Động lực khiến ông Trump quyết siết luật "sinh ra ở Mỹ có quốc tịch Mỹ"

Trong hai sắc lệnh hành pháp được ký ngày 6/8, ông Trump sử dụng các lập luận pháp lý khác nhằm thử thách giới hạn của Tu chính án thứ 14 trong Hiến pháp Mỹ, vốn bảo đảm quyền có quốc tịch theo nơi sinh.

Tu chính án thứ 14 quy định điều gì?

Tu chính án thứ 14 của Hiến pháp Mỹ được thông qua sau giai đoạn Nội chiến vào thế kỷ 19. Điều khoản quốc tịch của Tu chính án 14 có đoạn: "Tất cả những người sinh ra hoặc được nhập quốc tịch tại Mỹ và thuộc thẩm quyền tài phán của Mỹ đều là công dân Mỹ".

Đây chính là nền tảng của quyền công dân theo nơi sinh, hay thường được hiểu là "sinh ra ở Mỹ thì có quốc tịch Mỹ". Quy tắc này có một số ngoại lệ, ví dụ như con của nguyên thủ và nhà ngoại giao nước ngoài sinh tại Mỹ, con của lực lượng quân sự nước ngoài chiếm đóng; trẻ sinh trên tàu nước ngoài…

Tuy nhiên, phần lớn trẻ em được sinh ra tại Mỹ đều nghiễm nhiên có quốc tịch Mỹ. 

Nhiều người đã lợi dụng quy định này để thực hiện các chuyến "du lịch sinh con". Thậm chí có cả các đơn vị đứng sau để tổ chức hoạt động này và thu hút người nước ngoài đóng phí để tới Mỹ sinh con.

Phó Chánh văn phòng Nhà Trắng Stephen Miller, người có mặt cùng ông Trump trong lễ ký sắc lệnh, cho biết sắc lệnh được ký dựa trên thẩm quyền của tổng thống theo Đạo luật Nhập cư và Quốc tịch trong việc kiểm soát hoạt động đi lại quốc tế.

"Người ta đến đây, giả vờ là khách du lịch, nói rằng muốn đến Disneyland, thăm các di tích hay công viên quốc gia. Nhưng mục đích thực sự là sinh con để đứa trẻ tự động trở thành công dân Mỹ, rồi rời khỏi đất nước và có một đứa con mang quốc tịch Mỹ", ông Miller nói, lập luận rằng việc khai gian trong hồ sơ xin thị thực là hành vi gian lận và chính quyền đang nỗ lực ngăn chặn điều này.

Đây là một trong những lý do ông Trump từ lâu đã tìm cách xóa bỏ nguyên tắc quyền công dân theo nơi sinh, coi đây là một trong những ưu tiên hàng đầu trong chính sách siết nhập cư của nhiệm kỳ thứ 2.

Ngay trong ngày đầu tiên của nhiệm kỳ thứ hai (20/1/2025), ông Trump từng ký một sắc lệnh hành pháp nhằm diễn giải lại Tu chính án thứ 14 của Hiến pháp Mỹ để thu hẹp nhóm người đủ điều kiện được hưởng quyền công dân theo nơi sinh.

Sắc lệnh đó lập luận rằng con của những người nhập cư cư trú tại Mỹ bằng thị thực tạm thời hoặc không có giấy tờ hợp pháp không "thuộc thẩm quyền tài phán" của Mỹ, nên không được tự động cấp quốc tịch.

Lập luận cốt lõi của chính quyền ông Trump là Tu chính án thứ 14 chỉ được ban hành nhằm bảo vệ quyền công dân cho con của những người nô lệ vừa được giải phóng sau Nội chiến Mỹ và đã bị diễn giải sai kể từ khi được phê chuẩn vào năm 1868.

Tuy nhiên, vào tháng 6, Tòa án Tối cao Mỹ phán quyết rằng nỗ lực của ông Trump nhằm thu hẹp quyền có quốc tịch theo nơi sinh là không đúng với Hiến pháp, viện dẫn Điều khoản về Quốc tịch trong Tu chính án thứ 14.

Trong ý kiến của đa số với tỷ lệ 5-4, Chánh án John G. Roberts Jr cho rằng những người soạn thảo Tu chính án thứ 14, được phê chuẩn năm 1868, đã chủ đích mở rộng quyền công dân cho gần như tất cả những người sinh trên lãnh thổ Mỹ, ngoại trừ một số trường hợp rất hẹp.

"Quyền công dân, trước đây cũng như hiện nay, là quyền được hưởng các quyền khác, quyền tự do tham gia vào cộng đồng chính trị của chúng ta. Những người soạn thảo Tu chính án thứ 14 đã mở rộng lời hứa đó cho mọi người được sinh ra tự do trên vùng đất này. Hôm nay, chúng ta vẫn giữ lời hứa ấy", Chánh án Roberts viết.

Động lực của ông Trump

Sắc lệnh đầu tiên mà ông Trump ký quy định con của những người bị coi là "kẻ thù nước ngoài", thành viên các tổ chức khủng bố nước ngoài hoặc những người vận động hành lang cho chính phủ nước ngoài, sẽ không đủ điều kiện được cấp quốc tịch Mỹ khi sinh ra.

