(Dân trí) - Sau 1 năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, bộ máy hành chính tinh gọn, người dân được giải quyết vướng mắc ngay tại cơ sở. Nhưng sau bức tranh tinh gọn ấy là thực tế áp lực chưa được khơi thông.
Gần 12h, trong căn phòng làm việc chật kín hồ sơ của xã Xuân Du (Thanh Hóa), 8 công chức Phòng Kinh tế của địa phương vẫn cặm cụi bên máy tính. Khung cảnh này đã trở nên quen thuộc kể từ khi vận hành chính quyền địa phương 2 cấp.
Ông Hoàng Văn Tuấn, Trưởng Phòng Kinh tế xã Xuân Du, chia sẻ: "Theo vị trí việc làm, chúng tôi cần 13 công chức, nhưng thời điểm mới vận hành chính quyền địa phương 2 cấp chỉ có 5 người. Có ngày phòng tiếp nhận hơn 100 văn bản đến. Làm không xong ở cơ quan mang về nhà làm tiếp, nhiều hôm gần nửa đêm vẫn chưa thể nghỉ".
Áp lực quá lớn khiến chỉ sau một tháng hoạt động, 2 cán bộ của phòng đã phải nộp đơn xin nghỉ việc theo Nghị định 178. Dù vừa qua xã đã được bổ sung người nhưng vẫn như "muối bỏ bể" vì khối lượng công việc khổng lồ.
Theo Tỉnh ủy Thanh Hóa, hiện nay toàn tỉnh ghi nhận có 1.520 công chức khối chính quyền cấp xã đảm nhận từ 2 lĩnh vực trở lên. Trong bối cảnh khối lượng công việc ngày càng tăng, nhiều nhiệm vụ mang tính chuyên môn sâu được chuyển từ cấp huyện xuống, việc kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực khiến công chức rơi vào tình trạng quá tải, ảnh hưởng đến tiến độ xử lý công việc, chất lượng nội dung tham mưu.
Tại nhiều địa phương ở Nghệ An cũng xảy ra tình trạng tương tự, một công chức kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ, lĩnh vực. Theo thống kê của Sở Nội vụ Nghệ An, đến cuối tháng 5, toàn tỉnh còn thiếu 398 biên chế khối chính quyền cấp xã. Việc thiếu người buộc cán bộ hiện tại phải xoay xở, gánh vác nhiều phần việc không đúng chuyên môn.
Bà Lô Thị Đài Trang, Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội xã Yên Hòa (Nghệ An), cho biết thời điểm này đơn vị mới chỉ 4 người, gồm 1 trưởng phòng, 1 phó trưởng phòng và 2 chuyên viên nhưng phải đảm nhận tới 5 nhóm nhiệm vụ chuyên môn liên quan đến 6 sở, ngành. Ngoài ra phòng còn phải xử lý một số văn bản từ Sở Tài chính, Thanh tra tỉnh và UBND tỉnh liên quan đến kinh phí chương trình mục tiêu quốc gia, các chế độ chính sách, kê khai tài sản, phòng chống tham nhũng...
"Chưa kể các lĩnh vực đòi hỏi nghiệp vụ kế toán sâu như bảo trợ xã hội, chính sách... nhưng anh em vẫn phải gánh. Vừa làm chuyên môn, vừa kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ khác trong khi chưa được đào tạo bài bản về kế toán nên nhiều lúc chậm trễ là điều không thể tránh khỏi", bà Trang trăn trở.
Kể từ khi vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, nhiều nhiệm vụ trước đây của cấp huyện được chuyển cho cấp xã. Sau 1 năm, nhiều địa phương đã bộc lộ những khó khăn, bất cập, đặc biệt các lĩnh vực như thẩm định hồ sơ đất đai, quy hoạch, xây dựng...
Tại xã Mai Phụ (Hà Tĩnh), ông Trần Văn Nghĩa, Trưởng Phòng Kinh tế xã, cho biết sau 1 năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, bộ máy cơ bản hoạt động ổn định. Tuy nhiên, quá trình thực hiện nhiệm vụ, cơ quan chuyên môn nơi ông đứng đầu vẫn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là tình trạng thiếu cán bộ có chuyên môn sâu ở một số lĩnh vực.
