Trung Quốc có thể “ngư ông đắc lợi” trong cuộc khủng hoảng Mỹ - Iran

Dân trí Căng thẳng giữa Mỹ và Iran được cho là mối lo ngại với các nền kinh tế châu Á - Thái Bình Dương vì ảnh hưởng tới nguồn cung dầu mỏ, nhưng mở ra cho Trung Quốc những cơ hội ngoại giao và lợi ích chiến lược.
>>Toan tính của Trung Quốc trong "nước cờ" Iran
>>Chiến lược vung tiền thâu tóm “lục địa đen” của Trung Quốc
>>Iran dọa bắn máy bay do thám cuộc tập trận với Nga và Trung Quốc

Trung Quốc có thể “ngư ông đắc lợi” trong cuộc khủng hoảng Mỹ - Iran - 1

Tổng thống Iran Hassan Rouhani và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình gặp nhau tại Thượng Hải năm 2014. (Ảnh: AP)

Sau khi thi thể của Tướng Qassem Soleimani, Tư lệnh Lực lượng Quds thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, yên nghỉ tại quê nhà, Iran đã gia tăng cuộc đối đầu căng thẳng với Mỹ bằng việc phóng 22 tên lửa đạn đạo vào 2 căn cứ quân sự, nơi có lính Mỹ đồn trú, tại Iraq rạng sáng 8/1.

Trước đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã phát lệnh không kích bằng máy bay không người lái nhằm vào khu vực gần sân bay Baghdad, Iraq khiến Tướng Soleimai thiệt mạng. Động thái này của Washington nhằm đáp trả vụ tấn công của dân quân Iraq do Iran hậu thuẫn nhằm vào căn cứ quân sự gần Kirkuk khiến một nhà thầu của Mỹ thiệt mạng hôm 27/12.

Các vụ tấn công liên tiếp nhằm trả đũa lẫn nhau giữa Mỹ và Iran đã thổi bùng căng thẳng ở Trung Đông, đặt ra nhiều nghi vấn về khả năng xảy ra xung đột quân sự trong khu vực.

Khủng hoảng dầu mỏ

Đối với Trung Quốc và các nền kinh tế châu Á - Thái Bình Dương lớn khác, tác động của căng thẳng Mỹ - Iran là điều đáng lo ngại. Các nước này đều phụ thuộc vào vùng Vịnh vì đây là khu vực cung cấp hơn một nửa nguồn cung dầu mỏ và hơn 1/4 nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng cho họ.

Sau khi Mỹ đơn phương áp lệnh trừng phạt đối với xuất khẩu dầu mỏ của Iran vào năm ngoái, Trung Quốc đã chuyển hướng sang Iraq để lấp khoảng trống năng lượng do Iran để lại. Tuy nhiên, trong bối cảnh Iraq đang bị cuốn vào cuộc chiến tranh ủy nhiệm giữa Mỹ và Iran, bất kỳ sự leo thang căng thẳng nào cũng có thể khiến nguồn cung dầu mỏ qua Shatt al-Arab, vùng nước hẹp nằm giữa biên giới Iran và Kuwait, bị cắt đứt.

Các vụ việc liên quan tới dầu mỏ tại vùng Vịnh đều khiến thị trường dầu mỏ thế giới chao đảo. Iran từng bị nghi tấn công các nhà máy dầu tại Ả rập Xê út, khiến sản lượng xuất khẩu dầu mỏ của nước này giảm một nửa trong nhiều tuần. Ngoài ra, các vụ tấn công và bắt giữ tàu chở dầu tại vùng Vịnh hồi năm 2019 cũng tác động tới giá dầu thế giới.

Lợi ích kinh tế

Tuy nhiên, các lợi ích kinh tế của Trung Quốc tại vùng Vịnh vượt xa so với sự phụ thuộc của Bắc Kinh vào hoạt động nhập khẩu dầu mỏ từ khu vực này. Từ năm 2000 đến năm 2017, kim ngạch thương mại của Trung Quốc với 6 nước thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) đã tăng trưởng bùng nổ, từ 10 tỷ USD/năm lên 150 tỷ USD.

