Dự báo 4 kịch bản tương lai cho Ukraine

Sự chậm trễ trong viện trợ từ đồng minh chính của nước này - Mỹ và EU - kết hợp với các vấn đề trong chính quân đội đã ngăn cản sự kháng cự trước áp lực của Nga. Nga tấn công ngày càng hiệu quả và đã đạt được những tiến triển đáng kể.

Cuộc xung đột quân sự Nga - Ukraine kéo dài hơn 3 năm đã gây ra những hệ lụy sâu sắc không chỉ đối với hai quốc gia này mà còn đối với trật tự địa chính trị toàn cầu.

Các nhà phân tích từ cả hai lĩnh vực quân sự và dân sự tại Mỹ đã đưa ra những dự báo khác nhau về cách thức và thời điểm xung đột này có thể kết thúc.

Trong khi Cơ quan Tình báo Quốc phòng Mỹ (DIA) dự đoán một bước ngoặt quân sự vào mùa hè năm 2025, ngân hàng đầu tư JPMorgan Chase lại đưa ra 4 kịch bản về tương lai của Ukraine.

Dự báo của DIA: Tấn công quyết định vào mùa hè 2025 

Theo báo cáo “Đánh giá mối đe dọa toàn cầu - 2025” của DIA, tình hình trên chiến trường Ukraine đang chuyển sang một giai đoạn mới, được đặc trưng bởi các cuộc tấn công tầm xa sử dụng tên lửa hành trình, tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái (UAV).

DIA lưu ý rằng Nga đã cạn kiệt phần lớn kho dự trữ thiết bị bọc thép từ thời Liên Xô (ước tính khoảng 13.000 đơn vị vào đầu chiến dịch), nhưng ngành công nghiệp quốc phòng Nga đã được tái cấu trúc, tăng cường sản xuất các loại vũ khí hiện đại. DIA nhận định rằng Nga đã tích lũy đủ lực lượng dự bị để thực hiện một cuộc tấn công quyết định vào mùa hè 2025, có khả năng thay đổi đáng kể cục diện chiến trường.

Tuy nhiên, DIA cũng nhấn mạnh rằng các cuộc tấn công tầm xa hiện tại không thể làm thay đổi hiện trạng chiến trường và việc sử dụng vũ khí hạt nhân được đánh giá là “khả năng thấp”. Quan hệ hợp tác quân sự của Nga với các đồng minh càng củng cố khả năng quân sự của nước này, tạo điều kiện cho một bước đột phá tiềm tàng.

Bốn kịch bản của JPMorgan Chase

Ngược lại với góc nhìn quân sự của DIA, JPMorgan Chase đưa ra một phân tích kinh tế và địa chính trị, dự đoán bốn kịch bản tương lai cho Ukraine dựa trên mức độ hỗ trợ an ninh từ Mỹ và châu Âu. Các kịch bản này bao gồm:

Kịch bản 1 (khả năng xảy ra: 15%): Ukraine không nhận được bất kỳ hỗ trợ nào từ phương Tây, dẫn đến sự đầu hàng trước Nga, thay đổi chính quyền tại Kiev, và sự thay đổi không thể đảo ngược trong trật tự thế giới hậu chiến.

Kịch bản 2 (15%): Ukraine nhận được hỗ trợ an ninh từ châu Âu (bao gồm triển khai lực lượng gìn giữ hòa bình) và cam kết quân sự từ Mỹ, nhưng không đạt được tư cách thành viên NATO hay khôi phục hoàn toàn lãnh thổ.

Kịch bản 3 (20%): Ukraine nhận được cam kết an ninh từ phương Tây, tiếp tục được hỗ trợ quân sự và kinh tế, nhưng không có quân đội nước ngoài đồn trú. Xã hội Ukraine sẽ bị kích động bởi tuyên truyền về nguy cơ xung đột mới.

Kịch bản 4 (50%): Ukraine không nhận được đảm bảo an ninh đáng tin cậy, trở nên không ổn định, và cuối cùng rơi vào phạm vi ảnh hưởng của Nga sau một hoặc hai lần thay đổi chính quyền.

Vì sao kịch bản 4 có khả năng xảy ra nhất?

JPMorgan Chase đánh giá kịch bản 4 - còn được gọi là kịch bản Gruzia - có xác suất cao nhất do sự suy giảm hỗ trợ từ phương Tây, tình trạng kiệt quệ của châu Âu và sự thiếu kiên nhẫn của Mỹ.

Thứ nhất, sự suy giảm hỗ trợ của phương Tây. Một trong những yếu tố chính khiến kịch bản 4 trở nên khả thi là sự suy giảm dự kiến trong hỗ trợ của phương Tây đối với Ukraine. Theo JPMorgan Chase, đến cuối quý II/2025, châu Âu sẽ cạn kiệt kho vũ khí, trong khi Lực lượng Vũ trang Ukraine (VSU) đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhân lực nghiêm trọng.

