Dễ dàng ngừa tránh "liệt tối thứ Bảy"!

Dân trí Có lẽ trong chúng ta, ai cũng có lần bị tê buốt tay khi ngủ dậy, sau khi lấy tay làm gối kê đầu, đặc biệt sau những lần say xỉn. Đây chính là hội chứng liệt tối thứ bảy, hậu quả của việc đè ép và kéo dãn dây thần kinh quay ở cánh tay.

Khác với liệt thực thể do tổn thương cấu trúc thần kinh, liệt tối thứ bảy chỉ là trạng thái liệt cơ năng, với khả năng hồi phục rất tốt nếu chúng ta hiểu cơ chế và biết cách xử lý.

Dễ dàng ngừa tránh "liệt tối thứ Bảy"! - 1

Những ca liệt hy hữu

Liên hoan mừng con vào đại học, ông A đã quá chén đến nỗi không kịp về phòng ngủ, và nằm quẹp trên ghé sofa phòng khách đánh một giấc “không biết trời trăng. Nửa đêm, thức dậy thấy tay tê cứng như chết.

Ngày cuối tuần anh B dẫn bạn gái đi picnic. Sau một ngày dã ngoại, leo núi, tắm biển…mỏi mệt đến lúc phải nghỉ ngơi, thư giãn. Sau ăn là uống, người bia kẻ rượu, tinh thần, cơ bắp giãn ra…Chàng nằm ngữa ngắm bầu trời sao, cánh tay làm gối cho nàng kê đầu. Khối cơ săn chắc, vệ sĩ của mạch máu và dây thần kinh, bị thả lỏng vì bia rượu không còn tác dụng nên sáng hôm sau tay chàng tê cứng, đau đớn không thể cử động như thường.

Được tiền mê chuẩn bị cho cuộc đại phẫu, nhân viên phòng mổ sơ ý để cánh tay bà B thỏng xuống vắt qua mép giường. Qua cuộc phẫu thuật, bà B lại vướng thêm bệnh liệt tối thứ bảy.

Định danh “liệt tối thứ bảy”

Liệt tối thứ bảy (saturday-night palsy) hay liệt khi ngủ (sleep palsy) thực chất là liệt nhánh sâu của dây thần kinh quay. Khi các dây thần kinh quay cánh tay bị chèn ép, đè nén, tín hiệu thần kinh từ cánh tay bị gián đoạn dẫn đến cảm giác tê cứng, đau buốt như kim châm.

Dễ dàng ngừa tránh "liệt tối thứ Bảy"! - 2

Bệnh thường xảy ra ở người ngủ mê thiếp sau khi uống bia rượu, thuốc giãn cơ, và nách hay cánh tay chèn ép hay kéo dãn quá mức. Vì khối cơ giãn và bất động, nhánh dây thần kinh quay chạy dọc sau xương cánh tay bị dè nén gây nên tổn thương. Mức độ nghiêm trọng của sang chấn phụ thuộc vào thời gian và mức độ bị nén ép của dây thần kinh liên quan, có bệnh chị bị tê đau kéo dài vài phút, nhưng cũng có người đau nhức và yếu cơ cả nhiều tháng trời.

Dây thần kinh quay còn có thể bị chèn ép, kéo dãn gây liệt trong các trường hợp: (1) bị chèn ở nách (liệt do nạng gỗ), (2) hôn mê vắt tay tréo qua bàn mổ, (3) chèn ép do gãy xương cánh tay và (4) hội chứng chèn ép “dây thần kinh liên cốt sau” (posterior interosseuos nerve palsy, PIN palsy).

Những dấu hiệu nhận biết

Hội chứng liệt tối thứ bảy thường biểu hiện với 5 dấu hiệu lâm sàng chính sau: (1) Yếu các cơ co, duỗi ở cánh tay, (2) Cổ tay và ngón tay rũ cụp xuống (bàn tay cụp cổ cò), (3) Yếu các cơ khép trong và cơ duỗi và (5) Mất cảm giác ở cánh và mu bàn tay bị tổn thương.

Những dấu chứng này có hơi khác nhau tùy theo vị trí thần kinh bị chèn ép và mức độ tổn thương của chúng.

Dễ dàng ngừa tránh "liệt tối thứ Bảy"! - 3

Điều trị liệt tối thứ bảy

* Vật lý trị liệu

Nhằm xử lý các việc sau:

(1) Giải thoát cho dây thần kinh quay bằng cách: giảm viêm và kích ứng, loại bỏ chèn ép, kéo căng gây tổn thương, mang nẹp hỗ trợ chống đè nén.