Theo Jonathan Fulton, phó giáo sư về khoa học chính trị tại Đại học Zayed ở Abu Dhabi đầu tư trực tiếp nước ngoài của Trung Quốc tại GCC, gồm Bahrain, Kuwait, Oman, Qatar, Ả rập Xê út và Các Tiểu Vương quốc Ả rập thống nhất (UAE), đạt gần 90 tỷ USD trong giai đoạn từ năm 2005 đến năm 2017.

Thương mại song phương của Trung Quốc với Iran tăng từ khoảng 2 tỷ USD vào năm 2000 lên khoảng 27 tỷ USD vào năm 2017, trong khi đầu tư của Trung Quốc vào Iran cũng vượt qua con số 27 tỷ USD trong giai đoạn từ năm 2005 đến năm 2018.

Theo Afshin Molavi, nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện nghiên cứu Chính sách Đối ngoại SAIS Johns Hopkins, Dubai, “thủ đô” thương mại của vùng Vịnh, đã trở thành phiên bản Hong Kong ở khu vực này khi có tới hơn 3.000 doanh nghiệp Trung Quốc đặt trụ sở tại đây, so với con số 18 doanh nghiệp hồi năm 2005, và cũng là nơi sinh sống của 300.000 người Trung Quốc. Ngoài ra, Bắc Kinh cũng có thặng dư thương mại với UAE.

Các doanh nghiệp Trung Quốc đã khai thác lợi thế của Dubai như một trung tâm hàng không và thương mại của khu vực. Người Trung Quốc tại Dubai chiếm khoảng 30% số hành khách đi các chuyến bay tới châu Phi do các hãng hàng không trong khu vực vận hành. Dubai cũng được xem là đại bản doanh cho các doanh nghiệp Trung Quốc theo đuổi các lợi ích kinh tế tại châu Phi.

Vai trò trung lập

Trung Quốc có thể “ngư ông đắc lợi” trong cuộc khủng hoảng Mỹ - Iran - 2

Chủ tịch Tập Cận Bình bắt tay Quốc vương Ả rập Xê út Salman trong lễ ký kết thỏa thuận ở Bắc Kinh năm 2017. (Ảnh: Reuters)

Mối quan tâm của Trung Quốc đối với các trung tâm vận tải thương mại nằm trong kế hoạch của nước này liên quan tới Sáng kiến Vành đai và Con đường. Theo đó, các tập đoàn Trung Quốc sẽ phát triển các dự án công nghiệp dọc các cảng ở UAE, Oman, Ả rập Xê út và Ai Cập, mở ra cho Bắc Kinh một chuỗi các trung tâm nằm ở vị trí chiến lược xung quanh vùng Vịnh, biển Ả rập, biển Đỏ, và ngay ở cửa ngõ của kênh đào Suez.

Từ đây, con đường tơ lụa trên biển của Trung Quốc sẽ được kết nối với trung tâm cảng Piraeus (Hy Lạp), một khu vực do Trung Quốc vận hành. Tập đoàn Cảng Quốc tế Thượng Hải cũng giành được hợp đồng nằm quyền quản lý cảng Haifa của Israel từ năm tới.

Việc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cảnh báo Dubai và Haifa có thể trở thành các mục tiêu tấn công của Tehran càng cho thấy vai trò của Trung Quốc trong các cuộc xung đột tại Trung Đông. Giới phân tích nhận định tình hình căng thẳng leo thang ở vùng Vịnh, cùng với quyết tâm của Tổng thống Donald Trump trong việc rút quân đội Mỹ khỏi khu vực, sẽ càng cho phép Trung Quốc nắm vai trò quan trọng hơn.

“Tôi nghĩ cuộc chiến thương mại kết hợp với sự thiếu chắc chắn về vai trò của Mỹ trong khu vực dẫn đến khả năng Trung Quốc sẽ bắt đầu có trách nhiệm hơn trong việc bảo vệ các lợi ích của nước này ở Trung Đông”, phó giáo sư Jonathan Fulton nhận định.

Cho đến nay, các hoạt động thương mại và đầu tư của Trung Quốc ở vùng Vịnh vẫn được bảo đảm nhờ ô an ninh của Mỹ khi Washington đặt các căn cứ quân sự ở các nước Ả rập đối đầu với Iran.