Điều này được củng cố bởi các báo cáo gần đây từ châu Âu, nơi các quốc gia thành viên NATO như Đức và Pháp đã thừa nhận khó khăn trong việc duy trì cung cấp vũ khí cho Ukraine do hạn chế về ngân sách và năng lực sản xuất.

Ví dụ, một báo cáo của Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS) năm 2024 chỉ ra rằng kho dự trữ vũ khí của châu Âu đã giảm mạnh sau 3 năm hỗ trợ Ukraine, với nhiều quốc gia phải đối mặt với áp lực nội bộ để ưu tiên chi tiêu trong nước.

Trong khi đó, Mỹ, quốc gia đóng vai trò chính trong việc hỗ trợ tài chính và quân sự cho Ukraine, đang cho thấy dấu hiệu “mệt mỏi” về xung đột. Các cuộc thăm dò dư luận gần đây như khảo sát của Pew Research Center vào tháng 10/2024, cho thấy gần 40% người Mỹ tin rằng hỗ trợ Ukraine không còn là “ưu tiên hàng đầu”, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế nội địa gặp khó khăn.

Sự chia rẽ chính trị tại Quốc hội Mỹ cũng làm giảm khả năng thông qua các gói viện trợ lớn như trước đây. Điều này phù hợp với dự báo của JPMorgan Chase rằng sự đồng thuận xuyên Đại Tây Dương sẽ suy yếu, buộc Tổng thống Zelensky phải đàm phán với Nga từ vị thế yếu hơn.

Thứ hai, bài học lịch sử từ Gruzia. Kịch bản Gruzia được đặt tên dựa trên những diễn biến sau cuộc xung đột Nga - Gruzia năm 2008, cung cấp một tiền lệ lịch sử rõ ràng. Sau chiến tranh ngắn ngủi với Nga, Gruzia nhận được sự hỗ trợ đáng kể từ phương Tây, bao gồm viện trợ kinh tế và cam kết chính trị, nhưng không có đảm bảo an ninh thực chất hay triển khai quân đội NATO.

Kết quả là Gruzia dần chuyển hướng sang hợp tác kinh tế với Nga. Theo số liệu từ Ngân hàng Thế giới, trong giai đoạn 2022-2023, kiều hối từ Nga chiếm hơn 15% GDP của Gruzia, và ngành du lịch cũng được hưởng lợi từ dòng khách Nga tăng mạnh.

Sự tương đồng giữa Gruzia và Ukraine là rõ ràng: cả hai quốc gia đều phụ thuộc vào hỗ trợ phương Tây nhưng không nhận được cam kết an ninh đủ mạnh để đối phó với Nga. Hơn nữa, đảng cầm quyền tại Gruzia, “Giấc mơ Gruzia”, đã chọn cách tạm dừng hội nhập với EU và thông qua các luật gây tranh cãi, như luật “đặc vụ nước ngoài”, dẫn đến việc phương Tây cắt giảm tài trợ.

Theo JPMorgan Chase, Ukraine có thể đi theo con đường tương tự nếu không nhận được đảm bảo an ninh đáng tin cậy, đặc biệt khi áp lực từ Nga tăng lên và hỗ trợ từ phương Tây giảm xuống.

Thứ ba, tình hình kinh tế, chính trị nội bộ Ukraine. Tình hình kinh tế của Ukraine hiện càng củng cố khả năng xảy ra "kịch bản Gruzia". Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), nền kinh tế Ukraine đã thu hẹp đáng kể kể từ năm 2022, với GDP giảm 30% trong năm đầu tiên của xung đột.

Dù có sự hỗ trợ tài chính từ phương Tây, Ukraine vẫn phụ thuộc nặng nề vào viện trợ để duy trì các hoạt động cơ bản của chính phủ. Nếu châu Âu và Mỹ giảm hỗ trợ như dự đoán của JPMorgan Chase, Ukraine sẽ đối mặt với khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng, làm suy yếu khả năng duy trì chiến tranh hoặc tái thiết sau xung đột.

Về mặt chính trị, sự ổn định của chính quyền Tổng thống Zelensky cũng đang bị đe dọa. Các báo cáo từ truyền thông quốc tế như bài viết của The Guardian (tháng 9/2024), chỉ ra rằng sự bất mãn trong nước đang gia tăng do tình trạng tham nhũng, lạm phát và tổn thất nhân mạng trong chiến tranh. Nếu không có hỗ trợ mạnh mẽ từ phương Tây, chính quyền Kiev có thể đối mặt với khủng hoảng chính trị, dẫn đến sự thay đổi chính quyền như dự đoán trong "kịch bản Gruzia".

