Lá chắn phòng ho gà: Tiêm chủng cho mẹ và trẻ từ 6 tuần

Bác sĩ Trần Huỳnh Tấn, Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho biết, điều kiện thời tiết nồm ẩm ở miền Bắc và nắng nóng kết hợp mưa trái mùa ở miền Nam trong giai đoạn này là môi trường thuận lợi cho các loại vi khuẩn, virus phát triển, khiến các bệnh hô hấp gia tăng, trong đó có ho gà.

Theo bác sĩ Tấn, bệnh ho gà do vi khuẩn Bordetella pertussis gây ra, phổ biến ở trẻ nhỏ với đặc trưng là các cơn ho kéo dài có thể dẫn đến cơn ngưng thở, co giật, thoát vị ruột, suy hô hấp… Ở trẻ sơ sinh, bệnh có thể không biểu hiện bằng những cơn ho điển hình mà xuất hiện các cơn ngừng thở, tím tái.

Bệnh ho gà lây lan mạnh qua đường hô hấp khi một người mắc có thể lây cho 12-17 người tiếp xúc gần. Những người sống chung với người bệnh hoặc ở chung không gian kín có nguy cơ lây nhiễm 90-100% nếu chưa có miễn dịch bảo vệ.

Điển hình như ở Cao Bằng hồi tháng 4/2025, một bệnh nhi hơn hai tháng tuổi tử vong, điều tra dịch tễ cho thấy, trẻ không tiếp xúc với người ngoài gia đình. Trước đó, ba thành viên khác trong gia đình có triệu chứng ho.

“Bất cứ ai cũng có thể mắc ho gà, tuy nhiên trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ là nhóm nguy cơ cao nhất và dễ diễn tiến nặng. Ở lứa tuổi này, hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, không đủ khả năng chống chọi với tác nhân gây bệnh”, bác sĩ Tấn nhấn mạnh.

Bác sĩ Tấn dẫn chứng theo các nghiên cứu, 90% ca tử vong do ho gà xảy ra ở trẻ dưới 6 tháng tuổi. Một nghiên cứu đăng trên Tạp chí Y học Việt Nam hồi tháng 4/2025, dựa trên dữ liệu của 382 bệnh nhi mắc ho gà nặng phải nhập viện điều trị tại Bệnh viện Nhi Trung ương.

Kết quả, chủ yếu các bệnh nhi thuộc nhóm dưới 4 tháng tuổi, chiếm tới 75,7%; có tới 85,9% trẻ chưa được tiêm chủng, phần nhiều trong số đó là trẻ dưới hai tháng tuổi, chưa đến độ tuổi được tiêm ngừa. Hiện nay các loại vaccine có thành phần ho gà chỉ dành cho trẻ từ 6 tuần tuổi trở lên. Do đó, trẻ sơ sinh dưới 6 tuần tuổi có “khoảng trống miễn dịch”, nguy cơ cao bị lây bệnh.

Để bảo vệ trẻ, bác sĩ Tấn khuyến cáo, ngay từ trong quá trình mang thai, người mẹ nên tiêm vaccine có thành phần phòng ho gà. Việc này giúp bảo vệ mẹ trước bệnh và truyền kháng thể thụ động qua nhau thai, giúp bảo vệ bé trước khi đến thời điểm được tiêm ngừa. Hiện vaccine bạch hầu - ho gà - uốn ván được chỉ định tiêm cho thai phụ từ ba tháng giữa hoặc ba tháng cuối của thai kỳ.

Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Mỹ (CDC), thai phụ tiêm vaccine trong tam cá nguyệt thứ ba có thể giảm 78% nguy cơ mắc bệnh, 91% nguy cơ nhập viện do ho gà ở trẻ sơ sinh dưới hai tháng tuổi.

Song, kháng thể được truyền từ mẹ sẽ giảm dần theo thời gian, vì vậy, ngay khi trẻ đủ từ 6 tuần tuổi đến 2 tháng tuổi, cha mẹ cần cho con tiêm vaccine có thành phần ho gà để kịp thời bổ sung kháng thể.

Hiện Việt Nam có hai loại vaccine 6 trong 1 có hiệu quả như nhau, có thể sử dụng được cho trẻ sinh non. Vaccine giúp phòng tới 6 bệnh nguy hiểm ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ gồm ho gà, uốn ván, bạch hầu, bại liệt, viêm gan B và các bệnh do Hib.

Nhờ chứa thành phần ho gà vô bào, vaccine ít gây phản ứng phụ như sốt, sưng, đau so với vaccine chứa thành phần ho gà toàn tế bào. Trong đó, một loại cần pha hồi chỉnh với lọ bột Hib đông khô trước khi tiêm. Loại còn lại đóng sẵn trong bơm tiêm, không cần pha hồi chỉnh.

Vaccine có lịch tiêm theo phác đồ gồm 3 mũi đầu vào các tháng tuổi thứ 2, 3 và 4 (sớm nhất từ 6 tuần tuổi), mũi nhắc thứ 4 khi trẻ 16-18 tháng tuổi và hoàn thành 4 mũi trước 2 tuổi.

“Nếu không tiêm đủ mũi theo phác đồ, kháng thể tạo ra sẽ không tối ưu, trẻ vẫn có nguy cơ mắc bệnh. Ví dụ nếu chỉ tiêm một mũi, hiệu quả của vaccine sẽ giảm, như với ho gà chỉ còn 30%”, bác sĩ Tấn nhấn mạnh.

Cùng với tiêm ngừa, bác sĩ lưu ý cha mẹ cũng cần chú ý đảm bảo dinh dưỡng cho trẻ phù hợp độ tuổi; vệ sinh nhà cửa, giường chiếu, đồ chơi của trẻ; thường xuyên súc họng bằng dung dịch sát khuẩn; không tiếp xúc với trẻ khi có dấu hiệu nhiễm trùng đường hô hấp như ho, sốt; hạn chế cho trẻ đến nơi đông người; đeo khẩu trang, rửa tay thường xuyên cho trẻ khi đi ra ngoài.