Điều này sẽ cho phép Trung Quốc thiết lập quan hệ chặt chẽ với cả hai phe ở vùng Vịnh, mà không cần phải nghiêng về bên nào trong cuộc đối đầu mang tính địa chính trị. Chính sách trung lập của Trung Quốc được thể hiện trong chuyến thăm đầu tiên của Chủ tịch Tập Cận Bình tới khu vực vào tháng 1/2016. Khi đó, ông Tập đã có chuyến bay đầu tiên tới thủ đô Riyadh của Ả rập Xê út và sau đó là thủ đô Tehran của Iran để ký các thỏa thuận đối tác chiến lược với cả hai nước.

Cánh cửa ngoại giao

Vai trò của Trung Quốc trong khu vực được chú ý khi nước này thuyết phục Iran ký thỏa thuận hạt nhân năm 2015. Tổng thống Trump rút Mỹ khỏi thỏa thuận này hồi năm 2018 và áp lệnh trừng phạt với Iran nhằm buộc Tehran phải đồng ý với các điều khoản cứng rắn hơn.

Sau vụ tướng Iran bị ám sát và Iran tuyên bố không tuân thủ mức giới hạn làm giàu uranium, Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã chỉ trích Mỹ “ép buộc” Iran phải chấm dứt các cam kết của nước này trong thỏa thuận hạt nhân, đồng thời cho biết Bắc Kinh sẽ nỗ lực để cứu vãn thỏa thuận này và tránh xung đột nổ ra ở vùng Vịnh.

Sau khi Mỹ và Iran tung các đòn tấn công trả đũa lẫn nhau, cánh cửa cơ hội ngoại giao đang mở ra cho Trung Quốc, đặc biệt sau khi Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe hủy chuyến đi được lên kế hoạch từ trước tới Iran sau khi nước này tấn công bằng tên lửa nhằm vào các căn cứ của Mỹ ở Iraq.

“Bây giờ tất cả mọi thứ đều “qua tay” Washington, nhưng cuối cùng chúng ta sẽ chứng kiến vai trò lớn hơn của nhiều nước, trong đó chắc chắn có Nga, Ấn Độ, Trung Quốc, và Trung Quốc sẽ cẩn trọng khai thác mối quan hệ với tất cả các bên trong cuộc đối đầu ở vùng Vịnh. Việc Trung Quốc không có quan điểm lịch sử tương tự (các bên) đã mở ra cơ hội cho nước này như một bên bảo trợ trung thực theo cách mà một số nước phương Tây không làm được”, chuyên gia Fulton nhận định.

Phương án quân sự

Nếu con đường ngoại giao thất bại, Trung Quốc cũng không còn nhiều lựa chọn, ngoài việc triển khai thêm các khí tài hải quân tới khu vực phía tây Ấn Độ Dương, nơi quân đội Trung Quốc tham gia các cuộc diễn tập chống hải tặc đa phương từ năm 2016. Quân đội Trung Quốc lần đầu tham gia tập trận hải quân chung với các tàu của Nga và Iran ở vịnh Oman hồi cuối tháng trước.

Các tàu Trung Quốc sẽ sử dụng căn cứ quân sự của nước này tại Djibouti ở Biển Đỏ, cũng là nơi đồn trú của hải quân Mỹ, Pháp, Italy và Nhật Bản. Từ đây, Hải quân Trung Quốc có thể hộ tống các tàu chở dầu và tàu chở hàng của nước này đi qua hai “nút cổ chai” chiến lược trong khu vực: eo biển Hormuz ở cửa ngõ vịnh Persian, và Bab el-Mandeb, cửa ngõ vào Biển Đỏ, vốn là những nơi dễ bị các phiến quân Houthi được Iran hậu thuẫn tấn công.

Giới phân tích chính trị tin rằng Trung Quốc sẽ giành được lợi thế về chiến lược nếu tiếp tục chơi chiến thuật “hoãn binh” ở Trung Đông, đặc biệt nếu các hành động cứng rắn của chính quyền Trump hiện nay khiến căng thẳng leo thang, trong khi Mỹ đang giảm dần hiện diện quân sự trong khu vực.