(2) Ngăn ngừa các vấn đề thứ cấp: giảm cử động vai và khuỷu tay cho đến khi phục hồi, trợ giúp các bắp cơ liên hệ.

(3) Cải thiện sức co, tầm chuyển động và cảm giác của các khớp bằng cách tăng cường các bài tập kỹ năng vận động và khéo léo cho cánh tay.

(4) Liệu pháp mát-xa rất tốt cho việc chữa lành các mô mềm xung quanh dây thần kinh như vai, cổ và cánh tay, kích thích cảm giác của thần kinh.

* Điều trị bảo tồn

Dù liệt tối thứ bảy điều trị chủ yếu là giải thoát sự chèn ép dây thần kinh. Một số liệu pháp bảo tồn dùng để hỗ trợ như kỹ thuật Graston, kỹ thuật Thả lỏng chủ động (active release technique), liệu pháp mát-xa, liệu pháp thủ công và laser lạnh cũng góp phần đáng kể làm giảm co thắt cơ, giảm dính cân cơ (myofascial adhesion) và nhanh lành tổn thương cơ bắp.

Trong hầu hết các trường hợp, mọi người sẽ hồi phục hoàn toàn từ Thứ Bảy Đêm, nhưng hồi phục hoàn toàn có thể mất vài tuần, đôi khi đến vài tháng. Nếu bạn thức dậy từ một đêm và cảm thấy các triệu chứng ngứa ran ở cánh tay, tốt nhất là nên tìm cách điều trị ngay lập tức. Bạn càng sớm tìm cách điều trị, thì càng tốt cho việc phục hồi thần kinh của bạn. Nếu bạn không điều trị chứng thần kinh một cách kịp thời, các biến chứng thứ cấp có thể xảy ra, chẳng hạn như cứng khớp.

* Những điều trị khác

Ngoài vật lý trị liệu, liệt tối thứ bảy còn có thể dùng thêm: thuốc nội khoa có tác dụng “hướng thần kinh” như vitamin B1, B6, B12, Methyl coban…., phẫu thuật chuyển gân, hệ thống kéo dãn đàn hồi, châm cứu…

Thống kê cho thấy, trong đa số các trường hợp, liệt tối thứ bảy thường sẽ hồi phục gần như hoàn toàn. Căn bệnh có thể hồi phục rất nhanh sau vài chục phút, trung bình có thể mất vài ngày, hãn hữu có khi đến vài tháng vì cơ thể cần có thời gian sửa chữa, hồi phục lại vỏ bọc của dây, sợi thần kinh.

Dễ dàng ngừa tránh liệt tối thư bảy!

Khác với liệt thực thể (physical palsy) do tổn thương hư hỏng cấu trúc thần kinh, như trong đột quỵ, tai biến mạch máu não hay chấn thương, u bướu, liệt tối thứ bảy chỉ là trạng thái rối loạn cơ năng (functional disorder), trong đó chức năng thần kinh bị rối loạn do bị chèn ép hay kéo dãn, với khả năng hồi phục rất tốt nếu chúng ta hiểu cơ chế và xử lý đúng lúc và đúng cách.

Về cơ chế bệnh sinh, liệt tối thứ bảy là hậu quả của chèn ép cơ học khi lớp cơ bảo vệ bên ngoài bị chùng xuống, dãn nhão do rượu, thuốc mê, nằm sai tư thế.v.v…Do đó, có thể phòng tránh dễ dàng với việc loại trừ những nguồn căn gây ra bệnh, cụ thể là tránh việc chèn ép và kéo dãn..

Đôi điều bàn luận

Có lẽ, trong chúng ta ai cũng có lần bị tê tay khi ngủ dậy do nằm kê tay làm gối, đặc biệt sau những giấc ngủ mê mệt vì cơn say.

Cần lưu ý liệt tối thứ bảy, Saturday night palsy, với Saturnine palsy, là một biến chứng phổ biến của ngộ độc chì lên dây thần kinh quay. Hai dạng liệt này đồng âm và cũng hơi đồng nghĩa, nhưng cách điều trị khác biệt nhau.

Dù liệt tối thứ bảy là bệnh lý cơ năng đơn thuần, do chèn ép cơ học, nên thường tiến triển tốt, khả năng hồi phục cao sau khi giải phóng sự chèn ép. Nhưng cũng cần thận trọng phân biệt với những liệt do những nguyên nhân thực thể khác, đặc biệt liệt do hội chứng chèn ép “dây thần kinh liên cốt sau” vì liệt loại này khó có khả năng tự phục hồi được. Do đó người bệnh cần đến bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình để được khám lâm sàng, làm một số thủ thuật xét nghiệm thăm dò cần thiết như đo điện cơ, chụp MRI cánh tay… và tư vấn cụ thể.

