gì đó để tác động vào bề mặt tranh làm mất đi phần hồn, giá trị tinh thần và không khí trong tranh là vô cùng nguy hiểm bởi không thể phục hồi lại được.

Các chuyên gia cho rằng, từ câu chuyện đau lòng đã xảy ra đối với bảo vật quốc gia “Vườn xuân Trung Nam Bắc”, cần thiết phải có các trường, lớp đào tạo chuyên sâu, coi việc phục chế như một nghề cần thiết. Thêm vào đó, cần phải chú trọng việc đầu tư cơ sở vật chất cho việc phục chế chuyên nghiệp với máy móc, trang thiết bị và công nghệ hiện đại.

Có như vậy mới có thể hy vọng vào sự hồi sinh của hàng trăm tác phẩm nghệ thuật có giá trị đang chờ để được “cứu sống”. Bởi nếu chỉ trông chờ vào sự giúp đỡ của các tổ chức quốc tế thì chúng ta sẽ mãi bị động và nhiều khả năng các kiệt tác không “đủ sức” chờ đến ngày đó.

“Các tác phẩm mỹ thuật không chỉ đơn giản là một bức tranh, một pho tượng, một tấm giấy… đó là tài sản, là tinh hoa và là những hiện vật vô giá khẳng định đẳng cấp, chiều sâu văn hóa và sự phát triển văn hóa của Việt Nam. Chính vì thế những tài sản này cần được trân trọng, bảo quản và giữ gìn không chỉ cho chúng ta mà còn cho nhiều thế hệ tiếp nối”, các chuyên gia nhận định.

Hà Tùng Long

MỚI NHẤT
Cục Di sản văn hoá yêu cầu Bình Định đề xuất phương án bảo vệ tháp Chăm
Cục Di sản văn hoá yêu cầu Bình Định đề xuất phương án bảo vệ tháp Chăm

(Dân trí) - Cục Di sản Văn hóa đề nghị Sở VHTT Bình Định khẩn trương kiểm tra thực tế, xác minh những thông tin này và đề xuất phương án bảo vệ di tích tháp Chăm.

Thứ tư, 08/05/2019 - 08:55

Hội Kiến trúc sư Việt Nam góp ý về việc cải tạo Nhà thờ Bùi Chu
Hội Kiến trúc sư Việt Nam góp ý về việc cải tạo Nhà thờ Bùi Chu

(Dân trí) - Ông Nguyễn Quốc Thông - Phó chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam vừa ký văn bản gửi UBND tỉnh Nam Định và Đức giám mục Thomas Vũ Đình Hiệu góp ý về dự án cải tạo Nhà thờ Bùi Chu.

Thứ tư, 08/05/2019 - 07:56

11 đơn vị nghệ thuật tham gia Liên hoan Tuồng và Dân ca kịch toàn quốc 2019
11 đơn vị nghệ thuật tham gia Liên hoan Tuồng và Dân ca kịch toàn quốc 2019

(Dân trí) - Từ ngày 11 đến 20/5, Cục Nghệ thuật biểu diễn (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) tổ chức Liên hoan Tuồng và Dân ca kịch toàn quốc 2019 tại Thanh Hóa với 11 đơn vị nghệ thuật và dân ca kịch sẽ tham gia 16 chương trình.

Thứ tư, 08/05/2019 - 03:32

Lỗi sai hài hước trong bộ phim “cổ trang” ăn khách nhất
Lỗi sai hài hước trong bộ phim “cổ trang” ăn khách nhất

(Dân trí) - Giữa một cảnh phim đậm chất cổ kính, bỗng xuất hiện một cốc cà phê của hãng đồ ăn nhanh để “chình ình” trên bàn đã khiến khán giả bất ngờ. Đây cũng được coi là một lỗi sơ suất… hài hước trong phần cuối của sê-ri phim truyền hình “Trò chơi vương quyền”.

Thứ tư, 08/05/2019 - 03:06

Hoa hậu Đại dương 2019 tiếp tục khởi động khi chưa được cấp phép?
Hoa hậu Đại dương 2019 tiếp tục khởi động khi chưa được cấp phép?

(Dân trí) - Mới đây, thông tin cuộc thi Miss Ocean Việt Nam 2019 - Hoa hậu Đại dương 2019 đã khởi động tuyển sinh khiến nhiều người bất ngờ.

Thứ tư, 08/05/2019 - 11:02

Vĩnh biệt "Trùm sò" Giang Châu
Vĩnh biệt "Trùm sò" Giang Châu

(Dân trí) - Sau thời gian dài mắc căn bệnh thoái hóa não, NSƯT Giang Châu đã trút hơi thở cuối cùng vào lúc 6 giờ 35 ngày 8/5 tại nhà riêng ở quận Tân Phú, TPHCM, hưởng thọ 68 tuổi.

Thứ tư, 08/05/2019 - 10:29

Cảnh “nóng” trong sê-ri phim ăn khách nhất lại gây tranh cãi
Cảnh “nóng” trong sê-ri phim ăn khách nhất lại gây tranh cãi

(Dân trí) - Nữ chiến binh Brienne cảm thấy bị xúc phạm khi Tyrion Lannister trêu chọc sỗ sàng vì cô vẫn còn là một... trinh nữ. Brienne đứng dậy bỏ đi, chỉ để rồi Jaime bước theo cô và việc gì đến cũng phải đến. Brienne xứ Tarth không còn là nữ chiến binh “trinh nữ” nữa.

Thứ tư, 08/05/2019 - 07:43

Khoan tháp Chăm treo bảng quảng bá du lịch: Giám đốc Bảo tàng Bình Định nói gì?
Khoan tháp Chăm treo bảng quảng bá du lịch: Giám đốc Bảo tàng Bình Định nói gì?

(Dân trí) - Liên quan đến vụ việc tháp Chăm ngàn năm tuổi bị khoan đục để treo bảng quảng bá du lịch khiến dư luận “dậy sóng”. Song, người đại diện cơ quan bảo tồn di tích tỉnh Bình Định nói rằng: “Nghĩ việc này đơn giản nên không báo cáo Sở Văn hóa - Thể thao tỉnh”.

Thứ tư, 08/05/2019 - 07:35

Người đàn ông gốc Việt đẹp như “Héc-quyn” nhờ hâm mộ “Kẻ hủy diệt”
Người đàn ông gốc Việt đẹp như “Héc-quyn” nhờ hâm mộ “Kẻ hủy diệt”

(Dân trí) - Một người đàn ông gốc Việt từng hâm mộ tài tử “Kẻ hủy diệt” Arnold Schwarzenegger đã quyết định thử sức với việc luyện tập thể hình. Giờ đây, anh được xem là vận động viên thể hình hàng đầu tại Úc. Từ một niềm hâm mộ, Viet Doan đã làm thay đổi cuộc đời mình.

Thứ tư, 08/05/2019 - 07:32

Bộ Văn hoá khảo sát hiện trạng nhà thờ Bùi Chu trước ngày hạ giải
Bộ Văn hoá khảo sát hiện trạng nhà thờ Bùi Chu trước ngày hạ giải

(Dân trí) - Sáng 7/5, đoàn khảo sát của Bộ VHTT&DL do Thứ trưởng Lê Quang Tùng đã có buổi làm việc với Chủ tịch UBND tỉnh Nam Định và trực tiếp thị sát thực tế, kiểm tra sơ bộ về thực trạng của nhà thờ Bùi Chu.

Thứ ba, 07/05/2019 - 09:01

Nghe lại những bài hát bất hủ về chiến thắng Điện Biên Phủ
Nghe lại những bài hát bất hủ về chiến thắng Điện Biên Phủ

(Dân trí) - Những bài hát đã góp phần tái hiện chiến thắng Điện Biên "Lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu", vẫn luôn sống mãi trong lòng mỗi người dân Việt Nam.

Thứ ba, 07/05/2019 - 04:36

Tháp Chăm ngàn năm tuổi bị khoan đục để treo biển quảng bá du lịch
Tháp Chăm ngàn năm tuổi bị khoan đục để treo biển quảng bá du lịch

(Dân trí) - Hai cụm Tháp Đôi và Tháp Bánh Ít ở Bình Định bị khoan đục, bắn vít vào tường để gắn dòng chữ quảng bá điểm đến của ngành du lịch, đã xâm hại đến kiến trúc tháp cổ khiến nhiều người bức xúc.

Thứ ba, 07/05/2019 - 01:41

ĐÁNG QUAN TÂM
Hoãn phát sóng phim “Về nhà đi con”
Hoãn phát sóng phim “Về nhà đi con”

(Dân trí) - Bộ phim “Về nhà đi con” sẽ chỉ phát 1 tập duy nhất vào ngày 9/5 thay vì 5 tập như trước do bị trùng sóng nhiều chương trình truyền hình trực tiếp.

Thứ ba, 07/05/2019 - 01:35

“Nữ hoàng pop” chật vật làm nghề ở tuổi 60
“Nữ hoàng pop” chật vật làm nghề ở tuổi 60

(Dân trí) - Madonna đã ở tuổi 60 và vẫn đang hoạt động tích cực trong nền công nghiệp âm nhạc. Nhưng những định kiến cho rằng Madonna... đã già, khiến nữ ca sĩ phải chật vật làm nghề và trụ lại trong showbiz. “Tôi bị hắt hủi vì đã 60 tuổi”, Madonna cay đắng nhận xét.

Thứ ba, 07/05/2019 - 09:58

Sẵn sàng cho Đại lễ Phật đản Liên hợp quốc Vesak 2019
Sẵn sàng cho Đại lễ Phật đản Liên hợp quốc Vesak 2019

(Dân trí) - Chiều 6/5, tại Trung tâm Văn hóa  Phật giáo Tam Chúc, thị trấn Ba Sao, huyện Kim Bảng, tỉnh Hà Nam, Giáo Hội Phật giáo Việt Nam tổ chức Họp báo thông tin về Đại lễ Phật đản Liên hợp quốc Vesak lần thứ 16 PL.2563- DL. 2019.

Thứ ba, 07/05/2019 - 09:00

Lắp đặt toilet dát vàng 18 kara để công chúng sử dụng
Lắp đặt toilet dát vàng 18 kara để công chúng sử dụng

(Dân trí) - Cung điện Blenheim ở hạt Oxfordshire, Anh, dự định sẽ lắp đặt toilet dát vàng 18 kara được thực hiện bởi nghệ sĩ người Ý Maurizio Cattelan để công chúng có thể sử dụng.

Thứ ba, 07/05/2019 - 06:15

Bức ảnh gợi nhớ sự kinh hoàng của “Hàm cá mập”
Bức ảnh gợi nhớ sự kinh hoàng của “Hàm cá mập”

(Dân trí) - Một nhiếp ảnh gia đã chụp được hình ảnh hãi hùng của một con cá mập trắng đang bơi lên gần mặt nước. Khoảnh khắc ghi lại rất giống với bức poster nổi tiếng của bộ phim “Jaws” (Hàm cá mập - 1975).

Thứ ba, 07/05/2019 - 06:13

Quá khứ chật vật của “giọng hát triệu view” Nguyễn Hương Ly
Quá khứ chật vật của “giọng hát triệu view” Nguyễn Hương Ly

(Dân trí) - Sở hữu những bản cover “làm mưa làm gió” trên mạng xã hội với hàng triệu lượt nghe và được mệnh danh là “Giọng hát triệu view”, ít ai biết, Nguyễn Hương Ly đã trải qua những tháng ngày mưu sinh đầy khó nhọc và một giấc mơ đang được hồi sinh…

Thứ hai, 06/05/2019 - 02:01

Điều ít biết về cô em chồng ghê gớm, nặng hơn 100kg trong “Về nhà đi con”
Điều ít biết về cô em chồng ghê gớm, nặng hơn 100kg trong “Về nhà đi con”

(Dân trí) - Dù thuộc tuýp nhân vật phụ nhưng Liễu - cô em chồng vừa “xấu người xấu nết” lại bị ghét nhất bộ phim “Về nhà đi con”. Ít ai biết rằng, ngoài đời, cô em chồng này từng rất khốn khổ vì thân hình quá khổ của mình.

Thứ hai, 06/05/2019 - 01:55

“Nín thở” trước tiết mục xiếc thăng bằng tình tứ ngọt ngào
“Nín thở” trước tiết mục xiếc thăng bằng tình tứ ngọt ngào

(Dân trí) - Những động tác xiếc thăng bằng ngoạn mục khó tin. Bài trình diễn này là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa múa nghệ thuật và xiếc thăng bằng khiến người xem chỉ còn biết theo dõi trong choáng ngợp.

Thứ hai, 06/05/2019 - 10:23

Khánh Ly bất ngờ khi được Tùng Dương gọi là “U” trên sân khấu
Khánh Ly bất ngờ khi được Tùng Dương gọi là “U” trên sân khấu

(Dân trí) - Nam ca sĩ chia sẻ luôn coi Khánh Ly là “tượng đài âm nhạc” và anh kính trọng gọi nữ danh ca là “U” trên sân khấu.

Thứ hai, 06/05/2019 - 09:59

Xúc động những chuyện đời, chuyện nghề ít kể của nghệ sĩ
Xúc động những chuyện đời, chuyện nghề ít kể của nghệ sĩ

(Dân trí) - Trong tuần qua, độc giả đã xúc động trước những tâm sự rất thật về nghề nghiệp, về lý do “dấn thân showbiz” của lực sĩ Phạm Văn Mách; hay những chia sẻ đẹp đẽ về Quyền Linh - người nghệ sĩ “chân chất” rất được bạn bè đồng nghiệp và khán giả yêu mến.

Thứ hai, 06/05/2019 - 07:34

Sửng sốt trước người đàn ông dùng cằm cân bằng 11 chiếc ghế
Sửng sốt trước người đàn ông dùng cằm cân bằng 11 chiếc ghế

(Dân trí) - Khi anh Jay Rawlings xuất hiện trên sân khấu với tuyên bố sẽ lập Kỷ lục Guinness Thế giới về số lượng ghế cân bằng trên cằm, tất cả tưởng như đó là điều khó tin và khó có thể thực hiện.

Thứ hai, 06/05/2019 - 07:31

Đặc sắc lễ tảo mộ trong ngày hội Ramưwan của người Chăm
Đặc sắc lễ tảo mộ trong ngày hội Ramưwan của người Chăm

(Dân trí) - Trong ngày này, tất cả các tộc họ ở các làng Chăm Hồi giáo đều đi tảo mộ. Từ sáng sớm, các vị chức sắc và người dân đều mặc lễ phục truyền thống trang nghiêm để đi đến nghĩa địa làm lễ tảo mộ.

Thứ hai, 06/05/2019 - 06:07