“Trung Quốc sẽ tiếp tục chơi với cả hai phía tại vùng Vịnh chia rẽ, giành được các lợi ích lâu dài và chiến lược từ những sai lầm của Mỹ ở Trung Đông”, Arif Rafiq, chủ tịch hãng tư vấn rủi ro Vizier Consulting ở Mỹ, nhận định.

Thành Đạt

Theo SCMP

MỚI NHẤT
Nga soán ngôi số một trong cuộc đua vũ khí siêu thanh?
Nga soán ngôi số một trong cuộc đua vũ khí siêu thanh?

Giới nghiên cứu cho rằng, các cường quốc từ lâu đã “âm thầm” chạy đua phát triển vũ khí thế hệ mới và giờ đây ngôi vị dẫn đầu thuộc về Nga.

Thứ bảy, 11/01/2020 - 10:54

Lãnh đạo Đài Loan Thái Anh Văn giành chiến thắng áp đảo trong bầu cử
Lãnh đạo Đài Loan Thái Anh Văn giành chiến thắng áp đảo trong bầu cử

(Dân trí) - Nhà lãnh đạo Đài Loan Thái Anh Văn hôm nay đã giành chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử người đứng đầu hòn đảo, tiếp tục tại vị thêm một nhiệm kỳ 4 năm.

Thứ bảy, 11/01/2020 - 10:51

Tư lệnh Iran nhận trách nhiệm vụ bắn nhầm máy bay Ukraine
Tư lệnh Iran nhận trách nhiệm vụ bắn nhầm máy bay Ukraine

(Dân trí) - Tư lệnh Lực lượng không gian vũ trụ thuộc Vệ binh Cách mạng Iran Amir Ali Hajizadeh đã lên tiếng nhận trách nhiệm trong vụ bắn nhầm máy bay chở khách Ukraine hôm 8/1 khiến 176 người thiệt mạng.

Thứ bảy, 11/01/2020 - 09:21

Phản ứng của các nước sau khi Iran nhận bắn nhầm máy bay chở 176 người
Phản ứng của các nước sau khi Iran nhận bắn nhầm máy bay chở 176 người

(Dân trí) - Ukraine, Canada, Nga là những nước đầu tiên lên tiếng sau khi Iran thừa nhận đã bắn nhầm máy bay thương mại của hãng Ukraine International Airlines (UIA) khiến 176 người thiệt mạng.

Thứ bảy, 11/01/2020 - 06:03

6 vụ máy bay chở khách từng trúng tên lửa
6 vụ máy bay chở khách từng trúng tên lửa

(Dân trí) - Trước vụ Iran thừa nhận phóng tên lửa bắn nhầm máy bay chở khách của Ukraine làm 176 người chết, thế giới từng chứng kiến 6 máy bay bị tên lửa bắn trúng trong khi đang bay trên không trung.

Thứ bảy, 11/01/2020 - 05:30

Điều gây khó hiểu trong vụ Iran bắn nhầm máy bay làm 176 người chết
Điều gây khó hiểu trong vụ Iran bắn nhầm máy bay làm 176 người chết

(Dân trí) - Các chuyên gia cho rằng có một sự khó hiểu khi Iran không đóng cửa không phận hoặc cấm máy bay thương mại sau khi họ mới tấn công căn cứ có quân Mỹ ở Iraq vào cùng ngày. Kết quả là, quân đội Iran đã bắn nhầm chiếc máy bay Boeing khiến 176 người chết.

Thứ bảy, 11/01/2020 - 04:16

Tổng thống Trump nói xứng đáng được giải Nobel Hòa bình
Tổng thống Trump nói xứng đáng được giải Nobel Hòa bình

(Dân trí) - Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng ông xứng đáng được giải Nobel Hòa bình năm ngoái vì đã giúp tạo ra thỏa thuận hòa bình cho Ethiopia.

Thứ bảy, 11/01/2020 - 03:40

Cảnh máy bay Ukraine chở 176 người nổ tung sau khi bị Iran bắn nhầm
Cảnh máy bay Ukraine chở 176 người nổ tung sau khi bị Iran bắn nhầm

(Dân trí) - Một đoạn video mới được công bố cho thấy khoảnh khắc máy bay của hãng United International Airlines (UIA) nổ tung thành các mảnh vỡ khi lao xuống một khu đất trống gần Tehran, Iran.

