Nguy cơ tổn thương não khi chơi thể thao mùa hè

Những ngày cuối tháng 5, nền nhiệt ngoài trời ở miền Bắc vượt ngưỡng 40 độ C. Bất chấp thời tiết khắc nghiệt, nhu cầu duy trì rèn luyện thể chất thông qua các môn thể thao như chạy bộ, bóng đá hay pickleball vẫn rất cao. Tuy vậy, việc vận động cường độ cao trong thời tiết này rất dễ khiến người chơi thể thao gặp phải tình trạng sốc nhiệt và rối loạn điện giải, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe.

Về cơ chế, ThS.BS Lê Đình Thái - Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc Phúc Trường Minh lý giải, rối loạn điện giải và sốc nhiệt thường là một chuỗi phản ứng dây chuyền.

Khi vận động trong môi trường nắng gắt hoặc có độ ẩm cao, cơ thể sinh ra lượng nhiệt năng lớn và phải đổ mồ hôi liên tục để tự làm mát. Quá trình này khiến cơ thể bị mất nước và khoáng chất thiết yếu, dẫn đến tình trạng rối loạn điện giải làm gián đoạn tín hiệu thần kinh, gây co rút cơ hoặc loạn nhịp tim.

Chính sự mất nước và khoáng nghiêm trọng này làm "tê liệt" cơ chế làm mát tự nhiên của cơ thể. Khi không thể thoát nhiệt, chúng tích tụ khiến thân nhiệt tăng vọt vượt quá 40 độ C, dẫn đến sốc nhiệt, gây tổn thương não, suy tạng và rối loạn đông máu.

Ngoài thân nhiệt quá cao, sốc nhiệt còn khiến da nóng đỏ, nhận thức lơ mơ, lú lẫn, co giật hoặc hôn mê. Tuy vậy, người chơi thể thao thường phớt lờ những dấu hiệu ban đầu của cơ thể.

"Ở giải chạy diễn ra vào tháng 4/2025 tại Phú Thọ trong thời tiết nắng gắt, một vận động viên sau khi hoàn thành cự ly 21km có dấu hiệu bước đi lảo đảo, ý thức lơ mơ và nói nhảm. Sau thăm khám nhanh, chúng tôi xác định vận động viên bị sốc nhiệt và lập tức tiến hành làm mát cơ thể tích cực bằng cách chườm mát ở cổ, nách và bẹn để hạ thân nhiệt.

Đồng thời bù dịch đường tĩnh mạch để ổn định các chỉ số sinh tồn. Sau khoảng 3 tiếng, thân nhiệt vận động viên bắt đầu giảm và dần hồi phục ý thức”, bác sĩ Thái nhớ lại một trường hợp cấp cứu điển hình mà ông và các đồng nghiệp từng xử lý.

Cũng theo bác sĩ Thái, sốc nhiệt là một trong những cấp cứu nội khoa nguy hiểm nhất trong mùa nắng nóng vì diễn tiến nhanh, tỷ lệ tử vong lên đến 80% nếu không được cấp cứu kịp thời và khoảng 30% bệnh nhân vẫn phải chịu các di chứng vĩnh viễn. Thực tế, những rủi ro này không chỉ giới hạn ở chạy bộ mà có thể xuất hiện ở bất kỳ môn thể thao ngoài trời khác nếu người chơi chủ quan trước thời tiết khắc nghiệt.

Để đảm bảo an toàn, người chơi thể thao cần chú ý lắng nghe cơ thể để nhận diện sớm các dấu hiệu ban đầu như hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi lạnh hoặc có cảm giác căng cứng cơ. Khi phát hiện người xung quanh có biểu hiện sốc nhiệt cần tiến hành sơ cứu ngay lập tức.

Bước đầu tiên là nhanh chóng di chuyển nạn nhân vào khu vực bóng râm thoáng gió, nới lỏng quần áo để tăng khả năng thoát nhiệt. Tiếp đó, người sơ cứu cần áp dụng các biện pháp làm mát chủ động như lau người bằng nước mát, quạt nhẹ nhàng, cho nạn nhân uống từng ngụm nước khoáng nếu còn tỉnh táo.

Bước cuối cùng và quan trọng nhất là nhanh chóng liên hệ với nhân viên y tế hoặc chuyển nạn nhân đến bệnh viện gần nhất để được cấp cứu kịp thời.

Ngoài ra, để đảm bảo sức khỏe và tránh nguy cơ sốc nhiệt khi chơi thể thao, người dân cần tuân thủ các nguyên tắc tập luyện trong mùa hè. Bác sĩ Thái khuyến cáo, người tập nên lựa chọn khung giờ phù hợp như sáng sớm hoặc chiều muộn, khi ánh nắng đã dịu và nhiệt độ môi trường giảm xuống.

Trường hợp bắt buộc phải hoạt động vào khung giờ ban ngày, người dân nên ưu tiên tập luyện trong nhà, lựa chọn khu vực có bóng mát hoặc chủ động sử dụng đồ che chắn cơ thể. Trong quá trình vận động, cần bù nước và điện giải đều đặn bằng cách uống từng ngụm nhỏ với tần suất từ 15 đến 20 phút một lần, không đợi đến khi có cảm giác khát mới uống.

Đồng thời, người chơi thể thao nên ưu tiên sử dụng các loại nước điện giải, cũng như chủ động hạ thấp mục tiêu thành tích hoặc giảm cường độ tập luyện vào những ngày thời tiết oi nóng.

Việc tập luyện thể thao đem lại nhiều lợi ích cho sức khỏe nhưng phải luôn đi đôi với an toàn bền vững. Mỗi cá nhân cần tự trang bị kiến thức y tế về phòng chống tổn thương do nhiệt để bảo vệ an toàn cho chính mình và những người xung quanh trong mùa nắng nóng.