“Ba ngành quản lý một mâm cơm”, ai chịu trách nhiệm về an toàn thực phẩm?

Đây là một trong những bất cập trong Luật An toàn thực phẩm hiện hành đã được chỉ ra và cần giải quyết khi sửa đổi Luật thời gian tới.

Sau chuyến khảo sát tại Lạng Sơn, Đoàn công tác của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường do Chủ nhiệm Ủy ban Nguyễn Thanh Hải làm Trưởng đoàn, tiếp tục khảo sát tại Bắc Ninh về thực hiện chính sách pháp luật liên quan kiểm soát an toàn thực phẩm trong chuỗi cung ứng sản phẩm, nhằm phục vụ thẩm tra dự án Luật An toàn thực phẩm sửa đổi. Dự án luật dự kiến trình Quốc hội tại kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XVI.

Có quy định nhưng không ai thực hiện, mua bán chủ yếu "bằng niềm tin"

Trước khi làm việc với tỉnh Bắc Ninh về nội dung này, Đoàn công tác đã chia thành 5 tổ đi khảo sát thực tế tại nhiều địa điểm như chợ, bếp ăn công nghiệp, bếp ăn bệnh viện… trên địa bàn.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải nêu thực tế khi đi kiểm tra tại chợ dân sinh Hà Vị, có thực trạng toàn bộ thức ăn tươi sống tại chợ đều được tiểu thương nhập không có sổ sách, không ghi chép, không có hóa đơn chứng từ nào chứng minh nguồn gốc.

“Toàn bộ không có giấy tờ gì, chỉ cảm quan nói lợn ngon, bán bao nhiêu năm nay chưa ai bị làm sao”, bà Hải nói và cho biết có quy định nhưng không ai thực hiện và điều này là vi phạm quy định của pháp luật về an toàn thực phẩm.

Tương tự, mặt hàng rau xanh hay nấm, nhập của Trung Quốc hoặc nhập ở Đà Lạt nhưng cũng không có giấy tờ chứng minh nguồn gốc mà chủ yếu “bán bằng niềm tin”.

Cùng với đó, dù các hộ kinh doanh nhỏ lẻ có cam kết về an toàn thực phẩm, song theo bà Hải, công tác hậu kiểm lại buông lỏng.

Hay tại một cơ sở cung cấp suất ăn công nghiệp cho 4.000 công nhân mỗi ngày, việc ghi giấy tờ, sổ sách về nhập thực phẩm còn rất hình thức, có khi bỏ trống cả tuần không ghi và theo dõi.

“Quá trình kiểm tra thường khác xa thực tế nên muốn kiểm tra để tìm ra lỗ hổng thì tăng cường thanh, kiểm tra đột xuất ở nhiều khâu và tăng cường hậu kiểm”, bà Hải nói.

"Cắt khúc" trong kiểm soát an toàn thực phẩm, không biết trách nhiệm thuộc về ai

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Phương Tuấn cũng đặt ra hàng loạt câu hỏi, điển hình là việc 85% hộ kinh doanh nhỏ ký cam kết an toàn thực phẩm nhưng kiểm nghiệm không có, vậy tỉnh căn cứ vào đâu để biết 85% hộ kinh doanh thực hiện nghiêm túc? Ông cũng hỏi nên để 3 đầu mối quản lý như hiện tại hay quy về một đầu mối thống nhất.

Vị đại biểu cũng băn khoăn khi tỉnh có quy mô sản xuất công nghiệp đứng đầu cả nước nhưng không có hệ thống phòng thí nghiệm, kiểm nghiệm cho ngành công nghiệp?

Đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Ngọc Sơn nêu thực tế việc kiểm soát an toàn thực phẩm đang “cắt khúc” theo từng khâu nên khi xảy ra mất an toàn thực phẩm không quy được trách nhiệm cho ai. Đây là dấu hỏi lớn trong thực thi pháp luật, theo lời ông Sơn.

Vị đại biểu nhấn mạnh điều quan trọng nhất là quản lý chuỗi cung ứng thực phẩm hiện nay chưa rõ ràng về trách nhiệm. Ông đề nghị phải gắn với trách nhiệm cụ thể của từng khâu, từng người, từng đối tượng cụ thể mới khắc phục được tình trạng này.

Giải pháp được đại biểu Sơn đề xuất nhằm nâng cao năng lực kiểm nghiệm là tỉnh được giao quyền lấy mẫu, xét nghiệm, kết luận sơ bộ và phục vụ hậu kiểm tại chỗ; được xác nhận chính thức khi phòng kiểm nghiệm cấp tỉnh đáp ứng đủ điều kiện và được cơ quan Trung ương chỉ định.

Ông Sơn cũng gợi ý kết quả kiểm nghiệm của tỉnh cần được kết nối dữ liệu, hậu kiểm chéo và có cơ chế kiểm chuẩn liên phòng. Bên cạnh đó, với các chỉ tiêu rủi ro cao hoặc vụ việc nghiệm trọng cần cơ chế kiểm nghiệm đối chứng ở cơ sở cấp vùng hoặc Trung ương.

Nên giao một sở chuyên trách về an toàn thực phẩm

Tại cuộc họp, đại diện các Sở: Y tế, Công Thương, Nông nghiệp cũng nêu ý kiến về thực trạng quản lý an toàn thực phẩm trên địa bàn cũng như đề xuất giải pháp xử lý vướng mắc.

Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh Phạm Hoàng Sơn nhấn mạnh cuộc làm việc lần này không chỉ nghe báo cáo mà được “mắt thấy tai nghe” những bất cập. Vì thế, ông quán triệt những gì Đoàn công tác chỉ ra, các đơn vị của tỉnh phải trả lời thẳng thắn, không thanh minh, không trình bày, không đổ lỗi.

Trong quản lý an toàn thực phẩm, Chủ tịch Bắc Ninh khẳng định quan trọng nhất là trách nhiệm quản lý Nhà nước của cả cấp tỉnh, cấp sở và xã, phường, đặc biệt trách nhiệm tham mưu của các cơ quan như công thương, nông nghiệp, y tế và công an.

Để làm tốt công tác này, ngoài vấn đề con người, ông Sơn nhấn mạnh cần hệ thống xét nghiệm, kiểm nghiệm tốt.

“Trước đây Thái Nguyên là tỉnh nghèo nhưng sẵn sàng mua máy xét nghiệm để xét nghiệm, kiểm nghiệm dư lượng thuốc trừ sâu với sản phẩm trà, nhằm quảng bá thương hiệu trà. Bắc Ninh lúc nào cũng tự hào đứng thứ  số 1, số 2, số 3 nhưng nhiều thứ cần cố gắng, nếu không rất dễ tự mãn”, ông nói.

Chủ tịch Bắc Ninh cho cũng đề cập trách nhiệm tham mưu và cho biết chưa ai tham mưu với ông về việc cần máy xét nghiệm, kiểm nghiệm thực phẩm. Những việc này, theo ông, nếu quan tâm hoàn toàn có thể làm được.

Về trách nhiệm phối hợp liên ngành giữa các cơ quan, lãnh đạo tỉnh Bắc Ninh thừa nhận còn hình thức.

Ông đồng tình kiến nghị phải quy về một mối, nhưng nếu thành lập bộ máy mới rất khó nên có thể tính giao cho một sở chuyên trách, trong sở đó giao một phó giám đốc sở phụ trách và bên trên có phó chủ tịch tỉnh chỉ đạo, để có thể tham mưu, quản lý chuyên sâu về lĩnh vực này.

Sau cuộc làm việc với Đoàn công tác, ông cho biết sẽ quan tâm hơn việc quản lý chợ dân sinh, bếp ăn tập thể, thức ăn đường phố, cơ sở giết mổ và buôn bán thực phẩm online.

Đặc biệt, Chủ tịch Bắc Ninh yêu cầu tăng cường kiểm tra đột xuất và xử lý nghiêm vi phạm về an toàn thực phẩm để răn đe.

Đồng tình, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cũng cho rằng cần xử lý mạnh tay, tăng chế tài và mức xử phạt với những vi phạm về an toàn thực phẩm, thậm chí có thể cấm, rút giấy phép hành nghề với các cơ sở kinh doanh không đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm.

Đi kèm với đó, cần tổng rà soát an toàn thực phẩm, đặc biệt trong chuỗi cung ứng thực phẩm tươi sống trên địa bàn tỉnh.

Với những cam kết của các cơ sở kinh doanh về đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đề nghị phải được in và treo ngay tại cửa hàng bởi “cam kết đút ngăn bàn, không công khai thì không có ý nghĩa gì”.

Ngoài ra, bà Hải đề nghị trong quản lý an toàn thực phẩm cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số vì việc thêm biên chế, con người là rất khó.