Theo ông Nghĩa, Phòng Kinh tế xã có 10 cán bộ nhưng nguồn nhân lực chuyên ngành lại hạn chế. Một cán bộ được đào tạo chuyên ngành nuôi trồng thủy sản phải kiêm nhiệm thêm các lĩnh vực bảo vệ thực vật, trồng trọt, chăn nuôi. Cán bộ chuyên môn môi trường đồng thời phụ trách công tác môi trường, xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo. Trong khi đó, lĩnh vực quy hoạch xây dựng chỉ có một người đảm nhiệm nhưng phải tham gia thẩm định nhiều hạng mục như nhà ở, cầu đường, kênh mương thủy lợi...
Ông Nghĩa cho rằng khó khăn lớn nhất hiện nay là thiếu cán bộ chuyên môn sâu vốn trước đây được bố trí ở cấp huyện. Trước khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, Phòng Kinh tế - Hạ tầng huyện Lộc Hà cũ có đội ngũ chuyên trách gồm kỹ sư cầu đường, kỹ sư xây dựng, cán bộ quy hoạch, thủy lợi, đảm nhận việc thẩm định các hồ sơ liên quan đến xây dựng công trình, nhà ở, cầu đường và hạ tầng kỹ thuật.
Tuy nhiên, sau khi huyện Lộc Hà sáp nhập vào huyện Thạch Hà, đến giai đoạn triển khai chính quyền địa phương 2 cấp, nhiều cán bộ chuyên môn này được điều động về các xã mới thuộc địa bàn huyện Thạch Hà cũ hoặc chuyển công tác đến các cơ quan, đơn vị cấp tỉnh. Điều đó khiến các địa phương thuộc địa bàn Lộc Hà trước đây, trong đó có xã Mai Phụ thiếu hụt nguồn nhân lực chuyên sâu.
“Hiện nay, xã phải tự thực hiện việc thẩm định nhiều dự án, công trình. Có những lĩnh vực cán bộ chưa được đào tạo chuyên sâu nhưng vẫn phải đảm nhận nhiệm vụ”, ông Nghĩa nói.
Để khắc phục khó khăn, Phòng Kinh tế xã Mai Phụ phải chủ động tranh thủ sự hỗ trợ của những người có chuyên môn, kinh nghiệm trong lĩnh vực xây dựng và thẩm định công trình. Nhiều hồ sơ, dự án đều phải nhờ sự tư vấn, hỗ trợ từ cán bộ chuyên môn từng làm Trưởng Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng huyện Lộc Hà cũ trước đây nhằm đảm bảo chất lượng, đúng quy định trong quá trình thẩm định.
Đối với các xã miền núi, biên giới, áp lực của việc vận hành chính quyền địa phương 2 cấp còn bị nhân lên gấp bội bởi rào cản địa lý và hạ tầng.
Anh Lường Văn Thành, công chức phụ trách lĩnh vực đất đai ở xã Xuân Du (Thanh Hóa) tâm sự rằng có những thôn cách trung tâm xã hơn 30km, nằm sâu trong vùng đồi núi. Xử lý hồ sơ tại văn phòng đã quá tải, lại thêm đơn thư kiến nghị, anh phải di chuyển nửa ngày trời chỉ để kiểm tra một hiện trường thực địa.
Theo anh Thành, hiện nay việc tăng, trách nhiệm nặng nề hơn nhưng thu nhập, phụ cấp chưa thay đổi. Anh Thành thừa nhận đã có lúc nghĩ đến chuyện rời ngành nhưng rồi lại nén tiếng thở dài để tiếp tục bám trụ khi thấy hồ sơ của dân được giải quyết đúng hạn.
Tại xã miền núi Kim Điền (Quảng Trị), ông Trần Mạnh Hùng, Chủ tịch UBND xã, đánh giá thẳng thắn với việc triển khai chính quyền địa phương 2 cấp, cấp xã chủ động, gần dân, sát dân hơn, thực tế vẫn tồn tại tình trạng "giao việc nhưng chưa giao đủ nguồn lực".
Theo ông, địa phương đang phải gồng mình triển khai đồng thời cả cải cách hành chính, chuyển đổi số, xử lý hồ sơ đất đai sau sáp nhập, giải quyết thủ tục hành chính phi địa giới. Trong khi đó, hạ tầng công nghệ thông tin, trang thiết bị, nhân lực chuyên môn trong lĩnh vực chuyển đổi số còn thiếu.
