Nhóm "Con ghét bố mẹ" gần 400.000 thành viên: Cha mẹ cần làm gì?

Những ngày gần đây, các hội nhóm thể hiện sự phản kháng với cha mẹ thu hút sự chú ý trên mạng xã hội. Trong đó, có một hội nhóm mang tên "Con ghét bố mẹ" từ chỗ rất ít thành viên đã thu hút hơn 395.000 lượt tham gia chỉ trong vài ngày, tính đến tối 4/10.

Nhiều trẻ chưa được đáp ứng nhu cầu tâm lý?

Theo BSCKII Nguyễn Thanh Sang, Trưởng khoa Liên chuyên khoa Tâm lý lâm sàng - Phục hồi chức năng - Y học cổ truyền, Bệnh viện Nhi đồng 2 (TPHCM), việc trẻ tham gia các hội nhóm này không đơn thuần vì trái nết hay "đua đòi", mà có thể bắt nguồn từ những nhu cầu tâm lý chưa được đáp ứng.

Bác sĩ Sang phân tích, có những trường hợp trẻ muốn tâm sự với cha mẹ, nhưng lại nhận những câu như "con biết gì?", hoặc "ba mẹ làm tất cả những điều này là vì con".

Với người lớn, đó có thể là cách thể hiện sự quan tâm, nhưng trẻ có thể cảm thấy mình không được hiểu hay lắng nghe, và phải tự chịu đựng cảm xúc của mình.

Nếu những bức xúc kéo dài mà không được giải quyết, trẻ không thể đối thoại hoặc không tìm ra cách tháo gỡ, các vấn đề tâm lý có thể nghiêm trọng hơn, từ lo âu, trầm cảm đến những tổn thương tinh thần sâu sắc. Trong những trường hợp kéo dài, trẻ có thể xuất hiện hành vi tự làm hại bản thân.

Vì vậy, bác sĩ khuyên cha mẹ hãy chọn thời điểm phù hợp để nói chuyện với con, đừng vội phán xét hay trách mắng. Phụ huynh có thể mở lời như: "Cha mẹ thấy dạo này con có nhiều chuyện không vui. Cha mẹ muốn nghe con nói, và hứa sẽ lắng nghe con như một người bạn, không phán xét con".

Khi trẻ cảm thấy an toàn mới có thể nói ra điều mình thực sự đang gặp phải.

2 vấn đề tâm lý cần phân tích

Thạc sĩ Phan Thế Hải, Giám đốc Cơ sở trợ giúp xã hội Thành Nhân (TPHCM), người có nhiều năm hoạt động trong lĩnh vực giáo dục đặc biệt, chia sẻ, theo dữ liệu quan sát được, nhóm "Con ghét bố mẹ" thành lập từ đầu năm 2021, và trong một thời gian dài không thu hút nhiều sự chú ý.

Tuy nhiên, trong những ngày gần đây nhóm tăng rất nhanh người tham gia, theo dõi, và mỗi ngày xuất hiện hàng nghìn bài đăng mới.

Điều này cho thấy bản thân tên gọi của nhóm chưa đủ để giải thích sự lan truyền, mà có thể tồn tại những yếu tố kích hoạt khác như thuật toán đề xuất, sự tò mò, xu hướng chia sẻ lại nội dung hoặc hoạt động của các tài khoản tự động.

Một khả năng khác cũng cần tính đến là khi nhóm trở thành một hiện tượng nhận sự chú ý rộng rãi, một bộ phận người dùng có thể tham gia để theo dõi, tranh luận hoặc phản biện lại những quan điểm xuất hiện trong nhóm.

Theo ông Hải, cần kiểm tra bằng dữ liệu kỹ thuật trước khi kết luận. Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh của các tín hiệu tương tác vẫn đặt ra hai vấn đề tâm lý đáng phân tích.

Vấn đề thứ nhất là tâm lý tham gia theo hiệu ứng đám đông. Một nhóm có tên đi ngược chuẩn mực như "Con ghét bố mẹ" đã tạo sự tò mò. Khi đó, việc vào xem, bấm tham gia hay thử để lại một bình luận có thể là một hành động khám phá xã hội.

