Manh mối tìm mộ liệt sĩ sau 55 năm từ câu nói: "Tôi có con gái tên Nhớ"

Hơn nửa thế kỷ, những thông tin về liệt sĩ Hoàng Văn Địch trong gia đình bà Hoàng Thị Nhớ (quê Tuyên Quang) chỉ là trang giấy báo tử ngắn gọn và một khoảng trống vô hình. Ông nhập ngũ, rời quê hương khi con gái còn quá nhỏ, để lại gia đình với nỗi khắc khoải tìm kiếm suốt nhiều thập kỷ ở khắp các chiến trường.

Bước ngoặt đầu tiên xuất hiện khi bộ hồ sơ lưu trữ từ các cựu binh Mỹ ở phía bên kia bán cầu, cùng những kỷ vật nhuốm máu của liệt sĩ Hoàng Văn Địch bất ngờ được trao trả lại cho gia đình.

Trong số đó, cuốn sổ tay ghi chép đường hành quân dừng lại ở Tây Ninh vào tháng 11/1968 cùng lá thư tay của ông đã cung cấp những dữ kiện đầu tiên. Câu chuyện tiếp nhận kỷ vật này sau đó được phát sóng trong chương trình cầu truyền hình dịp kỷ niệm 79 năm ngày Thương binh - Liệt sĩ. Cũng từ đây, một manh mối mới mang tính bước ngoặt đã xuất hiện.

Cuộc gọi định mệnh và sự nhầm lẫn trên bia mộ

Sau khi lên sóng truyền hình, bà Nhớ nhận được liên lạc từ chị Trần Thị Huê, một giáo viên mầm non ở Quảng Trị. Chị Huê cho biết, từ những thông tin bà Nhớ và gia đình chia sẻ về người cha liệt sĩ tại chương trình, chị nhận thấy có nhiều điểm trùng khớp với một ngôi mộ liệt sĩ và câu chuyện lịch sử tại quê hương mình - thôn Long Đại, xã Hiền Ninh, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình cũ (nay là Quảng Trị). 

Qua đối chiếu thông tin ban đầu, gia đình bà Nhớ phát hiện ra lý do khiến họ không thể tìm thấy tung tích cha suốt nhiều thập kỷ. Tên liệt sĩ trên phần mộ tại Quảng Bình bị khắc nhầm thành Hoàng Văn Dịch, thay vì Hoàng Văn Địch. Thêm vào đó, phần mộ này không nằm ở nghĩa trang lớn mà được an táng tại một nghĩa trang nhỏ ở địa phương. Sự sai lệch về tên tuổi và vị trí an táng khiến mọi nỗ lực tra cứu qua hồ sơ lưu trữ chính thống của gia đình trước nay đều đi vào ngõ cụt.

Tuy nhiên, thông tin trên bia mộ vẫn chưa đủ để khẳng định đây chính là nơi an nghỉ của liệt sĩ Hoàng Văn Địch. Để giúp bà Nhớ xác minh thực hư, chị Trần Thị Huê đã dành thời gian đến từng nhà các nhân chứng tại làng Long Đại, gọi video để bà Nhớ được nghe lời kể từ những người từng gặp gỡ cha mình.

Ba nhân chứng qua màn hình điện thoại

Qua những cuộc gọi video, không gian quá khứ từ 55 năm trước dần được tái hiện. Các nhân chứng cung cấp hàng loạt chi tiết trùng khớp với hồ sơ và kỷ vật mà gia đình đang lưu giữ.

Nhân chứng đầu tiên là đại diện gia đình Mẹ Thí, nơi liệt sĩ Địch từng ở nhờ trong thời gian hoạt động tại Quảng Bình. Bà Phan Thị Cúc, con dâu của Mẹ Thí, kể khi còn sống, Mẹ Thí luôn nhắc về người lính miền Bắc tên Địch với tình cảm thương mến. Bà Cúc thuật lại hoàn cảnh người lính ấy hy sinh: Trong một trận máy bay ném bom giội xuống làng, ông Địch đang chạy vào hầm trú ẩn của gia đình thì trúng đạn, ngã xuống ngay trước cửa hầm.

Nhân chứng thứ hai là ông Nguyễn Viết Chiến. Trong trận bom oanh tạc năm xưa, ông Chiến là một trong những người gan dạ nhất đã trực tiếp ra hiện trường khi tiếng bom vừa dứt. Ông kể rành rọt cho bà Nhớ nghe về việc đã tự tay kéo thi thể, thu dọn và chôn cất 12 người tử nạn ngày hôm đó, trong đó có người lính tên Địch.

Cuộc đối thoại mang tính chất quyết định, khiến những người trong cuộc bật khóc, là với bà Riu - một người dân địa phương. Không cần dựa vào giấy tờ, bà Riu miêu tả chính xác ngoại hình của liệt sĩ Địch: "Cái đầu có phần trán dô ra, người thấp lùn, mặt tròn, da ngăm đen".

Bà Riu nhớ lại, người lính ấy không giống những chiến sĩ cầm súng ngoài mặt trận, mà làm công tác văn hóa. Ông sống vui vẻ, hay làm thơ. Những đặc điểm này hoàn toàn khớp với những ký ức mà gia đình bà Nhớ còn lưu giữ được.

Đặc biệt, bà Riu nhắc lại nguyên văn câu nói mà người lính trẻ năm xưa thường khoe với dân làng: "Tôi có cô con gái tên là Nhớ. Xinh, đáng yêu lắm".

Tên gọi "Nhớ" cất lên từ những người xa lạ cách hàng trăm cây số chính là manh mối sắc bén nhất, củng cố niềm tin mãnh liệt cho gia đình về việc đã tìm đúng tung tích người thân.

Bà Nhớ cho biết đã liên hệ, báo cáo toàn bộ sự việc và cung cấp các manh mối này với Sở Nội vụ tại địa phương. Hiện tại, các thành viên trong dòng họ đang sắp xếp công việc để tổ chức một chuyến đi vào miền Trung.

"Chúng tôi sẽ đến Quảng Trị, vào thôn Long Đại. Gia đình muốn trực tiếp đến nơi cha từng sống, đứng trước phần mộ nghi vấn và gặp gỡ, cảm ơn những nhân chứng đã lưu giữ ký ức về ông suốt 55 năm qua", bà Nhớ chia sẻ.

Trong chuyến đi này, gia đình sẽ làm việc với cơ quan chức năng địa phương để đối chiếu thêm các hồ sơ lưu trữ của đơn vị bộ đội từng đóng quân tại đây. Để có được kết luận chính thức, gia đình dự định sẽ làm đơn đề nghị các cấp có thẩm quyền cho phép thực hiện giám định ADN hài cốt dưới phần mộ để đối chiếu với thân nhân.