Đa số trường hợp liệt tối thứ bảy thường sẽ hồi phục, nhưng nhỡ mắc bệnh, cần xử lý, điều trị kịp thời để thần kinh quay phục hồi tốt, tránh các biến chứng thứ cấp như cứng khớp, teo cơ.

TS.BS Trần Bá Thoại

Uỷ viên BCH Hội Nội tiết Việt Nam

MỚI NHẤT
Ăn gì để trị máu nhiễm mỡ?
Ăn gì để trị máu nhiễm mỡ?

Tôi bị máu nhiễm mỡ, nghe nói vấn đề này có thể điều chỉnh bằng ăn uống, nhưng tôi kiêng ăn mỡ mấy tháng nay mà kết quả vẫn không thay đổi…

Thứ hai, 13/08/2018 - 11:10

Vụ nhiều người lây HIV ở Phú Thọ: Thông tin chưa được kiểm chứng?
Vụ nhiều người lây HIV ở Phú Thọ: Thông tin chưa được kiểm chứng?

(Dân trí) - Trả lời PV Dân trí, ông Phùng Quý Mão - Chủ tịch UBND xã Kim Thượng (Tân Sơn, Phú Thọ) - cho biết, trước thông tin nhiều người dân của xã bị lây nhiễm HIV, xã chưa hề nhận được thông báo hay phản ánh nào từ người dân. "Chưa thể khẳng định được là có hay không nhiều người dân bị nhiễm HIV" - Ông Mão nói.

Thứ hai, 13/08/2018 - 09:23

Thừa cân béo phì ở trẻ em: Cảnh báo trước khi quá muộn!
Thừa cân béo phì ở trẻ em: Cảnh báo trước khi quá muộn!

(Dân trí) - Thừa cân béo phì là 1 bệnh mạn tính không lây và kéo theo nhiều hệ lụy về sức khỏe. Tuy vậy các bậc cha mẹ dường như chưa quan tâm đúng mực và vẫn có các quan điểm sai lầm về vấn đề này

Thứ hai, 13/08/2018 - 09:10

Nghiện chôm đồ người khác rồi… vứt đi
Nghiện chôm đồ người khác rồi… vứt đi

Có những người luôn bị thôi thúc bởi mong muốn “chôm” đồ của người khác. Bác sĩ tâm thần có góc nhìn rất bao dung: Những người này cần chữa bệnh!

Thứ hai, 13/08/2018 - 08:15

Vụ nhiều người bất ngờ có HIV: Mời công an vào cuộc
Vụ nhiều người bất ngờ có HIV: Mời công an vào cuộc

(Dân trí) - Sở Y tế tỉnh Phú Thọ đã mời công an vào cuộc làm rõ nguyên nhân có nhiều người bị nhiễm HIV tại xã Kim Thượng. Trong sáng nay, Bộ Y tế cũng sẽ đến Phú Thọ phối hợp điều tra làm rõ nguyên nhân vụ việc.

Thứ hai, 13/08/2018 - 08:02

Suýt gặp nguy vì nắp chai nhựa kẹt giữa cuống họng
Suýt gặp nguy vì nắp chai nhựa kẹt giữa cuống họng

(Dân trí) - Ngày 12/8, các bác sĩ khoa Nội - Tiêu hóa - Bệnh viện đa khoa tỉnh Bình Định cho biết đã gắp nắp chai nhựa ra khỏi cuống họng bệnh nhân T.T.D. (40 tuổi, ở thôn Phụng Du 1, xã Hoài Hảo, huyện Hoài Nhơn, Bình Định).

Thứ hai, 13/08/2018 - 05:38

Dùng chung kim tiêm, cả xã lo lắng lây HIV?
Dùng chung kim tiêm, cả xã lo lắng lây HIV?

Người dân xã Kim Thượng (huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ) đang lo lắng lây nhiễm HIV khi hàng chục người dân trong xã dùng chung kim tiêm. Người dân đang chờ kết quả xét nghiệm HIV. Những người này nghi lây lan HIV khi cùng đến chữa bệnh tại nhà ông Th.