Thứ bảy, 11/01/2020 - 12:54

Lời nói cuối cùng của phi công máy bay Ukraine trước khi bị Iran bắn rơi
Lời nói cuối cùng của phi công máy bay Ukraine trước khi bị Iran bắn rơi

(Dân trí) - Iran đã thừa nhận đã vô tình bắn nhầm máy bay chở khách của Ukraine khiến 176 người thiệt mạng hôm 8/1. Các dữ liệu điều tra bắt đầu được tiết lộ, trong đó có lời thoại cuối cùng của phi công chiếc máy bay xấu số.

Thứ bảy, 11/01/2020 - 12:49

Khối tài sản 30 triệu USD của vợ chồng Hoàng tử Anh Harry đến từ đâu?
Khối tài sản 30 triệu USD của vợ chồng Hoàng tử Anh Harry đến từ đâu?

(Dân trí) - Khối tài sản 30 triệu USD mà vợ chồng Hoàng tử Harry và Công nương Meghan đang thu hút nhiều sự quan tâm của dư luận sau khi họ tuyên bố rời gia đình Hoàng gia và hướng tới độc lập tài chính.

Thứ bảy, 11/01/2020 - 11:22

Hứng chỉ trích vì miễn phí cà phê trọn đời cho vợ chồng Hoàng tử Harry
Hứng chỉ trích vì miễn phí cà phê trọn đời cho vợ chồng Hoàng tử Harry

(Dân trí) - Một chuỗi cửa hàng cà phê nổi tiếng của Canada đã vấp phải chỉ trích sau khi tuyên bố sẽ miễn phí cà phê trọn đời cho vợ chồng Hoàng tử Anh Harry nếu họ định cư tại Canada.

Thứ bảy, 11/01/2020 - 11:16

Iran thừa nhận bắn nhầm máy bay Ukraine khiến 176 người chết
Iran thừa nhận bắn nhầm máy bay Ukraine khiến 176 người chết

(Dân trí) - Iran hôm nay cho biết, quân đội nước này đã “vô tình” bắn rơi máy bay chở khách của Ukraine sáng ngày 8/1, khiến 176 người chết.

Thứ bảy, 11/01/2020 - 11:02

ĐÁNG QUAN TÂM
Iraq yêu cầu rút quân, Mỹ thẳng thừng từ chối
Iraq yêu cầu rút quân, Mỹ thẳng thừng từ chối

(Dân trí) - Thủ tướng Iraq Adel Abdul Mahdi chính thức yêu cầu Mỹ rút quân khỏi nước này trong một cuộc điện đàm với Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo sau những căng thẳng gần đây giữa Mỹ và Iran.

Thứ bảy, 11/01/2020 - 09:20

Iran dựng mô hình tàu sân bay Mỹ để diễn tập tấn công
Iran dựng mô hình tàu sân bay Mỹ để diễn tập tấn công

(Dân trí) - Các hình ảnh vệ tinh gần đây cho thấy Iran dường như đã dựng mô hình của một tàu sân bay Mỹ lớp Nimitz nhằm phục vụ hoạt động diễn tập tấn công trên biển.

Thứ bảy, 11/01/2020 - 08:43

Mỹ ám sát hụt tướng cấp cao Iran
Mỹ ám sát hụt tướng cấp cao Iran

(Dân trí) - Vào đêm không kích sát hại tướng cấp cao Iran Qassem Soleimani, quân đội Mỹ cũng nhắm đến một tướng cấp cao khác của Iran tại Yemen nhưng bất thành, Washington Post dẫn nguồn thạo tin cho biết.

Thứ bảy, 11/01/2020 - 07:42

Mỹ lần đầu xác nhận nghi vấn tên lửa Iran bắn rơi máy bay Ukraine
Mỹ lần đầu xác nhận nghi vấn tên lửa Iran bắn rơi máy bay Ukraine

(Dân trí) - Các nhà lãnh đạo Mỹ, Hà Lan, Australia và NATO đồng loạt cho rằng tên lửa Iran có thể là “thủ phạm” khiến máy bay chở 176 người của Ukraine rơi hôm 8/1.

