Iran đặt cược vào "cơ chế sinh tồn", muốn đảo ngược tình thế trước Mỹ

Ván cược của Iran

Iran đang áp dụng các biện pháp đã được thử nghiệm trong nhiều năm để duy trì nền kinh tế vốn đã quen với các biện pháp trừng phạt từ phương Tây, theo WSJ.

Mục tiêu của biện pháp là tạo ra một giải pháp có tính sinh tồn để Iran có thể chống chọi với một chiến dịch kéo dài của Mỹ, với hy vọng áp lực mà Washington đang đối mặt có thể khiến họ phải nhượng bộ.

Các nhà phân tích cho biết Tehran đang phân phối hạn chế những mặt hàng khan hiếm, hạn chế tiếp cận ngoại tệ, cắt giảm đầu tư, đồng thời vẫn bảo đảm các mặt hàng nhập khẩu chiến lược và duy trì bộ máy nhà nước thiết yếu.

Điều này có rủi ro làm ảnh hưởng tiêu cực tới nền kinh tế, nhưng phù hợp với mục tiêu hàng đầu mà Iran đặt ra là tồn tại, cũng như tạo thêm dư địa để các nhà đàm phán của Tehran có thể thương thảo với Mỹ trước áp lực gia tăng.

Theo WSJ, các bên trung gian đàm phán đã cảnh báo những người đồng cấp Mỹ rằng Iran đã sống dưới các lệnh trừng phạt trong nhiều năm và việc đặt cược rằng Tehran sẽ nhượng bộ vì sức ép kinh tế nhiều khả năng sẽ không mang lại kết quả.

Thay vào đó, Iran có thể sẽ tiếp tục gia tăng các biện pháp nhằm nâng cái giá mà Washington và các đồng minh phải trả để khiến đối phương nhượng bộ.

Theo giới quan sát, nếu Iran có thể duy trì được nền kinh tế lâu hơn dự tính của Washington, nước này sẽ có ít lý do hơn để từ bỏ đòn bẩy kiểm soát eo biển Hormuz, kéo dài thế đối đầu và nguy cơ giao tranh tái diễn.

Thế đối đầu càng kéo dài, sức ép càng chuyển ngược về phía Mỹ khi những gián đoạn về năng lượng và vận tải biển tác động đến kinh tế toàn cầu và lạm phát trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Ông Hadi Kahalzadeh, nghiên cứu viên không thường trú tại viện Quincy nhận định, sức ép ngày càng tăng của Mỹ có khả năng biến Iran từ một nền kinh tế có khả năng chống chịu và hấp thụ các cú sốc sang một nền kinh tế sinh tồn.

Sau nhiều tuần giao tranh tái diễn, ông Trump đã chọn gây sức ép kinh tế làm bước đi tiếp theo, tạm gác các cuộc tấn công mới để các lệnh trừng phạt và phong tỏa hải quân thêm thời gian phát huy tác dụng.

Điều đó dẫn tới việc một số quan chức Iran công khai phát tín hiệu lo ngại. Tổng thống Masoud Pezeshkian nhiều lần nói rằng Iran cần phải thoát khỏi tình trạng “không chiến tranh cũng không hòa bình”.

Truyền thông nhà nước cho biết ông đã gặp Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei vào cuối tháng 7 để thảo luận về sinh kế của người dân, bảo đảm nguồn lực, quản lý ngoại tệ và sử dụng năng lượng.

Cơ chế sinh tồn

Sức ép đang tăng lên với Iran. Xuất khẩu dầu của Iran, nguồn thu chủ chốt của nhà nước và nguồn thu ngoại tệ chính, đã giảm sau khi Mỹ tái áp đặt lệnh phong tỏa. Trong nước, lạm phát cũng có dấu hiệu gia tăng, cho thấy các biện pháp siết chặt của Mỹ có thể đã gây tác động.

William Jackson, chuyên gia kinh tế tại Capital Economics, cho rằng sự cứng rắn về chính trị từ Iran đi đôi với một chiến lược kinh tế tập trung vào khả năng chống chịu, chứ chưa tính tới việc phục hồi.

Ông Jackson cho biết bộ công cụ ứng phó của Tehran bao gồm phân phối hạn chế nhiên liệu và điện, hạn chế tiếp cận nguồn ngoại tệ mạnh, mở thêm ngân sách để thúc đẩy tái thiết. Iran cũng có thể trì hoãn hoạt động đầu tư, đồng thời sử dụng các mạng lưới né tránh lệnh trừng phạt được thiết lập từ lâu để duy trì dòng chảy thương mại.

Iran đã thực hiện các đợt cắt điện luân phiên và hạn chế hoạt động của các nhà máy. Chính phủ đã áp dụng tỷ giá hối đoái được trợ cấp mạnh cho tối đa 3,5 tỷ USD hàng nhập khẩu như lúa mì, thuốc men và sữa công thức trẻ em. Họ đang ưu tiên các mặt hàng thiết yếu thay vì những nhu cầu khác trong bối cảnh nguồn ngoại tệ khan hiếm.

Các hộ gia đình nhận trợ cấp xã hội có thể mua các mặt hàng thiết yếu theo hình thức tín dụng trong một chương trình mới, với khoản nợ chưa thanh toán sẽ được khấu trừ vào các khoản trợ cấp bằng tiền mặt trong tương lai.

Theo giới quan sát, chiến lược vận hành theo kiểu “nền kinh tế sinh tồn” có thể giúp Iran câu giờ để tiếp tục gia tăng áp lực lên Mỹ, nhưng có rủi ro là làm suy yếu nền tảng tài chính của nước này về lâu dài. Đây có thể là tính toán mà Iran chấp nhận vì mục tiêu quan trọng nhất của họ là tồn tại nhằm giành ưu thế trên bàn đàm phán.