Người quản trang giúp 38 gia đình tìm được mộ liệt sĩ với cách làm đặc biệt

Bản kết luận ADN khép lại 54 năm tìm kiếm người thân

Anh Vũ Quang Hoàng (quê huyện Diễn Châu cũ, tỉnh Nghệ An, hiện sống tại Đà Nẵng), cháu ruột liệt sĩ Vũ Quang Thế (1948-1970) đến giờ vẫn nhớ cảm giác lâng lâng, vui sướng đến sững sờ từ khi nhận được điện thoại của ông Nguyễn Sỹ Sáu (quản trang Nghĩa trang liệt sĩ quốc tế Việt - Lào, đóng tại xã Anh Sơn, Nghệ An) vào ngày 21/11/2024, báo tin kết quả xét nghiệm ADN đối sánh.

Một ngày sau, niềm hạnh phúc vỡ òa khi anh nhận được thông báo của Viện pháp y Quân đội, kết luận mẫu hài cốt lấy từ mộ số 1, hàng 15, lô B1, Nghĩa trang liệt sĩ quốc tế Việt - Lào và mẫu đối chứng của ông Vũ Quang Uông (bố anh Hoàng) thể hiện quan hệ huyết thống theo dòng mẹ.

“54 năm sau ngày chú tôi hy sinh, cuối cùng hài cốt đã được tìm thấy. Suốt 14 năm trời chúng tôi đã đi khắp các nghĩa trang ở Quảng Trị, đã có những lúc tưởng như bế tắc thì cánh cửa hy vọng được mở ra...”, anh Hoàng chia sẻ.

Trong hành trình tìm mộ liệt sĩ Vũ Quang Thế, anh Hoàng được nhiều đồng đội cùng chiến đấu tại Cánh Đồng Chum (Lào) hỗ trợ nhưng không có kết quả. 

Năm 2019, qua giới thiệu của cựu chiến binh Trần Đình Huân (Hà Nội), anh Hoàng liên hệ với ông Nguyễn Sỹ Sáu, cán bộ quản trang Nghĩa trang liệt sĩ quốc tế Việt - Lào để tìm kiếm thông tin phần mộ của chú. Tuy nhiên liệt sĩ Vũ Quang Thế đã được quy tập về đây, nằm trong gần 7.000 phần mộ chưa xác định được danh tính hay không lúc đó vẫn là một câu hỏi chưa có lời đáp.

Theo hướng dẫn của ông Sáu, anh Hoàng tìm đến Sư đoàn 316 tại Phú Thọ. Hồ sơ lưu tại đơn vị cho thấy liệt sĩ Vũ Quang Thế hy sinh ngày 13/2/1970, không phải 17/3/1970 như giấy báo tử.

Sau 2 tháng ghép nối hồ sơ, khoanh vùng, tháng 5/2020, gia đình anh Hoàng đề xuất xét nghiệm ADN 15 ngôi mộ trong diện nghi ngờ tại Lô B5, Nghĩa trang liệt sĩ quốc tế Việt - Lào. Kết quả một năm chờ đợi là nỗi thất vọng khi cả 15 mẫu không trùng khớp với ADN đối sánh.

Không ngừng nuôi hy vọng, năm 2022, anh Hoàng tiếp tục có mặt tại Nghĩa trang liệt sĩ quốc tế Việt - Lào. Lần này, ông Sáu lật giở hàng nghìn trang tài liệu, kết nối với Đội quy tập hài cốt liệt sĩ Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Nghệ An, khớp nối cùng thông tin cựu chiến binh Lê Thế Kỉ (quê Hà Tĩnh), xác định được vị trí người lính Vũ Quang Thế chiến đấu, hy sinh và an táng tại khu vực hang đá K2.

Tại khu vực này, lực lượng chức năng đã tìm kiếm, cất bốc 3 hài cốt về Nghĩa trang liệt sĩ quốc tế Việt - Lào. Tiếp tục khoanh vùng, thu hẹp thông tin, ông Sáu xác định 3 phần mộ thuộc hàng 15, lô B1 để gia đình anh Hoàng thực hiện thủ tục đề nghị lấy mẫu đối sánh, cho ra kết quả chính xác phần mộ liệt sĩ Vũ Quang Thế.