Thứ bảy, 11/01/2020 - 07:29

Ông Trump “tố” tướng Iran âm mưu tấn công 4 đại sứ quán Mỹ tại Trung Đông
Ông Trump “tố” tướng Iran âm mưu tấn công 4 đại sứ quán Mỹ tại Trung Đông

(Dân trí) - Tổng thống Mỹ Donald Trump cáo buộc tướng Iran Qasem Soleimani đã lên âm mưu tấn công 4 cơ sở ngoại giao của khu vực Trung Đông của Mỹ trước khi bị Washington không kích giết hại.

Thứ bảy, 11/01/2020 - 07:23

Tàu chiến Nga bị "tố" suýt đâm trúng tàu Mỹ
Tàu chiến Nga bị "tố" suýt đâm trúng tàu Mỹ

(Dân trí) - Hải quân Mỹ cáo buộc một tàu chiến Nga đã "tiếp cận một cách hung hăng" một tàu khu trục Mỹ khi đang hoạt động ở phía bắc biển Ả rập trong tuần này bất chấp cảnh báo nguy cơ va chạm. Moscow đã lên tiếng bác bỏ.

Thứ bảy, 11/01/2020 - 06:45

Mỹ đưa lực lượng đặc nhiệm tới Thái Bình Dương đối phó Trung Quốc
Mỹ đưa lực lượng đặc nhiệm tới Thái Bình Dương đối phó Trung Quốc

(Dân trí) - Lục quân Mỹ sẽ tăng cường nỗ lực để đối phó Trung Quốc bằng việc triển khai một lực lượng đặc nhiệm tới Thái Bình Dương, theo Bloomberg.

Thứ sáu, 10/01/2020 - 10:18

Iran công bố hộp đen máy bay rơi khiến 176 người chết
Iran công bố hộp đen máy bay rơi khiến 176 người chết

(Dân trí) - Truyền thông Iran đã công bố video cho thấy các hộp đen của máy bay Boeing 737-800 rơi hôm 8/1 khiến 176 người thiệt mạng.

Thứ sáu, 10/01/2020 - 09:01

Người Iran ăn mừng vì không bị Mỹ trả thù
Người Iran ăn mừng vì không bị Mỹ trả thù

(Dân trí) - Nhiều người dân Iran ủng hộ cuộc tấn công tên lửa vào hai căn cứ có binh sĩ Mỹ đồn trú ở Iraq hôm 8/1, nhưng rồi họ phải trắng đêm vì lo ngại Washington đáp trả. Họ chỉ thở phào nhẹ nhõm khi hai bên có dấu hiệu xuống thang căng thẳng.

Thứ sáu, 10/01/2020 - 08:16

Tổng thống Trump nêu lý do hạ sát tướng Iran
Tổng thống Trump nêu lý do hạ sát tướng Iran

(Dân trí) - Tổng thống Donald Trump cho biết việc không kích tướng cấp cao Iran là một phần trong nỗ lực của chính quyền Mỹ nhằm đạt được “hòa bình thông qua sức mạnh”.

Thứ sáu, 10/01/2020 - 07:26

Ông Trump chúc mừng sinh nhật ông Kim Jong-un
Ông Trump chúc mừng sinh nhật ông Kim Jong-un

(Dân trí) - Tổng thống Mỹ Donald Trump đã gửi lời chúc mừng sinh nhật tới nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un bất chấp quan hệ Washington - Bình Nhưỡng căng thẳng trở lại gần đây do các cuộc đàm phán rơi vào bế tắc.

Thứ sáu, 10/01/2020 - 05:16

Vợ chồng Hoàng tử Harry mất gì khi rời Hoàng gia Anh?
Vợ chồng Hoàng tử Harry mất gì khi rời Hoàng gia Anh?

(Dân trí) - Việc Hoàng tử Anh Harry và vợ - nữ Công tước Meghan, bất ngờ tuyên bố sẽ rời khỏi vai trò thành viên cấp cao hoàng gia đã làm dấy lên hàng loạt câu hỏi.

Thứ sáu, 10/01/2020 - 05:10