"AI đặt ra nhiều câu hỏi lớn với hệ thống pháp luật của mỗi quốc gia"

Trong hai ngày 18-19/8 tại Hà Nội, Bộ Tư pháp Việt Nam tổ chức Diễn đàn Pháp luật ASEAN 2026 với chủ đề “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong công tác xây dựng và thi hành pháp luật trong kỷ nguyên số”.

Phát biểu tại phiên khai mạc sáng 18/8, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu khẳng định chủ đề của sự kiện mang tính thời sự, rất phù hợp với bối cảnh phát triển của khu vực và thế giới giai đoạn hiện nay.

“Thế giới đang trải qua một giai đoạn chuyển đổi có tính bước ngoặt. Sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn đang mở ra những chân trời mới, đồng thời nới rộng khoảng cách giữa các nước đi đầu với các nước chậm chuyển đổi”, Phó Thủ tướng nói.

Trí tuệ nhân tạo đặt ra 3 câu hỏi lớn đối với hệ thống pháp luật của mỗi quốc gia cũng như hệ thống pháp luật quốc tế.

Thứ nhất, pháp luật điều chỉnh trí tuệ nhân tạo như thế nào để vừa bảo vệ quyền con người, vừa không cản trở đổi mới sáng tạo?

Thứ hai, trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ như thế nào để nâng cao chất lượng xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật?

Thứ ba, trí tuệ nhân tạo mang lại lợi ích gì cho người dân, doanh nghiệp và xã hội và có giúp giảm thời gian, chi phí tuân thủ và nâng cao khả năng tiếp cận pháp luật hay không?

Phó Thủ tướng nhấn mạnh đó là những câu hỏi mang tính chiến lược. Tuy nhiên, khi các giới hạn địa lý ngày càng bị xóa nhòa trong không gian số, thách thức về bảo mật dữ liệu, đạo đức thuật toán, an ninh mạng đều vượt quá năng lực của bất kỳ quốc gia đơn lẻ nào. Đây là lĩnh vực không quốc gia nào có thể đi một mình, mà phải đi cùng nhau.

Phó Thủ tướng thông tin, Việt Nam đang chuyển mạnh từ tư duy lập pháp “quản trị” sang “thích ứng” và kiến tạo phát triển; đảm bảo tính linh hoạt của hệ thống pháp luật để khai thác tối đa các tiềm năng của công nghệ mới, nhưng đồng thời giữ vững các nguyên tắc, giá trị cốt lõi cũng như đảm bảo các yếu tố về an ninh, an toàn hệ thống.

Lãnh đạo Chính phủ tin tưởng rằng các nước ASEAN sẽ cùng nhau xây dựng một không gian pháp lý số hài hòa, an toàn, tin cậy, trở thành hình mẫu của thế giới về một cộng đồng ứng dụng AI có trách nhiệm, nơi pháp luật sẽ thật sự là động lực cho sự phát triển.

Trong khi đó, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhận định sự trỗi dậy của AI đặt chúng ta trước một thời khắc mang tính bước ngoặt. Với dân số trẻ, độ mở kinh tế lớn và Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 đang hiện thực hóa, ASEAN có đầy đủ dư địa để trở thành một trung tâm đổi mới sáng tạo pháp lý của toàn cầu.

Tuy nhiên, theo Bộ trưởng Tư pháp, sự chênh lệch về năng lực số và mức độ trưởng thành của hệ thống pháp luật giữa các quốc gia thành viên đòi hỏi chúng ta phải thúc đẩy “sự đoàn kết số”.

“Chúng ta cần một khung quản trị AI hài hòa trong ASEAN - một khung quản trị tôn trọng tính đa dạng của các quốc gia, nhưng thống nhất ở nguyên tắc tối thượng: AI phải lấy con người làm trung tâm, an toàn, đáng tin cậy và bao trùm”, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng chia sẻ.

Đối với ngành tư pháp, ông Tùng nói việc chuyển đổi số không chỉ là số hóa quy trình xây dựng văn bản, xây dựng cơ sở dữ liệu pháp luật, mà quan trọng hơn là đổi mới phương thức xây dựng, nâng cao hiệu lực tổ chức thi hành pháp luật và tăng cường khả năng phục vụ người dân, doanh nghiệp bằng các công cụ công nghệ hiện đại.

Trong quá trình đó, AI mở ra những triển vọng rất đáng chú ý nhưng cũng đem lại một số thách thức chung mà Việt Nam và nhiều quốc gia đang phải đối mặt. Đó là những vấn đề về bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng, trách nhiệm giải trình của các hệ thống AI, tính minh bạch của thuật toán...

Bộ trưởng Tư pháp tin tưởng từ những đối thoại cởi mở, thực chất và xây dựng tại diễn đàn này sẽ hình thành những sáng kiến, kết nối và những hợp tác mới, góp phần nâng cao chất lượng thể chế, củng cố Nhà nước pháp quyền và phát huy vai trò của pháp luật như một nền tảng của đổi mới sáng tạo, phát triển bền vững và hội nhập khu vực.