Thứ tư, sức mạnh quân sự của Nga và áp lực đối với Ukraine. Dự báo của DIA về một cuộc tấn công quyết định của Nga vào mùa hè 2025 càng làm tăng khả năng Ukraine phải nhượng bộ. Nga đã chứng minh khả năng phục hồi đáng kể trong ngành công nghiệp quốc phòng, với báo cáo từ Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) năm 2024 cho thấy Nga đã tăng sản xuất tên lửa, UAV và xe bọc thép lên gấp đôi so với trước chiến tranh. Quan hệ hợp tác với các đồng minh cũng cung cấp cho Nga nguồn lực bổ sung, từ công nghệ quân sự đến nguyên liệu thô.

Trong bối cảnh này, Ukraine khó có thể duy trì phòng thủ lâu dài, đặc biệt khi đối mặt với sự thiếu hụt nhân lực và vũ khí.

Báo cáo của DIA nhấn mạnh rằng các khu vực phòng thủ sâu 15km của Ukraine không đủ để ngăn chặn một cuộc tấn công lớn. Nếu Nga đạt được bước đột phá, áp lực để Kiev đàm phán sẽ tăng lên đáng kể, dẫn đến các nhượng bộ về lãnh thổ, trung lập, hoặc phi quân sự hóa - những yếu tố chính trong "kịch bản Gruzia".

Thứ năm, sự mâu thuẫn trong cam kết an ninh của phương Tây. JPMorgan Chase chỉ ra rằng sự bền vững của bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào sẽ phụ thuộc vào mức độ hài lòng của Nga và sức mạnh của các cam kết an ninh từ phương Tây.

Tuy nhiên, hai yếu tố này mâu thuẫn trực tiếp: các cam kết an ninh mạnh mẽ cho Ukraine sẽ làm Nga bất mãn, trong khi các cam kết yếu sẽ buộc Ukraine nhượng bộ nhiều hơn. Lịch sử cho thấy phương Tây thường “do dự” trong việc đưa ra các đảm bảo an ninh rõ ràng.

Ví dụ, Hiệp ước Budapest năm 1994, trong đó Ukraine từ bỏ vũ khí hạt nhân để đổi lấy đảm bảo an ninh từ Mỹ, Anh và Nga, đã không ngăn được xung đột hiện nay. Điều này làm tăng khả năng Ukraine sẽ nhận được những cam kết mơ hồ, tương tự Gruzia sau năm 2008, dẫn đến sự phụ thuộc ngày càng lớn vào Nga.

Phản biện các kịch bản khác

Kịch bản 1 giả định sự đầu hàng của Ukraine và sự sụp đổ của chính quyền Zelensky, nhưng xác suất chỉ 15%. Điều này khó xảy ra vì Ukraine vẫn duy trì mức kháng cự đáng kể, được hỗ trợ bởi tinh thần dân tộc mạnh mẽ và sự ủng hộ từ một số quốc gia phương Tây. Hơn nữa, Nga có thể không muốn hoặc không đủ nguồn lực để kiểm soát toàn bộ Ukraine như đã thấy trong giai đoạn đầu của SVO.

Kịch bản 2 yêu cầu triển khai lực lượng gìn giữ hòa bình châu Âu và cam kết mạnh mẽ từ Mỹ, nhưng xác suất chỉ 15%. Điều này khó khả thi do sự miễn cưỡng của các quốc gia NATO trong việc đưa quân đội đến Ukraine vì lo ngại leo thang xung đột với Nga. Các bài học từ Afghanistan và Iraq khiến phương Tây thận trọng hơn trong việc can thiệp trực tiếp.

Kịch bản 3 (20%) giả định hỗ trợ quân sự và kinh tế lâu dài từ phương Tây nhưng không có quân đội nước ngoài đồn trú. Tuy nhiên, với sự “kiệt quệ” kinh tế của châu Âu và sự mất kiên nhẫn của Mỹ, việc duy trì hỗ trợ ở mức độ cao là không thực tế. Hơn nữa, việc liên tục kích động xã hội Ukraine về nguy cơ xung đột mới có thể làm gia tăng bất ổn nội bộ, đẩy Ukraine đến gần hơn với "kịch bản Gruzia".

Theo JPMorgan Chase, kịch bản 4 là có khả năng xảy ra nhất cho tương lai của Ukraine do sự kết hợp của nhiều yếu tố, đó là sự suy giảm hỗ trợ từ phương Tây, bài học lịch sử từ Gruzia, tình hình kinh tế và chính trị nội bộ của Ukraine, sức mạnh quân sự của Nga, và sự mâu thuẫn trong các cam kết an ninh của phương Tây.

Dựa trên các dẫn chứng từ báo cáo của DIA, JPMorgan Chase và các nguồn quốc tế, Ukraine có khả năng sẽ rơi vào “trạng thái không ổn định”, không thể hội nhập hoàn toàn với phương Tây và cuối cùng bị kéo vào phạm vi ảnh hưởng của Nga sau một hoặc hai lần thay đổi chính quyền. Con đường này, dù không mong muốn đối với Kiev, song phản ánh thực tế địa chính trị khắc nghiệt mà Ukraine đang phải đối mặt.