Thế giới đang dư thừa pin xe điện

Theo một báo cáo mới của công ty tư vấn toàn cầu AlixPartners, các nhà sản xuất pin đang phải đối mặt với khủng hoảng do nhu cầu suy yếu.

Tại Bắc Mỹ, công suất sản xuất pin đang cao gấp 1,9 lần nhu cầu thực tế. Tại châu Âu, tỷ lệ này là 2,2 lần. Trong khi đó, ở Trung Quốc, tình trạng dư thừa đặc biệt nghiêm trọng khi năng lực sản xuất pin cao gấp 5,6 lần nhu cầu thị trường.

Trong bối cảnh xe điện và linh kiện Trung Quốc đang chịu nhiều rào cản thuế quan tại các thị trường lớn, đây là giai đoạn đầy thách thức đối với các nhà cung cấp pin của nước này. Tuy nhiên, theo ông Rohit Gujarathi - Phó Chủ tịch cấp cao của AlixPartners, tình hình ở các khu vực khác cũng không khả quan hơn.

Ông Gujarathi cho biết trong một cuộc phỏng vấn: “Ở quy mô toàn ngành trên toàn cầu, việc dư cung gấp 5 lần hay gấp 3 lần thực sự không khác biệt nhiều. Dù ở đâu, năng lực sản xuất hiện vẫn vượt rất xa nhu cầu”.

Người tiêu dùng chưa đón nhận xe điện như kỳ vọng

Báo cáo trên cho rằng hiện không có nhiều động lực để tiếp tục xây thêm nhà máy pin, bởi năng lực sản xuất hiện hữu đã vượt quá nhu cầu thực tế.

Nguyên nhân dẫn tới dư thừa công suất ở mỗi khu vực có khác nhau: Trung Quốc từng mạnh tay trợ cấp, Mỹ triển khai nhiều chương trình ưu đãi cho xe điện, còn Liên minh châu Âu (EU) áp dụng các quy định khí thải rất quyết liệt. Tuy nhiên, yếu tố cốt lõi là người tiêu dùng chưa đón nhận xe điện mạnh mẽ như các hãng xe, chuyên gia và nhà quản lý từng dự báo.

Theo ông Gujarathi, nguyên nhân chính là giá bán.

“Điều người tiêu dùng quan tâm là giá xe, liệu nó có hợp lý về mặt kinh tế hay không. Và hiện tại, trong phần lớn trường hợp, câu trả lời là không, đặc biệt khi nhiều chương trình hỗ trợ của chính phủ đã bị cắt giảm”, ông nói.

Dù nguồn cung dồi dào khiến giá pin giảm, chi phí nguyên liệu và sản xuất vẫn ở mức cao. Điều đó khiến các hãng khó duy trì việc bán xe điện dưới giá thành trong dài hạn. Sự mất cân đối này đang tạo áp lực tài chính ngày càng lớn lên các doanh nghiệp sản xuất pin.

Thị trường xe điện Mỹ có thể thu hẹp mạnh

Tình trạng dư thừa công suất pin diễn ra vào đúng thời điểm Mỹ đã chấm dứt ưu đãi thuế liên bang dành cho xe điện, đồng thời nới lỏng các tiêu chuẩn khí thải từng buộc các hãng phải đẩy mạnh sản xuất xe không phát thải. Kết quả nhiều khả năng là sự thu hẹp của thị trường xe điện, và điều đó sẽ khiến cán cân cung - cầu trong lĩnh vực pin thêm lệch.

AlixPartners dự báo tỷ lệ dư cung pin xe điện toàn cầu sẽ tăng lên 2,4 lần vào năm 2028 và duy trì quanh mức này đến năm 2030. Công ty này cũng vừa hạ mạnh dự báo tỷ lệ xe điện tại thị trường Mỹ.

Năm ngoái, AlixPartners dự đoán 36% người mua xe mới tại Mỹ vào năm 2030 sẽ chọn xe điện. Năm nay, con số này được điều chỉnh giảm xuống còn 18%, tương đương mức giảm 50%.

Sáp nhập và chuyển hướng sang pin lưu trữ năng lượng

Hệ quả có thể sẽ là làn sóng tái cấu trúc và hợp nhất các nhà máy pin hiện có. Một ví dụ là việc General Motors đã bán cổ phần tại một nhà máy pin từng liên doanh với LG Energy Solution.

Nhu cầu đối với các mẫu xe điện giá rẻ vẫn chưa được kiểm chứng rõ ràng, nên các hãng nhiều khả năng sẽ duy trì sự linh hoạt. 

