Xét thực tiễn, lịch sử để công nhận người có công trong trường hợp đặc biệt

Pháp lệnh 05/2026/UBTVQH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng đã bổ sung cơ chế giải quyết đối với những trường hợp còn thiếu hồ sơ nhưng có căn cứ thực tiễn và lịch sử rõ ràng hoặc thuộc trường hợp đặc biệt khác. 

Thiếu hồ sơ nhưng có căn cứ lịch sử vẫn được xem xét

Nội dung mới được bổ sung tại Điều 48 về trách nhiệm của Chính phủ. Theo đó, Chính phủ được quyết định công nhận hoặc giao cơ quan, người có thẩm quyền công nhận người có công với cách mạng quy định tại khoản 2 Điều 3 trong trường hợp còn thiếu hồ sơ nhưng có căn cứ thực tiễn và lịch sử rõ ràng hoặc trong trường hợp đặc biệt khác.

Khoản 2 Điều 3 của Pháp lệnh xác định các nhóm người có công với cách mạng, gồm người hoạt động cách mạng trước ngày 1/1/1945; người hoạt động cách mạng từ ngày 1/1/1945 đến ngày khởi nghĩa tháng Tám năm 1945; liệt sĩ; Bà mẹ Việt Nam anh hùng; Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân; Anh hùng Lao động trong thời kỳ kháng chiến; thương binh, bệnh binh; người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học và một số nhóm người có công khác.

Quy định mới không đồng nghĩa trường hợp không có hoặc thiếu giấy tờ đương nhiên được công nhận người có công. Pháp lệnh đặt điều kiện phải có “căn cứ thực tiễn và lịch sử rõ ràng” hoặc thuộc trường hợp đặc biệt khác. Việc công nhận thuộc thẩm quyền của Chính phủ hoặc cơ quan, người được Chính phủ giao thẩm quyền.

Cùng với cơ chế này, Điều 48 giao Chính phủ quy định về thẩm quyền, thủ tục, hồ sơ công nhận, giải quyết chế độ ưu đãi đối với người có công và thân nhân; thẩm quyền, thủ tục, hồ sơ công nhận trong trường hợp còn tồn đọng và các trường hợp không thực hiện chế độ ưu đãi đối với thân nhân người có công.

Chính phủ quy định cụ thể hồ sơ, thủ tục

Pháp lệnh sửa đổi dành một điều riêng quy định trách nhiệm của Chính phủ trong quản lý nhà nước về ưu đãi người có công với cách mạng.

Ngoài việc quy định hồ sơ và thủ tục công nhận, Chính phủ có trách nhiệm quy định mức hưởng và việc thực hiện trợ cấp, phụ cấp, các chế độ ưu đãi đối với người có công và thân nhân; công tác chăm sóc, nuôi dưỡng; chính sách đối với người làm việc tại cơ sở xã hội nuôi dưỡng, điều dưỡng người có công; quản lý công trình ghi công, mộ liệt sĩ.

Chính phủ cũng được giao quy định công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin; cải cách hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin, cơ sở dữ liệu trong thực hiện chính sách, chế độ ưu đãi người có công và thân nhân.

Các nội dung khác thuộc trách nhiệm của Chính phủ gồm quy định giám định y khoa phục vụ xem xét công nhận và giải quyết chế độ; chính sách ưu đãi giáo dục đối với người có công và thân nhân; thủ tục tặng Kỷ niệm chương đối với người hoạt động cách mạng, kháng chiến, bảo vệ Tổ quốc, làm nghĩa vụ quốc tế bị địch bắt tù, đày.

Pháp lệnh có hiệu lực từ ngày 1/1/2027

Pháp lệnh cũng có quy định chuyển tiếp đối với người hy sinh, người bị thương, người bị bệnh trước ngày 1/1/2027. Nếu những trường hợp này không đủ điều kiện, tiêu chuẩn công nhận người có công theo Pháp lệnh mới, việc xem xét sẽ áp dụng điều kiện, tiêu chuẩn theo Pháp lệnh 26/2005/PL-UBTVQH11 đã được sửa đổi, bổ sung một số điều theo Pháp lệnh 04/2012/PL-UBTVQH13.

Bên cạnh cơ chế xử lý trường hợp thiếu hồ sơ, Pháp lệnh lần này còn sửa đổi nhiều quy định về điều kiện công nhận liệt sĩ, thương binh, người hưởng chính sách như thương binh; chế độ điều dưỡng phục hồi sức khỏe; tiêu chuẩn đối với người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học và người hoạt động kháng chiến giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc, làm nghĩa vụ quốc tế.