Rác phủ kín mặt nước, ô nhiễm nghiêm trọng tại cửa ngõ thủy lợi miền Tây
(Dân trí) - Do các cửa ngõ thủy lợi miền Tây đang đóng ngăn mặn để bảo vệ sản xuất nội đồng nên các tuyến kênh trong khu vực xảy ra tình trạng tích tụ rác thải và xác lục bình, gây ô nhiễm nghiêm trọng.
Những ngày đầu tháng tư, đi dọc dòng kênh dẫn vào cống Vàm Răng (xã Hòn Đất, tỉnh An Giang), điều dễ nhận thấy nhất là mùi hôi nồng nặc bốc lên từ mặt nước. Thay vì dòng chảy thông thoáng thường nhật, một khoảng kênh dài khoảng 2-3km hiện bị che lấp bởi lớp rác thải sinh hoạt trộn lẫn xác lục bình chết đang phân hủy.
Tình trạng ùn ứ này không chỉ gây mất mỹ quan mà còn làm ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường sống và sức khỏe của các hộ dân sinh sống dọc hai bên bờ kênh.
Kênh Vàm Răng vốn đóng vai trò huyết mạch, kết nối vùng nội đồng với biển Tây thông qua hệ thống cống ngăn mặn cùng tên. Đây là tuyến thoát lũ quan trọng vào mùa mưa và thực hiện nhiệm vụ ngăn mặn, giữ ngọt trong mùa khô cho vùng sản xuất lúa trọng điểm của địa phương.
Tuy nhiên, do đặc thù là điểm cuối của dòng chảy trước khi ra biển, toàn bộ rác thải và lục bình từ các nhánh kênh nội đồng đổ về đây đều bị mắc kẹt mỗi khi cống Vàm Răng bị đóng lại để ngăn xâm nhập mặn.
Ghi nhận của phóng viên, bề mặt dòng kênh bị bao phủ bởi một lớp rác hỗn hợp, trong đó lục bình và xác lục bình chết chiếm khoảng 80% khối lượng.
Do dòng chảy bị hạn chế, các mảng lục bình này tích tụ lâu ngày, chuyển sang giai đoạn phân hủy, kết hợp với rác thải sinh hoạt tạo thành những mảng lớn chắn ngang lòng kênh, làm phát sinh mùi hôi.
Tại nhánh kênh Tà Lúa - tuyến kênh dẫn nước về kênh Vàm Răng, áp lực ô nhiễm cũng đang gia tăng mạnh mẽ khi lượng lục bình và rác thải từ các kênh nội đồng đổ dồn về ngày càng nhiều.
Theo ghi nhận của phóng viên, chỉ trong vòng vài ngày, diện mạo của dòng kênh đã thay đổi rõ rệt; màu xanh mướt đặc trưng của lục bình nhanh chóng chuyển sang sắc xám trắng do bị phân hủy dưới cái nắng gắt.
Bà Nguyễn Thị Thà (SN 1980, người dân sống ở khu vực ven cống Vàm Răng) cho biết, hiện tượng rác và xác lục bình ùn ứ kéo dài từ đầu năm đến nay. Theo bà Thà, nguyên nhân có thể do rác thải sinh hoạt từ các khu vực phía thượng nguồn, đặc biệt là khu vực chợ Sóc Xoài dọc theo kênh Tà Lúa, trôi dạt về đây theo dòng nước và hướng gió.
Trong khi đó, cống Vàm Răng mùa khô thường được đóng lại để ngăn mặn và trữ ngọt phục vụ sản xuất nông nghiệp cho vùng Tứ Giác Long Xuyên. Việc nước không thể lưu thông khiến toàn bộ lượng rác và lục bình bị giữ lại tại cửa cống, gây ra tình trạng ứ đọng kéo dài.
Việc rác thải và xác lục bình bồi lắng quá dày tại cửa cống không chỉ làm giảm hiệu quả điều tiết nước mà còn khiến nguồn nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt của người dân bị ảnh hưởng.
Ngoài việc suy giảm chất lượng môi trường nước trên diện rộng, rác thải cũng khiến giao thông thủy lợi qua khu vực cũng bị ngưng trệ.
Trước thực trạng này, địa phương đã có phương án mở cống để đẩy rác thải và lục bình ra biển Tây, giảm áp lực cho các nhánh kênh. Tuy nhiên, về lâu dài, việc mở cống sẽ làm nước mặn sẽ xâm nhập sâu vào nội đồng, gây ảnh hưởng trực tiếp đến phần lớn diện tích nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản của người dân ĐBSCL đang trong giai đoạn cần nước ngọt.
Dưới góc độ quản lý ngành, ông Võ Văn Lên, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang cho biết, quy trình vận hành đóng các cống ven biển là bắt buộc để ngăn chặn xâm nhập mặn, bảo vệ nguồn nước ngọt cho sinh hoạt và canh tác của người dân.
Tuy nhiên, tác dụng phụ của việc đóng cống là khiến nước nội đồng mất khả năng tự làm sạch. Khi dòng chảy ngừng lưu thông, các chất hữu cơ từ nước thải sinh hoạt chưa qua xử lý của khu vực Rạch Giá, Châu Thành và rác thải nhựa sẽ bị giữ lại. Cộng thêm điều kiện nước tĩnh, lục bình phát triển mạnh làm giảm lượng oxy trong nước, thúc đẩy quá trình phân hủy yếm khí diễn ra nhanh hơn, gây ra mùi hôi đặc trưng.
Về giải pháp khắc phục, ông Lên thông tin, hàng tháng ngành nông nghiệp đều xây dựng kế hoạch vận hành cụ thể, lấy ý kiến các địa phương để vừa đảm bảo ngăn mặn, vừa điều tiết nước hạn chế ô nhiễm.
Ông Lên cũng đề xuất các địa phương cần tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm hành vi vứt rác xuống kênh rạch và kiểm soát chặt chẽ việc xả thải của các cơ sở sản xuất kinh doanh. Về mặt hạ tầng, tỉnh cần đầu tư xây dựng các khu xử lý nước thải đô thị tập trung. Địa phương khuyến khích phát triển các mô hình kinh tế từ lục bình nhằm vừa tạo thu nhập cho người dân, vừa chủ động giảm thiểu mật độ lục bình trên các tuyến kênh, góp phần bảo vệ môi trường lâu dài.
