"Không thể đặt toàn bộ gánh nặng phát triển lên vai Nhà nước"

Làm, làm đúng và làm quyết liệt, hiệu quả, là nhiệm vụ được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm quán triệt tại Hội nghị toàn quốc sáng 13/4 nhằm triển khai quyết liệt, đồng bộ, hiệu quả những nghị quyết quan trọng của Đảng.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng trong bối cảnh đất nước đang đứng trước những cơ hội lớn để bứt phá, yêu cầu về giữ vững nguyên tắc, kỷ luật, kỷ cương và sự thống nhất trong toàn Đảng càng trở thành yếu tố then chốt.

“Không được phép hiểu khác, làm khác, càng không được vận dụng theo hướng thuận lợi cho riêng mình”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu mọi quy định phải được thực hiện nhất quán từ trên xuống dưới.

Không ít nơi vẫn phát triển chủ yếu dựa vào cái sẵn có

Một định hướng quan trọng được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề cập trong bài phát biểu là đổi mới căn bản tư duy phát triển, khai thác hiệu quả mọi nguồn lực và vốn để tăng trưởng bền vững.

Thực tế, trong một thời gian dài, ở không ít nơi, không ít cấp, vẫn tồn tại tư duy phát triển chủ yếu dựa vào cái sẵn có, lấy ngân sách Nhà nước, đất đai và đầu tư công làm trụ cột chính.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, cách tiếp cận ấy nếu không được điều chỉnh kịp thời, sẽ trở thành lực cản phát triển trong giai đoạn mới. “Một nền kinh tế muốn tăng trưởng cao, bền vững và có khả năng bứt phá, không chỉ vận hành trên nền tảng một nguồn lực đơn nhất, càng không thể đặt toàn bộ gánh nặng phát triển lên vai Nhà nước”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước dẫn chứng Trung ương đã tính toán trong giai đoạn phát triển mới, nguồn lực tài chính theo thống kê sơ bộ cần khoảng 38 triệu tỷ đồng, nhưng vốn ngân sách Nhà nước chỉ có hơn 8 triệu tỷ, còn 30 triệu tỷ đồng cần huy động nguồn lực khác… Như vậy, nếu chỉ trông chờ vào Nhà nước sẽ không đáp ứng yêu cầu.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh yêu cầu đặt ra không đơn thuần là điều chỉnh cơ cấu nguồn vốn, mà là chuyển đổi căn bản tư duy phát triển từ phân bổ nguồn lực sang kiến tạo, dẫn dắt và kích hoạt nguồn lực.

Nhà nước cần dịch chuyển từ vai trò nhà đầu tư trực tiếp sang vai trò thiết kế và tạo lập môi trường để mọi nguồn lực trong xã hội được huy động và phân bổ theo tín hiệu thị trường, dưới khuôn khổ thể chế minh bạch, ổn định.

Vốn Nhà nước phải được định vị đúng bản chất là vốn mồi, vốn kiến tạo để định hình không gian phát triển, giảm thiểu rủi ro ban đầu, từ đó dẫn dắt và kích hoạt hiệu quả các dòng vốn ngoài nhà nước.

Vốn doanh nghiệp, bao gồm khu vực tư nhân và FDI, cần được định hướng vào các ngành sản xuất giá trị gia tăng cao, các dự án đổi mới sáng tạo và các chuỗi giá trị tri thức.

Nguồn vốn vay nước ngoài phải được sử dụng theo nguyên tắc chọn lọc chiến lược, gắn với năng lực hấp thụ và khả năng trả nợ trong dài hạn, ưu tiên cho các dự án hạ tầng then chốt và các lĩnh vực có khả năng lan tỏa cao.

Đặc biệt, theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, phải coi trọng việc khơi thông vốn của nhân dân, xem đây là đột phá chiến lược trong giai đoạn mới.

“Đây không chỉ là nguồn vốn tài chính, mà còn là tổng hòa của trí tuệ, kỹ năng, sức lao động, tinh thần doanh nhân và khát vọng vươn lên làm giàu chính đáng của hàng chục triệu người dân”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng khi được kích hoạt hiệu quả, nguồn lực này có thể chuyển hóa thành động lực nội sinh vô cùng to lớn, góp phần nâng cao khả năng tự cường của nền kinh tế.

Có nhà nhưng không có chỗ đỗ xe, không có trường học, bệnh viện

Cùng với đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước định hướng kiên quyết khắc phục tư duy cục bộ địa giới hành chính, cục bộ ngành, cục bộ nhiệm kỳ trong quy hoạch phát triển.