Ở góc độ này, câu hỏi quan trọng không nên là "tại sao có quá nhiều trẻ ghét bố mẹ?", mà là điều gì khiến trẻ bị thu hút và nhanh chóng tham gia một cộng đồng có thông điệp đối lập với chuẩn mực gia đình? Câu hỏi này dẫn đến việc xem xét quá trình hình thành bản sắc, ảnh hưởng của nhóm và cách trẻ đọc các tín hiệu xã hội trên môi trường số.

Và vấn đề 2 là việc tự bộc lộ, tìm kiếm sự lắng nghe. Bên cạnh những tương tác mang tính tò mò hoặc hưởng ứng xu hướng, một số bài đăng có thể xuất phát từ trải nghiệm thật: trẻ cảm thấy bị kiểm soát, bị so sánh, không được lắng nghe, không được tôn trọng ý kiến hoặc đang có mâu thuẫn kéo dài với cha mẹ.

Với những trường hợp này, việc viết bài không còn chỉ là hành vi theo trào lưu, mà có thể là một cách tự bộc lộ, tìm kiếm người có trải nghiệm tương tự và mong nhận được sự đồng cảm.

Trong trường hợp này, câu "con ghét bố mẹ" không nhất thiết phải hiểu theo nghĩa đen. Nó có thể là cách diễn đạt ngắn, mạnh và dễ gây chú ý xuất phát từ những cảm xúc phức tạp hơn như "con đang rất giận", "con thấy mình không được hiểu", "con muốn có tiếng nói", hoặc "con không biết nói chuyện này với ai".

Vì vậy, câu hỏi trung tâm của vấn đề thứ hai là: tại sao trẻ lại lựa chọn một cộng đồng trực tuyến để nói ra những cảm xúc và xung đột mà các em khó chia sẻ trong quan hệ trực tiếp với cha mẹ?

Người lớn cần làm gì?

Chuyên gia cho rằng, mục tiêu sau khi phân tích các vấn đề tâm lý đã nêu không phải là ngăn trẻ khám phá bản sắc hay ngăn trẻ tiếp xúc hoàn toàn với mạng xã hội. Điều cần thiết hơn là giúp trẻ có nhiều không gian khác nhau để thử vai trò, kết nối với người khác và học cách đánh giá các ảnh hưởng xã hội.

Ở cấp độ gia đình, cha mẹ cần chuyển từ tư duy kiểm soát điện thoại sang tư duy đồng hành với trải nghiệm số của con. Một hướng quan trọng khác là tạo cho trẻ những "phòng thực hành xã hội" trong đời thực. Đây là cách gọi để mô tả những môi trường nơi trẻ có thể thử vai trò, xây dựng năng lực và nhận phản hồi thật, như câu lạc bộ thể thao, nghệ thuật, hoạt động tình nguyện, nhóm kỹ năng...

Song song đó, trẻ cần được phát triển năng lực số, củng cố kết nối với cha mẹ. Trong giao tiếp, phụ huynh cần học cách tách cảm xúc khỏi hành vi, duy trì những giới hạn cần thiết để trẻ biết rằng mình vẫn được quan tâm và tôn trọng.

Bên cạnh cha mẹ, cần mở rộng mạng lưới người lớn an toàn mà trẻ có thể tìm đến, như giáo viên, chuyên viên tâm lý học đường, người thân đáng tin cậy, nhà tham vấn hoặc các dịch vụ hỗ trợ trẻ em.

Cuối cùng, cần phân biệt mâu thuẫn phát triển thông thường với những tín hiệu đòi hỏi hỗ trợ chuyên môn hoặc bảo vệ trẻ. Nếu bài đăng đề cập đến bạo lực, ngược đãi, bỏ nhà, hành vi tự làm hại, ý nghĩ muốn tự tử hoặc sợ trở về nhà, câu chuyện không còn chỉ là nhu cầu được lắng nghe.

Khi đó, người lớn cần ưu tiên an toàn và kết nối trẻ với dịch vụ chuyên môn hoặc cơ chế bảo vệ phù hợp.