Chuyên gia nói về bệnh gan nhiễm mỡ, khoảng 30% người Việt trưởng thành mắc

“Gan nhiễm mỡ” là cụm từ thường xuất hiện trong phần kết luận của kết quả siêu âm bụng ở người trưởng thành.

Có người không quá quan tâm, nhưng cũng không ít trường hợp lo lắng, vội tìm mua thuốc bổ gan, thuốc giải độc gan hoặc kết hợp cả Đông y lẫn Tây y. Theo PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cá biệt có người rơi vào “ma trận” điều trị, cuối cùng tiền mất nhưng mỡ vẫn còn trong gan.

Điều quan trọng sau khi nhận kết quả không phải là lập tức tìm thuốc điều trị, mà cần hiểu gan nhiễm mỡ là gì, đang ở mức độ nào và trường hợp nào thực sự cần can thiệp chuyên khoa.

Ba mức độ gan nhiễm mỡ trên siêu âm

Theo PGS Nguyễn Lân Hiếu, gan bình thường vẫn chứa một lượng mỡ nhất định, chiếm khoảng 3-5% trọng lượng gan. Khi lượng mỡ vượt quá 5%, tình trạng này được gọi là gan nhiễm mỡ. Trong thực tế, bệnh thường gặp ở hai nhóm nguyên nhân.

Nhóm thứ nhất là gan nhiễm mỡ do sử dụng bia, rượu thường xuyên.

Nhóm thứ hai là gan nhiễm mỡ không do rượu, còn gọi là Non-Alcoholic Fatty Liver Disease - NAFLD. Tình trạng này thường liên quan đến thừa cân, ít vận động, ăn nhiều đồ chiên rán, đồ ngọt, rối loạn mỡ máu, tiểu đường, thức khuya hoặc giảm cân quá nhanh.

Trên siêu âm ổ bụng, gan nhiễm mỡ được chia thành ba mức độ.

Ở gan nhiễm mỡ độ 1, tức mức độ nhẹ, độ sáng của gan tăng nhẹ nhưng khả năng xuyên âm của sóng siêu âm chưa bị ảnh hưởng nhiều. Bác sĩ vẫn có thể nhìn rõ các mạch máu trong gan và ranh giới giữa gan với cơ hoành.

Ở gan nhiễm mỡ độ 2, tức mức trung bình, gan có độ sáng cao hơn. Ranh giới giữa gan với cơ hoành và các mạch máu trong gan bắt đầu khó phân biệt. Hình ảnh của những cấu trúc nằm phía sau gan cũng không còn rõ ràng.

Gan nhiễm mỡ độ 3 là mức độ nặng.

"Hình ảnh các mạch máu trong gan cũng như ranh giới giữa gan với cơ hoành không thể phân biệt được trên siêu âm. Rất khó hoặc không thể nhận diện các cấu trúc phía sau gan do khả năng xuyên âm bị giảm mạnh", PGS Hiếu phân tích.

Vì sao kết quả siêu âm thường ghi “gan nhiễm mỡ”?

Theo PGS Nguyễn Lân Hiếu, có ba nguyên nhân khiến kết luận “gan nhiễm mỡ” xuất hiện rất phổ biến trong kết quả siêu âm.

Trước hết, tỷ lệ mắc gan nhiễm mỡ trong cộng đồng thực sự ở mức cao.

Chuyên gia này cho biết: "Uớc tính khoảng 25-30% người trưởng thành có gan nhiễm mỡ từ độ 1 trở lên theo phân độ trên siêu âm, đặc biệt ở nhóm người thừa cân và có vòng bụng lớn".

Do đây là kết luận phổ biến, một số bác sĩ có thể để sẵn nội dung này trong mẫu đánh máy. PGS Hiếu cho biết, đôi khi người thực hiện quên sửa kết luận, khiến ngay cả những cháu nhỏ cũng bị ghi nhận “gan nhiễm mỡ”.

Nguyên nhân thứ hai liên quan đến cách đánh giá hình ảnh trên siêu âm.

Khi gan nhiễm mỡ, hình ảnh gan sẽ sáng hơn bình thường, được các bác sĩ gọi là “tăng âm”. Tuy nhiên, việc đánh giá mức độ tăng âm có thể mang tính chủ quan.

