Vì sao chưa khai quật hang đá để quy tập 11 liệt sĩ hy sinh

Ngày 14/9, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Thanh Hóa tổ chức khảo sát thực địa phương án tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tại Di tích lịch sử cách mạng cấp quốc gia hang Co Phương, xã Phú Lệ, tỉnh Thanh Hóa.

Qua khảo sát bước đầu, đoàn xác định vị trí nghi có hài cốt liệt sĩ bị vùi lấp trong hang. Các thành viên đoàn khảo sát nhận định, việc tìm kiếm, thu hồi hài cốt và lấy mẫu phục vụ giám định ADN gặp nhiều khó khăn do các liệt sĩ đã hy sinh hơn 70 năm.

Hài cốt có thể đã phân hủy, than hóa và bị vùi lấp trong đất đá, quá trình khai quật có thể tác động đến hiện trạng di tích.

Trên cơ sở khảo sát, đoàn công tác thống nhất trước mắt chưa tổ chức tìm kiếm, khai quật tại hang Co Phương. Các cơ quan chức năng sẽ tiếp tục rà soát, xác minh hồ sơ, tài liệu; đánh giá khả năng còn hài cốt và mức độ tác động đến di tích, đồng thời lấy ý kiến thân nhân 11 liệt sĩ và các bên liên quan.

Thời gian tới, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Thanh Hóa sẽ chủ trì, phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Sở Nội vụ, UBND xã Phú Lệ và các cơ quan liên quan tiếp tục nghiên cứu, tổng hợp, tham mưu Ban Chỉ đạo tỉnh xem xét, báo cáo Chủ tịch UBND tỉnh theo quy định.

Hang Co Phương, còn gọi là Co Phường, nằm dưới chân núi Pố Há, thuộc xã Phú Lệ, tỉnh Thanh Hóa. Trong kháng chiến chống Pháp, nơi đây từng là kho, trạm quân lương, chỗ trú ẩn và điểm trung chuyển lương thực, vật tư từ hậu phương lên chiến trường Tây Bắc.

Để ngăn tuyến tiếp tế chiến lược này, quân Pháp nhiều lần tổ chức đánh phá ác liệt. Chiều 2/4/1953, khi 13 dân công hỏa tuyến đang trú ẩn trong hang Co Phương, máy bay Pháp xuất hiện và ném bom. Một số người kịp chạy ra ngoài, nhưng 11 dân công không thể thoát khỏi hang.

Sau khi máy bay rời đi, đồng đội tổ chức kiểm đếm và xác định 11 người đã hy sinh, gồm 8 nữ và 3 nam. Các liệt sĩ đều còn rất trẻ, người lớn nhất 34 tuổi, người nhỏ nhất mới 18 tuổi.

Những dân công này đều quê ở huyện Thiệu Hóa cũ (Thanh Hóa), tham gia vận chuyển lương thực, vật tư, làm đường và sửa cầu phục vụ bộ đội hành quân lên chiến trường Thượng Lào, Điện Biên Phủ. Sau trận bom, thi thể 11 người được cho là còn nằm lại trong hang.

Nhiều thập kỷ qua, chính quyền, thân nhân liệt sĩ và người dân địa phương vẫn duy trì việc thăm viếng, dâng hương tại hang Co Phương vào ngày giỗ chung 2/4 và các dịp lễ, Tết.

Việc tìm kiếm, quy tập hài cốt các liệt sĩ từng nhiều lần được đặt ra. Trước đây, phương án sử dụng lực lượng công binh, nổ mìn phá đá để mở đường vào hang từng được tính đến.

Tuy nhiên, phương án này tiềm ẩn nguy cơ làm thay đổi hiện trạng di tích, ảnh hưởng đến quá trình tìm kiếm và xác định danh tính các liệt sĩ. Vì vậy, thân nhân các liệt sĩ và chính quyền địa phương thống nhất giữ nguyên hiện trạng hang Co Phương cho đến nay.