Chủ nhật, 12/08/2018 - 03:06

Vẹo cột sống mà… không biết
Vẹo cột sống mà… không biết

Vẹo cột sống nhẹ có thể không ảnh hưởng nhiều tới sinh hoạt, người bệnh cũng không biết. Cho đến một ngày, tuổi tác, lối sống hay một tai nạn thành "chất xúc tác" bỗng thành bệnh tai hại…

Chủ nhật, 12/08/2018 - 02:04

Nên ăn thịt nóng hay thịt mát?
Nên ăn thịt nóng hay thịt mát?

Nhờ áp dụng nguyên tắc “nhanh-lạnh-sạch”, thịt mát giữ nguyên chất lượng tươi ngon từ 7-15 ngày.

Chủ nhật, 12/08/2018 - 10:06

Thai nhi tử vong khi chờ sinh tại bệnh viện
Thai nhi tử vong khi chờ sinh tại bệnh viện

(Dân trí) - Sau khi nhập viện khoảng 6 tiếng ngày, các bác sĩ đồng ý mổ bắt con theo yêu cầu gia đình. Trong giai đoạn chuyển mổ, các bác sĩ phát hiện thai nhi đã tử vong.

Chủ nhật, 12/08/2018 - 06:31

Ngăn ngừa 5 chấn thương hay gặp nhất khi tập luyện
Ngăn ngừa 5 chấn thương hay gặp nhất khi tập luyện

(Dân trí) - Tập thể dục là để khỏe lên, chứ không phải để yếu đi. Tuy nhiên, những chấn thương do việc tập luyện lại rất hay xảy ra.

Chủ nhật, 12/08/2018 - 04:53

Bệnh án điện tử: Có bảo vệ được thông tin cá nhân?
Bệnh án điện tử: Có bảo vệ được thông tin cá nhân?

Để tiến tới mỗi người dân có một hồ sơ sức khỏe điện tử lưu trữ suốt đời, Bộ Y tế đã xây dựng dự thảo thông tư quy định thí điểm về bệnh án điện tử. Dự kiến Thông tư này sẽ được triển khai đến tất cả các cơ sở khám-chữa bệnh thuộc Bộ Y tế. Đối với các cơ sở khám-chữa bệnh khác nếu đủ điều kiện quy định trong thông tư này, có thể báo cáo Bộ Y tế để triển khai. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra hiện nay là làm thế nào giám sát quản lý được thông tin người bệnh trong bối cảnh rất nhiều nhãn hàng, doanh nghiệp mong muốn có được thông tin này để bán hàng.

Thứ bảy, 11/08/2018 - 04:52

ĐÁNG QUAN TÂM
Bé 6 tuổi hôn mê sâu vì bị hóc viên thịt khi ăn bún mọc
Bé 6 tuổi hôn mê sâu vì bị hóc viên thịt khi ăn bún mọc

(Dân trí) - Bé trai 6 tuổi nhập viện trong tình trạng ngạt thở, hôn mê sâu, nhịp tim rời rạc, đồng tử giãn do bị hóc viên thịt trong đường thở khi ăn bún mọc.

Thứ bảy, 11/08/2018 - 01:11

Dùng thuốc đầu que diêm làm pháo, bé trai bị hỏng mắt
Dùng thuốc đầu que diêm làm pháo, bé trai bị hỏng mắt

Bé trai 13 tuổi lấy thuốc đầu que diêm làm pháo, pháo nổ làm bé bị hỏng mắt trái.

Thứ bảy, 11/08/2018 - 12:00

Giải mã hen suyễn, COPD: Nhà khoa học Mỹ tiết lộ phương pháp điều trị mới
Giải mã hen suyễn, COPD: Nhà khoa học Mỹ tiết lộ phương pháp điều trị mới

(Dân trí) - Đây là một tin vui cho các bệnh nhân hen suyễn và COPD, khi mà một nghiên cứu mới của các nhà khoa học Mỹ đã giải mã được cơ chế thực sự gây ra hai căn bệnh này. Việc tìm ra cơ chế gây bệnh cũng đồng thời mở ra một phương pháp hỗ trợ điều trị mới, đã được chứng minh là an toàn, hiệu quả, và đặc biệt giúp nâng cao rất nhiều sức khỏe người bệnh.

Thứ bảy, 11/08/2018 - 11:11

2,5 tạ gà không giấy tờ đem ra Hà Nội tiêu thụ
2,5 tạ gà không giấy tờ đem ra Hà Nội tiêu thụ

(Dân trí) - Lực lượng CSGT, Công an tỉnh Thanh Hóa đã phát hiện và bắt giữ xe tải vận chuyển 2,5 tạ gà không có giấy tờ hợp lệ đang trên đường ra Hà Nội tiêu thụ.

