Công viên Lê Thị Riêng và cuộc giải mã những bức ảnh năm 1968

Giữa lòng TPHCM sôi động, Công viên Lê Thị Riêng hiện lên như một ốc đảo xanh mát, là điểm đến quen thuộc của hàng nghìn người dân mỗi ngày để tập thể dục, vui chơi và tìm kiếm sự thư thái.

Tuy nhiên, ít ai biết rằng, dưới những tán cây xanh mướt và lối đi rợp bóng mát ngày nay, từng là khu vực nghĩa địa Chí Hòa, hay còn gọi là nghĩa trang Đô Thành - một địa danh gắn liền với nhiều dấu tích lịch sử của Sài Gòn trước năm 1975.

Mới đây, Bộ Tư lệnh TPHCM đã thông báo về việc tổ chức tìm kiếm, quy tập hài cốt các liệt sĩ hy sinh vào ngày 12/2/1968 và được chôn cất tại nghĩa địa Chí Hòa.

Trong quá trình rà soát tư liệu lịch sử, đơn vị đã phát hiện một số bức ảnh có sự xuất hiện của các nhân chứng là trẻ em. Vào thời điểm năm 1968, các em nhỏ trong ảnh khoảng 10-14 tuổi, sinh sống quanh khu vực nghĩa địa Chợ Quán và nghĩa địa Chí Hòa. Bộ Tư lệnh TPHCM kêu gọi sự hỗ trợ từ cộng đồng mạng, những người lớn tuổi từng sinh sống tại khu vực này, các nhà nghiên cứu lịch sử, cựu học sinh và người dân địa phương… nếu nhận ra nhân vật trong ảnh hoặc có thông tin liên quan (Ảnh: Bộ Tư lệnh TPHCM cung cấp).

Một chi tiết đáng chú ý là hình ảnh tháp nước xuất hiện trong ảnh tư liệu năm 1968. Dựa vào dấu mốc này, các nhà nghiên cứu và người dân đã đưa ra nhiều giả thuyết nhằm xác định vị trí hố chôn tập thể trong khu vực công viên hiện nay. Tháp nước này vẫn còn tồn tại cho đến ngày nay, cách Công viên Lê Thị Riêng khoảng 300m.

Công viên Lê Thị Riêng, với diện tích khoảng 8ha, chính thức đi vào hoạt động từ năm 1983, tọa lạc giữa các tuyến đường Cách Mạng Tháng Tám, Bắc Hải và Trường Sơn.

Không chỉ là một công viên đô thị, nơi đây còn được xem là một phần ký ức sống động của Sài Gòn. Mỗi lớp đất, mỗi góc cây có thể đang ẩn chứa những câu chuyện chưa được kể hết của quá khứ.

Nhiều góc trong công viên vẫn giữ được những hàng cây cổ thụ, tạo nên một không gian trầm mặc, đối lập với sự hiện đại của đô thị.

Đây cũng là nơi nhiều người tìm đến để tìm kiếm sự tĩnh lặng giữa nhịp sống hối hả của thành phố.

Ngay tại lối vào chính của Công viên Lê Thị Riêng là khu nhà truyền thống, nơi lưu giữ nhiều tư liệu, hình ảnh và hiện vật gắn liền với lịch sử đấu tranh cách mạng của quân và dân Sài Gòn - Gia Định trong những năm kháng chiến.

Bên trái là khu nhà bia ghi danh các liệt sĩ đã hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968, trong đó có mộ phần bà Lê Thị Riêng (Ủy viên Ủy ban Mặt trận Dân tộc giải phóng Miền Nam Việt Nam).

Bên phải là bia tưởng niệm, trên tấm bia đá là những dòng chữ khắc ghi công lao của các liệt sĩ. Theo thời gian, những dòng chữ ấy vẫn âm thầm kể lại câu chuyện về một thời kỳ lịch sử đầy gian khó nhưng cũng rất đỗi hào hùng.

Trong khuôn viên Công viên Lê Thị Riêng còn có bia tưởng niệm Tổng Bí thư Trần Phú. Năm 1999, chính quyền đã tìm thấy phần mộ của ông tại công viên này sau 68 năm ngày ông hy sinh.

Bà Nguyễn Thị Năm (69 tuổi), người đã sinh sống cạnh khu nghĩa địa Chí Hòa từ trước năm 1975, nhớ lại: thuở nhỏ, mỗi khi thấy xe cộ ra vào nghĩa địa, bà cùng nhiều đứa trẻ trong xóm thường tò mò chạy theo để xem.

Theo ký ức của bà Năm, trong năm 1968, khu nghĩa địa này chôn cất rất nhiều thi thể, bao gồm binh lính của chính quyền Sài Gòn, người dân thường và những người tử vong trong chiến sự. "Tất cả đều được đưa xuống các hố chôn rồi lấp đất lại", bà kể.

Dù đã gần 60 năm trôi qua, những hình ảnh về giai đoạn lịch sử đau thương ấy vẫn in đậm trong tâm trí người phụ nữ nay đã bước sang tuổi 69. Bà bày tỏ mong muốn công tác tìm kiếm, xác minh và quy tập hài cốt liệt sĩ sẽ đạt kết quả, để những người đã ngã xuống có thể được trở về với gia đình.

"Việc tìm kiếm có thể rất khó khăn, nhưng nếu làm được thì đó là điều rất ý nghĩa", bà Năm chia sẻ.

Hiện nay, khoảng 20% diện tích Công viên Lê Thị Riêng được khai thác cho các hoạt động dịch vụ và kinh doanh, bao gồm khu vui chơi trẻ em, nhà sách cùng nhiều quầy hàng ăn uống, phục vụ nhu cầu của người dân và du khách.

Bên cạnh đó, các hồ nước trong khuôn viên công viên cũng được tận dụng để phát triển dịch vụ câu cá giải trí. Những hoạt động này góp phần đa dạng hóa tiện ích, thu hút người dân đến sinh hoạt và vui chơi tại một trong những công viên lớn của TPHCM.

Giữa tiếng cười trẻ nhỏ và nhịp sống sôi động của thành phố, Công viên Lê Thị Riêng hôm nay không chỉ là một khoảng xanh công cộng. Đó còn là nơi quá khứ và hiện tại đang gặp nhau qua hành trình tìm lại những dấu vết còn nằm sâu trong ký ức của đô thị.

Bộ Tư lệnh TPHCM hiện vẫn tiếp tục tiếp nhận thông tin từ người dân, các nhân chứng và những nhà nghiên cứu lịch sử nhằm phục vụ việc xác minh, quy tập hài cốt liệt sĩ trên địa bàn thành phố. Đơn vị vẫn mở kênh tiếp nhận thông tin qua số điện thoại 0986.759.538 (đồng chí Huế - Phòng Chính trị, Bộ Tư lệnh TPHCM).