Nhiều trường hợp chỉ nhiễm mỡ nhẹ sau một giai đoạn ăn uống nhiều dầu mỡ hoặc thường xuyên thức khuya. Đây cũng là nguyên nhân khiến một người có lúc đi siêu âm được kết luận gan nhiễm mỡ, nhưng ở lần kiểm tra khác kết quả lại bình thường.

Nguyên nhân thứ ba là yếu tố nhiễu do chất lượng máy siêu âm và đặc điểm cơ địa của từng người.

“Đây là yếu tố khó tránh khỏi. Tuy nhiên, y học ngày càng hiện đại, với những thế hệ máy mới, những phương pháp chẩn đoán khác và đặc biệt là quy trình chẩn đoán chặt chẽ, tình trạng dương tính giả đối với gan nhiễm mỡ sẽ được hạn chế tối đa”, PGS Hiếu cho biết.

Gan nhiễm mỡ độ 1 có đáng lo?

Theo PGS Nguyễn Lân Hiếu, khi cầm trên tay kết quả siêu âm ghi gan nhiễm mỡ, việc đầu tiên người bệnh cần làm là hỏi lại bác sĩ xem tình trạng đang ở độ mấy.

Nếu bác sĩ không trả lời được gan nhiễm mỡ độ 1, độ 2 hay độ 3, PGS Hiếu cho rằng kết quả siêu âm đó không đáng tin cậy.

Với gan nhiễm mỡ độ 1, người bệnh không nên quá lo lắng.

Việc cần làm là thay đổi chế độ ăn uống, sinh hoạt và đặc biệt giảm sử dụng rượu bia. Khi cân nặng trở về mức chỉ số BMI hợp lý, tình trạng gan nhiễm mỡ có thể được cải thiện đáng kể sau một thời gian ngắn.

Nói cách khác, gan nhiễm mỡ độ 1 chưa đồng nghĩa với việc người bệnh phải lập tức sử dụng thuốc. Thay đổi lối sống mới là yếu tố giữ vai trò quyết định.

Khi nào cần khám chuyên khoa sớm?

Người bệnh cần đi khám chuyên khoa Tiêu hóa - Gan mật sớm khi siêu âm ghi nhận gan nhiễm mỡ độ 2 hoặc độ 3, đồng thời kèm theo một trong các yếu tố bất thường.

Nhóm đầu tiên là các triệu chứng như đau bụng, gầy sút, mệt mỏi, chán ăn, vàng da hoặc vàng niêm mạc.

Nhóm thứ hai là kết quả xét nghiệm máu cho thấy men gan tăng cao.

Nhóm thứ ba là người bệnh có nhiều bệnh nền như đái tháo đường, mỡ máu cao hoặc tăng huyết áp.

Đối với người uống rượu bia thường xuyên trên 3-4 lần mỗi tuần, PGS Nguyễn Lân Hiếu khuyến cáo nên khám sức khỏe định kỳ ít nhất 6 tháng một lần, ngay cả khi siêu âm mới chỉ phát hiện gan nhiễm mỡ độ 1.

PGS Nguyễn Lân Hiếu đặc biệt lưu ý người dân không nên tự ý sử dụng những sản phẩm được quảng cáo là “giải độc gan” hoặc “bổ gan” đang được bán tràn lan dưới nhiều hình thức.

Theo ông, hiện không có loại thuốc bổ gan nào được khuyến cáo là thuốc điều trị đặc hiệu cho gan nhiễm mỡ không do rượu trong hướng dẫn của Hiệp hội Nghiên cứu Bệnh gan Mỹ và Hiệp hội Nghiên cứu Gan châu Âu.

Nền tảng điều trị gan nhiễm mỡ vẫn là giảm cân, tăng cường vận động, kiểm soát mỡ máu và đường huyết.

“Không có thuốc nào làm tan mỡ gan nhanh bằng việc thay đổi lối sống của chính mình”, PGS Hiếu nhấn mạnh.

Hơn nữa, phần lớn thuốc sau khi đi vào cơ thể đều phải được chuyển hóa qua gan. Vì vậy, tác dụng phụ của việc sử dụng thuốc không phù hợp có thể tác động trực tiếp lên chính lá gan mà người bệnh đang muốn bảo vệ.