Nhấn mạnh yêu cầu quy hoạch tổng thể, dài hạn, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý nếu quy hoạch được làm theo tư duy khép kín, cục bộ, manh mún, mạnh ai nấy làm, thì không những không mở ra không gian phát triển mới, mà còn tạo ra xung đột, chồng lấn, lãng phí nguồn lực, làm đứt gãy liên kết, và kéo tụt hiệu quả phát triển chung, thậm chí kìm hãm sự phát triển.

Đặc biệt, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước quán triệt quy hoạch không được tùy tiện, tránh “nhiệm kỳ sau lên phá quy hoạch của nhiệm kỳ trước, rất tốn kém”; đồng thời, không được để quy hoạch trở thành nơi phát sinh các lỗ hổng, khoảng trống hoặc mâu thuẫn lợi ích giữa các địa phương, các ngành, các cấp.

Trong quy hoạch tổng thể, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng đề nghị phải đặc biệt chú trọng quy hoạch năng lượng bởi không có năng lượng đủ, ổn định, bền vững, giá phù hợp và phân bổ hợp lý thì không thể có công nghiệp hóa, hiện đại hóa thành công, không thể có tăng trưởng cao kéo dài, không thể có những không gian phát triển mới.

Đi liền với quy hoạch là vấn đề phát triển dự án. Dứt khoát chấm dứt tình trạng đầu tư theo phong trào, theo mong muốn chủ quan, theo cơ chế xin - cho, theo nhiệm kỳ, theo hình thức bề ngoài, theo yêu cầu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước.

Lãnh đạo Đảng, Nhà nước quán triệt mọi dự án muốn triển khai đều phải được đặt trong quy hoạch tổng thể, chú trọng yêu cầu đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia, chuẩn chất lượng quốc gia, yêu cầu đồng bộ, hiện đại, vận hành được lâu dài, phục vụ được mục tiêu phát triển thực sự.

“Không thể đầu tư lớn mà tiêu chuẩn thấp, làm nhanh mà chất lượng không bảo đảm. Càng không thể xây dựng hôm nay mà ngày mai đã lạc hậu, thiếu đồng bộ, khó kết nối, khó khai thác”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước định hướng.

Cho rằng có thể hợp tác nhiều quốc gia, song theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, phải hình thành hệ tiêu chuẩn của Việt Nam để đảm bảo thực hiện đồng bộ, không thể để dự án này của nước này, dự án kia của nước kia nhưng không kết nối được với nhau. “Từng khu đô thị, sinh thái không đồng bộ, nhà có nhưng không có chỗ để xe, đường không có, trường học không có, bệnh viện, khu vui chơi không có do thiếu quy hoạch thì rất khó khăn”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu thực tế.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu tuyệt đối không lấy quy mô vốn thay cho hiệu quả, không lấy số lượng dự án thay cho chất lượng tăng trưởng, càng không lấy tốc độ giải ngân bề ngoài thay cho hiệu quả dài hạn.

“Mỗi đồng vốn bỏ ra, dù là vốn Nhà nước hay vốn xã hội, đều phải được tính toán cẩn trọng về hiệu quả, độ lan tỏa, khả năng kích hoạt đầu tư tiếp theo, khả năng tạo việc làm, tạo giá trị gia tăng, cải thiện năng lực cạnh tranh và tăng phúc lợi xã hội”, theo lời Tổng Bí thư, Chủ tịch nước.

Giải phóng sức sản xuất, khơi thông nguồn lực trong dân

Giải phóng sức sản xuất và khơi thông nguồn lực trong dân, đảm bảo mỗi người dân, mỗi gia đình, mỗi hộ kinh doanh, mỗi doanh nghiệp đều trở thành chủ thể của tăng trưởng, cũng là định hướng được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề cập.

Với nhận định nền kinh tế chỉ thực sự mạnh khi từng tế bào của nó khỏe mạnh, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu phải kiến tạo một môi trường phát triển để hàng triệu người dân nhận thấy cơ hội thực sự, để mỗi hộ gia đình, mỗi hộ kinh doanh có điều kiện thuận lợi để đầu tư, mở rộng sản xuất, kinh doanh chân chính và gắn bó lâu dài với nền kinh tế.

Một nội dung quan trọng khác, theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, là hoàn thiện và nâng cao hiệu lực, hiệu quả của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Nguyên tắc xuyên suốt được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh là Trung ương mạnh về định hướng chiến lược, thể chế và giám sát, địa phương mạnh về tổ chức thực hiện, trong đó cấp xã đóng vai trò then chốt quyết định chất lượng vận hành của toàn hệ thống.

Để hiện thực hóa tư duy này, theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, trước hết cần xây dựng cấp xã mạnh về năng lực ra quyết định, mạnh về huy động nguồn lực, mạnh về giám sát và phản hồi.

Điều được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh là phải tạo được niềm tin và động lực phát triển trong toàn xã hội để chuyển hóa thành sức mạnh thực tế, góp phần đưa đất nước phát triển nhanh, bền vững.