Dù lựa chọn giải pháp nào, sự bất định hiện tại chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến tương lai của xe điện giá rẻ.

Cơn sốt AI có thể là “phao cứu sinh”

Một điểm sáng là trong khi nhu cầu pin xe điện chững lại, làn sóng phát triển AI lại kéo theo nhu cầu lớn đối với các hệ thống lưu trữ năng lượng phục vụ trung tâm dữ liệu. Nếu dư thừa pin xe điện, các doanh nghiệp hoàn toàn có thể tái sử dụng chúng để hỗ trợ cân bằng lưới điện.

Ông Gujarathi nhận định: “Điều này đồng nghĩa nhiều khoản đầu tư tương lai có thể bị trì hoãn. Các công ty phải chuẩn bị để thay đổi công nghệ, hóa học pin và kế hoạch sản phẩm tùy theo diễn biến thị trường. Hiện tại, tất cả đều đang ở trạng thái chờ đợi, bởi nền tảng thị trường đang dịch chuyển ngay dưới chân họ. Và tình trạng này có thể còn kéo dài”.

Trung Quốc cảnh báo rủi ro dư thừa công suất pin

Hồi tháng 1, Bộ Công nghiệp và Công nghệ thông tin Trung Quốc đã phát đi cảnh báo mới tới các nhà sản xuất pin, yêu cầu kiềm chế mở rộng công suất và xử lý rủi ro dư thừa trong lĩnh vực xe điện và lưu trữ năng lượng.

Bộ này kêu gọi các doanh nghiệp tối ưu hóa công suất, điều tiết cạnh tranh và tăng cường giám sát chuỗi cung ứng pin cho xe điện và hệ thống lưu trữ năng lượng.

Cảnh báo được đưa ra trong bối cảnh nhu cầu pin lưu trữ tăng mạnh, một phần nhờ sự bùng nổ xây dựng trung tâm dữ liệu và hạ tầng số tiêu thụ điện năng lớn trên toàn cầu.

Tuy nhiên, cơ quan quản lý cho rằng nhiều doanh nghiệp đã phản ứng bằng cách mở rộng sản xuất một cách mù quáng, làm gia tăng nguy cơ dư cung, kéo giá giảm sâu và dẫn tới tình trạng thua lỗ trong toàn ngành.

Giới chức Trung Quốc đặc biệt nhắc lại bài học từ ngành năng lượng mặt trời, lĩnh vực mà nhiều năm mở rộng công suất quá mức đã khiến giá bán sụt giảm, biên lợi nhuận lao dốc và gây áp lực tài chính nghiêm trọng. Thông điệp này cho thấy sự thay đổi trong chính sách công nghiệp của Bắc Kinh.

Dù vẫn ưu tiên sản xuất công nghệ cao, công nghệ xanh và chuyển đổi năng lượng, Trung Quốc ngày càng chú trọng nhiều hơn tới chất lượng tăng trưởng, khả năng sinh lời và tính bền vững, thay vì chỉ theo đuổi sản lượng. 

Thời gian gần đây, các cơ quan quản lý Trung Quốc nỗ lực giải quyết tình trạng cạnh tranh quá mức và ngăn chặn sự đầu tư dư thừa.

Đối với các nhà sản xuất pin, điều này đồng nghĩa với việc các dự án mới sẽ bị giám sát chặt hơn, hạn chế mở rộng, đặc biệt là với các doanh nghiệp nhỏ hoặc năng lực cạnh tranh yếu. Ngược lại, những tập đoàn lớn, có tiềm lực tài chính mạnh có thể hưởng lợi nếu quá trình siết chặt này thúc đẩy hợp nhất ngành và khôi phục kỷ luật giá.

Trong ngắn hạn, cảnh báo có thể gây áp lực lên cổ phiếu nhóm pin và chuỗi cung ứng xe điện. Tuy nhiên, về trung hạn, việc kiểm soát dư thừa công suất có thể giúp ổn định biên lợi nhuận, cải thiện tình hình tài chính ngành và tránh nguy cơ sụp đổ giá như từng xảy ra với lĩnh vực năng lượng mặt trời.

Động thái của Bộ Công nghiệp và Công nghệ thông tin cho thấy Bắc Kinh đang tìm cách cân bằng giữa tham vọng chiến lược và ổn định tài chính, khi ngành pin Trung Quốc bước vào giai đoạn trưởng thành hơn.