Vì sao Việt Nam không có nhiều ca ghép gan cho trẻ mắc ung thư gan?

Hơn 20 năm mới có ca ghép đầu tiên ở phía Nam

Vừa qua, Bệnh viện Nhi đồng 2 (TPHCM) đã thực hiện thành công ca ghép gan cho một bé trai 14 tuổi mắc ung thư biểu mô tế bào gan (Hepatocellular Carcinoma - HCC), từ nguồn tạng hiến của mẹ ruột bệnh nhi. Đây cũng là trường hợp mắc HCC đầu tiên được ghép gan tại khu vực phía Nam.

Trên bình diện cả nước, ca ghép gan đầu tiên cho bệnh nhi ung thư gan giai đoạn cuối được Bệnh viện Nhi Trung ương và Bệnh viện Trung ương quân đội 108 phối hợp thực hiện vào tháng 8/2021. Từ đó đến nay, không nhiều trường hợp ghép gan tương tự được công bố.

Đáng chú ý, kỹ thuật ghép gan trẻ em đã được các bệnh viện chuyên khoa nhi của Việt Nam thực hiện hơn 2 thập kỷ qua (từ năm 2005) với hàng trăm ca thành công, nhưng đa phần trên đối tượng trẻ xơ gan giai đoạn cuối và teo đường mật bẩm sinh.

Trả lời câu hỏi của phóng viên Dân trí về việc vì sao đến nay Bệnh viện Nhi đồng 2 mới có ca ghép gan đầu tiên cho trẻ ung thư biểu mô tế bào gan, TS.BS Trần Thanh Trí, Trưởng khoa Gan Mật Tụy và Ghép gan cho biết, có nhiều bước điều trị với bệnh nhi mang u ác tính ở gan.

Việc điều trị cần phối hợp chặt chẽ về mặt ung thư học, miễn dịch học và cả kỹ thuật phẫu thuật. Khi không phẫu thuật và hoá trị hiệu quả, ghép gan sẽ được tính đến như phương pháp xử lý triệt để, đem lại cơ hội sống tốt. Dù vậy, phương pháp này cần phối hợp nhiều chuyên khoa sâu với kỹ thuật cao.

Trải qua nhiều trường hợp lấy - ghép gan chủ yếu do bệnh lý bẩm sinh tại gan, hiện nay, ê-kíp của Bệnh viện Nhi đồng 2 đã hoàn thiện kỹ thuật và chuẩn bị đầy đủ các điều kiện cho những trường hợp ghép do u ác tính tại gan. Song song đó, việc phối hợp với các liệu pháp phẫu thuật và hoá chất cũng ngày càng tốt hơn.

Đó là những yếu tố để bệnh viện thực hiện ghép gan cho trường hợp bé trai 14 tuổi mắc ung thư gan vừa qua.

Cũng theo bác sĩ Trí, ung thư biểu mô tế bào gan ở trẻ em là bệnh lý hiếm gặp. Mặc dù tiên lượng sau ghép rất khả quan, thực tế vẫn còn nhiều bệnh nhi ung thư gan chưa thể tiếp cận phương pháp điều trị này.

Những khó khăn về kinh tế, nguồn tạng hiến, quá trình chuyển tuyến và khả năng tiếp cận các trung tâm ghép gan chuyên sâu khiến nhiều trẻ bỏ lỡ cơ hội điều trị tối ưu.

Thêm bệnh viện chuẩn bị ghép gan

Trao đổi với phóng viên bên lề phiên tiền hội nghị khoa học 2026 có chủ đề "Thiết lập chương trình ghép gan từ người hiến sống", PGS.TS.BS Mai Phan Tường Anh, Phó Giám đốc Bệnh viện Nhân dân Gia Định (TPHCM) chia sẻ, nguyên nhân chính gây ra ung thư gan là viêm gan siêu vi.

Kể cả ở những trẻ sơ sinh nhiễm viêm gan từ mẹ, bệnh cần có một khoảng thời gian nhất định để tiến triển, nên thông thường người dân chỉ phát hiện ung thư gan khi đã ở tuổi trưởng thành. Tỷ lệ trẻ em mắc ung thư gan bẩm sinh (do gen) không nhiều. Đây là một trong những nguyên nhân đến nay có rất ít ca ghép gan cho trẻ ung thư gan.

Theo PGS Tường Anh, trong điều trị ung thư gan, có 3 phương pháp được xếp vào nhóm điều trị triệt để, bao gồm phẫu thuật, dùng năng lượng phá hủy khối u (như đốt sóng cao tần RFA, đốt vi sóng MWA) và ghép gan. Bên cạnh đó, bệnh nhân cũng có thể điều trị phối hợp bằng hóa chất, thuốc sinh học hoặc liệu pháp nhắm trúng đích.

Tùy theo thể trạng và mức độ bệnh cụ thể mà bệnh nhân sẽ được áp dụng các phác đồ phù hợp.

Cũng theo PGS.TS.BS Mai Phan Tường Anh, bên cạnh vấn đề chuyên môn, điều rất cần quan tâm hiện nay là nguồn tạng, khi việc hiến - ghép tạng từ người cho sống có những rào cản pháp lý nhất định, còn tạng hiến từ người chết não hiện vẫn hạn chế. Do đó, các chương trình vận động hiến tạng cứu người cần tiếp tục đẩy mạnh.

Tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định, kể từ khi khởi động lại chương trình ghép tạng (2025), đơn vị đã thực hiện thành công 12 ca ghép thận. Từ đầu năm nay, bệnh viện cử nhiều bác sĩ sang Hàn Quốc để học tập, chuyển giao kỹ thuật ghép gan từ một cơ sở y tế lớn nhằm xây dựng nguồn nhân lực, song song với việc chuẩn bị thuốc men, trang thiết bị hiện đại.

Trước thực tế điều trị của bệnh nhân, dự kiến ngay trong năm 2026, Bệnh viện Nhân dân Gia Định sẽ hướng tới thực hiện ca ghép gan đầu tiên.