Sắc lệnh thứ 2 quy định con của những người gian dối khi xin thị thực du lịch với mục đích thực sự là sang Mỹ sinh con sẽ không tự động trở thành công dân Mỹ. Ông Trump tuyên bố sẽ mở các chiến dịch trấn áp quy mô lớn đối với các đường dây tổ chức "du lịch sinh con". Sắc lệnh yêu cầu Ngoại trưởng và Bộ trưởng An ninh Nội địa triển khai các biện pháp chấm dứt tình trạng phụ nữ đến Mỹ chỉ để sinh con.

Ông Trump chỉ trích gay gắt phán quyết của Tòa án Tối cao hồi tháng 6. Hai sắc lệnh mới là nỗ lực mới nhất nhằm vượt qua bước lùi đó và thực hiện cam kết tranh cử, bằng cách mở rộng các nhóm người mà chính quyền cho rằng không thuộc diện được hiến pháp bảo vệ.

Quan điểm cứng rắn về nhập cư từ lâu là trọng tâm trong sự nghiệp chính trị của ông Trump. Tuy nhiên, phán quyết của Tòa án Tối cao được xem là một trong những bước lùi pháp lý lớn nhất của ông trong nhiệm kỳ thứ 2.

Bà Kimberly Wehle, chuyên gia về luật hiến pháp, cho rằng nhiều khả năng các sắc lệnh sẽ bị coi là không đúng hiến pháp. Tuy nhiên, bà cho rằng ông Trump có thể đang muốn củng cố sự ủng hộ từ bộ phận cử tri cánh hữu trong bối cảnh tỷ lệ ủng hộ dành cho đảng Cộng hòa đang suy giảm trong khi cuộc bầu cử giữa kỳ đang tới gần. 

Thách thức pháp lý tiềm tàng 

Phần lớn các chuyên gia luật hiến pháp đều cho rằng Tổng thống Mỹ không có thẩm quyền đơn phương xóa bỏ quyền công dân theo nơi sinh.

Theo giới quan sát, các sắc lệnh mới gần như chắc chắn sẽ tiếp tục bị kiện ra tòa. Ngay cả khi được giữ nguyên hiệu lực, phạm vi tác động của chúng cũng nhỏ hơn nhiều so với sắc lệnh ban đầu.

Hiện có khoảng 15 triệu người nhập cư không có giấy tờ đang sinh sống tại Mỹ, trong khi chỉ có vài nghìn người được xếp vào nhóm "vận động hành lang cho chính phủ nước ngoài" được đăng ký với Bộ Tư pháp Mỹ.

Không có cộng đồng cư dân đáng kể nào tại Mỹ hiện được chính thức xếp vào diện "kẻ thù nước ngoài" hoặc "khủng bố nước ngoài", khiến quy định này phần lớn chỉ mang tính biểu tượng.

Hiện không có số liệu chính thức về hiện tượng "du lịch sinh con". Theo dữ liệu năm 2024 của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), được Viện Chính sách Di cư phân tích, có chưa đến 10.000 trẻ được sinh ra tại Mỹ từ các bà mẹ có địa chỉ thường trú ở nước ngoài, trong tổng số 3,6 triệu ca sinh trong năm.

Thêm vào đó, việc nhập cảnh vào Mỹ với danh nghĩa du lịch nhưng thực chất nhằm sinh con để đứa trẻ tự động có quốc tịch Mỹ đã bị coi là hành vi gian lận thị thực và là bất hợp pháp theo luật hiện hành. Vì vậy, hiện vẫn chưa rõ các sắc lệnh mới của ông Trump sẽ bổ sung thêm những biện pháp cụ thể nào ngoài các quy định đã có.

Trong khi đó, chính quyền ông Trump cho rằng Tu chính án thứ 14 cần được diễn giải hẹp hơn, lập luận rằng quy định này không áp dụng với những người nhập cảnh trái phép hoặc chỉ cư trú tạm thời, bởi họ chưa thể hiện sự trung thành chính trị cần thiết với nước Mỹ.

Bà Amanda Frost, giáo sư luật nhập cư tại Đại học Virginia, nhận định nhiều nội dung trong các sắc lệnh mới của ông Trump dường như đi ngược lại phán quyết của Tòa án Tối cao.

"Đây là quan điểm pháp lý rất rõ ràng của tôi: Tổng thống không thể ban hành sắc lệnh nói rằng con của những người du lịch sinh con, ngay cả khi người mẹ vi phạm luật nhập cư để vào Mỹ, thì không phải là công dân Mỹ", bà Frost nói.

Ông David Bier, chuyên gia về nhập cư tại Viện Cato, cho hay: "Không có bất kỳ thẩm phán nào của Tòa án Tối cao chấp nhận lập luận cho rằng nhập cư trái phép đồng nghĩa với xâm phạm lãnh thổ hay những lập luận tương tự. Ngay cả các thẩm phán theo hướng bảo thủ cũng không sử dụng hướng lập luận đó", ông Bier nói.

Ông Bier nhận định các biện pháp của ông Trump dường như "đi ngược lại những gì Tòa án Tối cao vừa phán quyết và nhiều khả năng sẽ đối mặt với kết quả tương tự trước đó".