Béo phì tăng "dựng đứng" kéo theo gánh nặng bệnh tim mạch

Những con số báo động về thừa cân, béo phì

Tại Đại hội Tim mạch toàn quốc lần thứ 20, GS.TS.BS Phạm Mạnh Hùng, Chủ tịch Hội Tim mạch học Việt Nam, dẫn báo cáo của Liên đoàn Béo phì thế giới năm 2025 cho biết, tỷ lệ người trưởng thành thừa cân và béo phì trên toàn cầu tăng từ khoảng 36% năm 2010 lên gần 48% năm 2022.

Nếu xu hướng này tiếp diễn, đến năm 2030 khoảng 3 tỷ người trưởng thành, tương đương 50% dân số trưởng thành toàn cầu, sẽ thừa cân hoặc béo phì. Trong đó, hơn 1,1 tỷ người có thể mắc béo phì (BMI ≥30kg/m²), khoảng 400 triệu người thuộc nhóm béo phì nặng.

Tại Việt Nam, tỷ lệ béo phì ở người trưởng thành 18-69 tuổi năm 2021 là 19,5%. Dù thấp hơn mức trung bình thế giới, Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia có tốc độ gia tăng thừa cân, béo phì nhanh.

Giai đoạn 2000-2016, tỷ lệ này tăng trung bình khoảng 3,8% mỗi năm và được dự báo tiếp tục tăng khoảng 4% mỗi năm trong giai đoạn 2020-2035.

Ở trẻ em và thanh thiếu niên 5-19 tuổi, giai đoạn 2010-2025, tỷ lệ thừa cân, béo phì tăng trung bình 7,9% mỗi năm, thuộc nhóm cao trên thế giới. 

Những số liệu này cho thấy Việt Nam đang trải qua quá trình chuyển đổi dịch tễ dinh dưỡng mạnh mẽ, với gánh nặng thừa cân và béo phì gia tăng nhanh ở cả người trưởng thành và trẻ em.

Từ đó kéo theo nguy cơ gia tăng các bệnh không lây nhiễm và áp lực ngày càng lớn đối với hệ thống y tế trong tương lai.

Đồng thuận về mối liên hệ giữa bệnh béo phì và tim mạch

Hội Tim mạch học Việt Nam đã xây dựng Đồng thuận năm 2026 về Béo phì và Bệnh tim mạch, trong đó nhấn mạnh béo phì không đơn thuần là vấn đề ngoại hình hay thiếu ý chí mà là bệnh mạn tính, đa yếu tố và dễ tái phát.

Theo các chuyên gia, mô mỡ là một cơ quan nội tiết - miễn dịch có hoạt tính, ảnh hưởng đến chuyển hóa, huyết áp, tình trạng viêm, chức năng nội mô và cấu trúc tim.

Thừa cân, béo phì làm gia tăng các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường type 2, rối loạn lipid máu, bệnh thận mạn, gan nhiễm mỡ chuyển hóa và ngưng thở khi ngủ. Đồng thời, tình trạng này trực tiếp góp phần gây xơ vữa động mạch, suy tim và một số bệnh van tim.

Do đó, đánh giá béo phì không nên chỉ dựa vào cân nặng hoặc BMI mà cần xem xét vòng eo, phân bố mỡ, giai đoạn bệnh, biến chứng cơ quan đích và nguy cơ tim - thận - chuyển hóa.

Mục tiêu điều trị hiện nay cũng chuyển từ việc "giảm bao nhiêu kg" sang cải thiện sức khỏe và kết cục lâm sàng, đặc biệt là giảm nguy cơ biến cố tim mạch, cải thiện khả năng vận động và chất lượng sống.

Điều trị cần toàn diện và cá thể hóa. Thay đổi lối sống là nền tảng; thuốc, can thiệp nội soi hoặc phẫu thuật chuyển hóa được cân nhắc tùy chỉ định, lợi ích - nguy cơ và bệnh đồng mắc, với sự phối hợp của nhiều chuyên khoa.

GS.TS.BS Phạm Mạnh Hùng cho biết, trí tuệ nhân tạo và các ứng dụng công nghệ có thể hỗ trợ phát hiện yếu tố nguy cơ, cải thiện chẩn đoán và giúp bác sĩ đưa ra quyết định điều trị cá thể hóa hơn.