Thứ bảy, 11/08/2018 - 06:28

Đẻ chỉ định ở tuần thứ 39 giúp giảm nguy cơ sinh mổ?
Đẻ chỉ định ở tuần thứ 39 giúp giảm nguy cơ sinh mổ?

(Dân trí) - Lâu nay phụ nữ mang thai đủ ngày tháng vẫn được khuyên là đợi đến tuần thứ 41 mà chưa sinh thường thì bác sĩ sẽ cho đẻ chỉ định. Đó là vì đẻ chỉ định sớm được cho là làm tăng nguy cơ sinh mổ. Nhưng một nghiên cứu mới đây lại đưa ra kết luận ngược lại.

Thứ bảy, 11/08/2018 - 06:24

Giới thiệu giải pháp toàn diện và hiệu quả “hiện thực hóa ước mơ” bệnh viện
Giới thiệu giải pháp toàn diện và hiệu quả “hiện thực hóa ước mơ” bệnh viện

(Dân trí) - Vào ngày 10 và 11 tháng 8 năm 2018, tại Tp. Hồ Chí Minh, Philips Việt Nam đã tổ chức buổi hội thảo và triển lãm mang tên: “Mô hình bệnh viện hiện đại- Biến tầm nhìn thành hiện thực”.

Thứ bảy, 11/08/2018 - 06:00

Vụ làm giả hồ sơ tâm thần: Hai cán bộ của bệnh viện Tâm thần Trung ương 1 bị bắt tạm giam
Vụ làm giả hồ sơ tâm thần: Hai cán bộ của bệnh viện Tâm thần Trung ương 1 bị bắt tạm giam

(Dân trí) - Liên quan đến vụ làm giả hồ sơ bệnh án tâm thần để trốn tội, chiều 10/8 Bộ Y tế đã họp khẩn về vấn đề này, yêu cầu xử lý nghiêm cá nhân, tổ chức lợi dụng quyền hạn để vi phạm pháp luật.

Thứ sáu, 10/08/2018 - 08:48

Cục An toàn thực phẩm cảnh báo về hai sản phẩm sữa bột có lẫn dây kim loại
Cục An toàn thực phẩm cảnh báo về hai sản phẩm sữa bột có lẫn dây kim loại

(Dân trí) - Ngày 10/8, Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) đưa ra thông tin cảnh báo về 2 sản phẩm sữa bột sản xuất tại Phần Lan phát hiện có lẫn dây kim loại (<1,5cm).

Thứ sáu, 10/08/2018 - 05:50

Bé 8 tuổi bị cây sắt xuyên từ vùng kín lên bụng
Bé 8 tuổi bị cây sắt xuyên từ vùng kín lên bụng

(Dân trí) - Nhảy vào khu vực đang xây chuồng gà, cậu bé bị cây sắt xuyên từ vùng kín, lên bụng. Gia đình đã phải cắt cây sắt, đưa bé đến bệnh viện cấp cứu.

Thứ sáu, 10/08/2018 - 03:28

Các triệu chứng mang thai theo từng ngày sau khi rụng trứng
Các triệu chứng mang thai theo từng ngày sau khi rụng trứng

(Dân trí) - Đối với những người đang muốn có thai, những ngày sau rụng trứng đánh dấu hai tuần chờ đợi vô cùng khó khăn.

Thứ sáu, 10/08/2018 - 02:54

Cụ bà tử vong sau tiêm thuốc dưỡng não tại trạm y tế
Cụ bà tử vong sau tiêm thuốc dưỡng não tại trạm y tế

(Dân trí) - Sau khi đến Trạm Y tế xã để thăm khám bệnh, bà H. (67 tuổi) được một cán bộ y tế tiêm cho mũi thuốc dưỡng não. Thế nhưng sau đó không lâu thì bà H. tử vong.

Thứ sáu, 10/08/2018 - 02:45

Gạo biến đổi gen có thể trở thành phương thuốc phòng HIV?
Gạo biến đổi gen có thể trở thành phương thuốc phòng HIV?

(Dân trí) - Gạo GMO đã được phát triển để giải quyết suy dinh dưỡng và biến đổi khí hậu. Giờ đây, các nhà khoa học từ Mỹ, Anh và Tây Ban Nha đã phát triển một dòng mới để quản lý các triệu chứng HIV ở những quốc gia mà các loại thuốc truyền thống có thể khó tiếp cận.

Thứ sáu, 10/08/2018 - 01:39