“Ở cấp xã, chúng tôi rất muốn thúc đẩy kinh tế rừng, sản phẩm OCOP (chương trình mỗi xã một sản phẩm), du lịch cộng đồng để nâng cao sinh kế cho dân, muốn chủ động đầu tư hạ tầng số và các công trình dân sinh nhỏ. Nhưng nguồn lực tài chính có hạn, khả năng thu hút doanh nghiệp vào địa bàn còn khó khăn nên việc triển khai chưa đạt như kỳ vọng.
Kim Điền là xã miền núi, địa bàn rộng, dân cư phân tán, giao thông còn khó khăn. Mùa mưa lũ có nguy cơ sạt lở, chia cắt cục bộ nên công tác chỉ đạo điều hành ở cơ sở gặp nhiều áp lực hơn. Hạ tầng công nghệ thông tin, trang thiết bị và đường truyền internet ở một số khu vực còn thiếu đồng bộ, ảnh hưởng nhất định đến việc triển khai chuyển đổi số và dịch vụ công trực tuyến”, ông Hùng nêu thực trạng.
Ông cho rằng đối với xã miền núi, biên giới, cần có quan tâm hơn đến cơ chế đặc thù về biên chế, nguồn lực tài chính, đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin và chuyển đổi số; tăng tính chủ động cho cấp xã trong xử lý các nhiệm vụ dân sinh.
Chủ tịch UBND xã Kim Điền cũng kỳ vọng thời gian tới cấp xã được trao quyền đi đôi với cơ chế bảo đảm nguồn lực, hướng dẫn chuyên môn đồng bộ, rõ ràng. Khi cấp xã có đủ điều kiện hơn về nhân lực, cơ chế tài chính, hạ tầng số và thẩm quyền xử lý công việc sẽ phát huy tốt hơn vai trò gần dân, sát dân, xử lý nhanh các vấn đề phát sinh ngay từ cơ sở.
Sau một năm triển khai chính quyền địa phương 2 cấp, thực tế đặt ra ở nhiều địa phương, trong đó có Nghệ An là vấn đề thiếu hụt cán bộ, công chức cấp xã cả về số lượng lẫn chất lượng, dẫn đến tình trạng một nhân sự phải đảm nhiệm nhiều vị trí, nhiều lĩnh vực công tác trái với ngành, nghề đào tạo hoặc chưa có kinh nghiệm công tác.
Bên cạnh tăng cường đào tạo, nâng cao chất lượng cán bộ, công chức, Nghệ An đã quyết liệt triển khai nhiều biện pháp nhằm bổ sung nhân sự cho tuyến xã.
Đến nay, tỉnh Nghệ An đã điều động, biệt phái 119 lượt cán bộ, công chức từ sở, ngành và các xã, phường còn thừa để bố trí về xã còn thiếu, tiếp nhận 45 viên chức ở các đơn vị sự nghiệp công lập có đủ tiêu chuẩn, điều kiện vào làm công chức cấp xã theo quy định. Địa phương cũng tổ chức sát hạch, tuyển 122 người hoạt động không chuyên trách vào làm công chức khối chính quyền cấp xã.
Cùng với ban hành chính sách hỗ trợ cán bộ, công chức, viên chức điều động, luân chuyển đến các xã miền núi, Nghệ An cũng đề xuất Chính phủ nghiên cứu trình Quốc hội điều chỉnh chế độ tiền lương, chính sách đối với đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã tương xứng với khối lượng, áp lực công việc hiện nay.
Theo bà Lô Thị Đài Trang, Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội xã Yên Hòa, đơn vị được bổ sung 1 công chức qua đợt sát hạch người hoạt động, như vậy thời điểm này phòng vẫn thiếu 3 nhân sự theo biên chế được giao, còn theo vị trí việc làm còn “thiếu rất nhiều”. Tuy nhiên, với việc được bổ sung nhân sự, bà Trang và các đồng nghiệp sẽ “giảm tải” để ưu tiên cho các nhiệm vụ chuyên môn sâu. Nữ trưởng phòng cũng mong muốn đề xuất điều chