Vi khuẩn đa kháng thuốc thách thức điều trị trong bệnh viện

Trong bối cảnh số lượng kháng sinh mới chưa theo kịp tốc độ xuất hiện các chủng vi khuẩn kháng thuốc, y học đang chuyển sang hướng điều trị chính xác hơn, cá thể hóa hơn và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ ra quyết định.

Những ca nhiễm khuẩn nặng tại khoa hồi sức, cấp cứu hay các đơn vị điều trị tích cực đang đặt ra thách thức lớn cho bác sĩ khi phải đối mặt với các chủng vi khuẩn đa kháng thuốc.

Việc lựa chọn kháng sinh phù hợp không còn chỉ dựa trên kinh nghiệm điều trị mà cần căn cứ vào kết quả xét nghiệm, dữ liệu lâm sàng và tình trạng của từng người bệnh. Trong khi đó, số lượng kháng sinh mới được phát triển vẫn còn hạn chế, tạo thêm áp lực đối với công tác điều trị.

Đó cũng là chủ đề được nhiều chuyên gia trong và ngoài nước thảo luận tại Hội thảo quốc tế về chiến lược điều trị vi khuẩn kháng kháng sinh do Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn tổ chức mới đây.

Khi lựa chọn kháng sinh ngày càng hạn chế

Theo TS.BS Nguyễn Đình Hưng, Phó Giám đốc Sở Y tế Hà Nội, kháng kháng sinh không còn là vấn đề của riêng Việt Nam mà đã trở thành thách thức y tế toàn cầu.

Ông cho rằng để kiểm soát tình trạng này, các bệnh viện cần liên tục cập nhật bằng chứng khoa học, quản lý chặt chẽ việc sử dụng kháng sinh và tăng cường kiểm soát nhiễm khuẩn.

"Cuộc chiến chống vi khuẩn kháng thuốc không còn là câu chuyện của riêng bác sĩ truyền nhiễm hay vi sinh, mà là bài toán của toàn bộ hệ thống bệnh viện", TS Hưng nhấn mạnh.

Ở góc độ quản lý bệnh viện, TS.BS Nguyễn Đức Long, Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn, cho rằng chất lượng điều trị hiện nay không còn được quyết định đơn thuần bởi việc sở hữu kỹ thuật hay thuốc mới.

Theo TS Long, yếu tố quyết định là khả năng lựa chọn đúng phác đồ điều trị ngay từ đầu và sử dụng hiệu quả nguồn lực y tế.

Với bệnh nhân nhiễm khuẩn nặng, đặc biệt do các chủng vi khuẩn sinh enzyme MBL - cơ chế giúp vi khuẩn kháng nhiều nhóm kháng sinh - việc chậm lựa chọn kháng sinh phù hợp có thể làm giảm đáng kể cơ hội điều trị thành công.

Theo các chuyên gia, điều trị nhiễm khuẩn hiện nay cần chuyển từ chủ yếu dựa trên kinh nghiệm sang dựa trên bằng chứng, dữ liệu xét nghiệm và cá thể hóa cho từng người bệnh.

Trong mô hình này, quyết định sử dụng kháng sinh không còn là công việc của riêng bác sĩ điều trị. Bác sĩ vi sinh, chuyên gia kiểm soát nhiễm khuẩn và dược sĩ lâm sàng cùng tham gia phân tích kết quả xét nghiệm, đánh giá nguy cơ và lựa chọn phác đồ tối ưu.

Sử dụng kháng sinh hợp lý để giảm gánh nặng điều trị

Không chỉ gây áp lực lên công tác điều trị, tình trạng kháng thuốc còn kéo theo gánh nặng tài chính rất lớn.

Bà Nguyễn Thị Tám, đại diện Bảo hiểm xã hội TP Hà Nội, cho biết năm 2025, đơn vị đã chi trả cho hơn 14 triệu lượt khám chữa bệnh với tổng kinh phí gần 37.000 tỷ đồng.

Trong đó, chi phí thuốc chiếm hơn 13.217 tỷ đồng; riêng kháng sinh gần 2.100 tỷ đồng, tương đương khoảng 16,8% tổng chi phí thuốc và chỉ đứng sau thuốc điều trị ung thư.

Theo bà Tám, mỗi chỉ định kháng sinh không hợp lý đều có thể làm tăng chi phí điều trị, kéo dài thời gian nằm viện và góp phần thúc đẩy tình trạng kháng thuốc.

Giải pháp quan trọng hiện nay không chỉ là tìm kiếm thêm thuốc mới mà còn phải sử dụng hiệu quả các loại kháng sinh đang có, theo nguyên tắc "đúng thuốc, đúng thời điểm, đúng liều và đúng thời gian".

Tại hội thảo, ông Nguyễn Hải Nam, giảng viên Đại học Dược Hà Nội, nhắc lại cảnh báo của giới khoa học quốc tế rằng nếu trong khoảng 20 năm tới nhân loại không phát triển được các thế hệ kháng sinh hoàn toàn mới với cơ chế tác động khác biệt, việc điều trị các bệnh nhiễm khuẩn do vi khuẩn kháng thuốc sẽ ngày càng khó khăn.

Điều đáng lo ngại là tốc độ nghiên cứu và phát triển thuốc mới vẫn chậm hơn nhiều so với tốc độ tiến hóa của vi khuẩn.

"Đây là một cuộc đua mà vi khuẩn gần như luôn chạy trước", ông Nam nhận định.

Theo ông, chiến lược khả thi nhất hiện nay là song song tìm kiếm các cơ chế kháng sinh mới và tối ưu việc sử dụng các kháng sinh hiện có.

Muốn làm được điều đó, bác sĩ và dược sĩ lâm sàng cần phối hợp chặt chẽ hơn để xây dựng phác đồ điều trị phù hợp, góp phần làm chậm quá trình xuất hiện các chủng vi khuẩn đa kháng thuốc.

Các chuyên gia cũng thống nhất bốn giải pháp trọng tâm hiện nay gồm chẩn đoán sớm, lựa chọn kháng sinh tối ưu, điều trị đa chuyên khoa và kiểm soát lây nhiễm trong bệnh viện.

AI hỗ trợ bác sĩ sử dụng kháng sinh hợp lý

Bên cạnh việc thay đổi chiến lược điều trị, trí tuệ nhân tạo (AI) đang được kỳ vọng trở thành công cụ hỗ trợ bác sĩ.

Tại hội thảo, Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn đã giới thiệu hai giải pháp AI hỗ trợ dược lâm sàng gồm ADRChecker-SP, hệ thống AI Agent giúp phát hiện sớm các biến cố bất lợi liên quan đến thuốc, và DeepMedSP-AI, công cụ hỗ trợ kê đơn, theo dõi và giám sát sử dụng kháng sinh ở bệnh nhân nhiễm khuẩn.

AI có thể hỗ trợ tổng hợp dữ liệu lâm sàng, phân tích kết quả xét nghiệm, phát hiện dấu hiệu bất thường và đưa ra cảnh báo để hỗ trợ bác sĩ trong quá trình điều trị.

Các chuyên gia nhấn mạnh AI chỉ đóng vai trò công cụ hỗ trợ, còn quyết định điều trị vẫn do bác sĩ thực hiện. Tuy nhiên, AI có thể giúp rút ngắn thời gian phân tích dữ liệu, hỗ trợ đưa ra quyết định nhanh hơn và giảm nguy cơ bỏ sót những thông tin quan trọng.