Co cụm thông tin, thu hẹp phạm vi tìm kiếm phần mộ liệt sĩ

Không chỉ ráp nối, giúp giải mã thông tin liệt sĩ Vũ Quang Thế mà trong 21 năm gắn bó với công việc quản trang tại Nghĩa trang liệt sĩ quốc tế Việt - Lào, ông Nguyễn Sỹ Sáu đã hỗ trợ 37 gia đình liệt sĩ khác tìm được hài cốt.

Ít ai biết rằng, làm quản trang là cú “rẽ ngang” của nam cán bộ ngành giao thông này. Năm 2005, khi thực hiện nguyện vọng của bố mẹ để khi ông bà đi xa, phần mộ của liệt sĩ Nguyễn Sỹ Mân, anh trai ông Sáu có người thường xuyên hương khói, chăm sóc, ông xin chuyển ngành về đây.

Cuộc trò chuyện với chúng tôi tại nghĩa trang trong những ngày tháng 7 liên tục bị gián đoạn bởi ông Sáu bận rộn tiếp các thân nhân các liệt sĩ được an táng tại đây. Giữa người quản trang và thân nhân là những cái bắt tay thật chặt, những lời hỏi thăm cặn kẽ từng thông tin như người thân trong gia đình đi xa trở về.

Đọc được sự ngạc nhiên trong mắt chúng tôi, ông Sáu cười: “Hơn 3.000 phần mộ có tên ở đây, tôi gần như nhớ nằm lòng ai ở lô nào, hàng nào, người thân của họ là ai dù mỗi năm gia đình chỉ vào đây thắp hương được vài ba lần”.

Là cán bộ quản trang, ông cùng đồng nghiệp chăm sóc, hương khói cho gần 11.000 phần mộ liệt sĩ an nghỉ tại đây. Trong gần 11.000 liệt sĩ ấy, không phải ai cũng may mắn như gia đình ông khi đã xác định được phần mộ người thân để thăm viếng hàng năm.

Gần 7.000 phần mộ chưa xác định được danh tính là điều ông Sáu luôn day dứt, bởi vậy, bất kỳ thân nhân liệt sĩ nào cần hỗ trợ, ông luôn sẵn sàng.

“Để tìm được hài cốt liệt sĩ, cốt lõi nhất là phải có giấy báo tử. Từ giấy báo tử, chúng ta có thể xác định được đơn vị để ráp nối thông tin. Có thông tin đơn vị mới xác định được liệt sĩ đã chiến đấu ở mặt trận nào, hy sinh ở đâu.

Khi xác định được vị trí hy sinh, thông qua các đơn vị quy tập và hồ sơ quy tập mới có thể xác định được hài cốt liệt sĩ đã được đưa về chưa, an táng tại vị trí nào để khoanh vùng, xác định phần mộ lấy mẫu đối sánh. Nói nôm na là phải “co cụm thông tin”, thông tin càng hẹp, càng chi tiết cơ hội tìm kiếm có kết quả càng cao”, ông Sáu đúc rút kinh nghiệm.

Trong 38 liệt sĩ ông Sáu hỗ trợ tìm kiếm bằng phương pháp “co cụm thông tin”, nhiều phần mộ được thực hiện giám định ADN 1-1 với mẫu đối sánh của người thân. Điều này giúp giảm áp lực cho đơn vị thực hiện giám định cũng như giảm kinh phí thực hiện.

“Ở đây, chúng tôi đón rất nhiều thân nhân liệt sĩ đến hỏi thông tin, tìm kiếm phần mộ. Có những gia đình đi lại, tìm kiếm hàng chục năm trời vẫn chưa có kết quả. Có những trường hợp đi tìm nhưng chưa xác định được phương hướng cụ thể vì thiếu thông tin đơn vị, nơi chiến đấu, hy sinh.

Mong rằng, bằng Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, mỗi tấm bia trong nghĩa trang này và các nghĩa trang liệt sĩ trên cả nước đều được “định danh” bằng tên tuổi cha sinh mẹ đẻ của các anh, các chị”, ông Sáu tâm niệm.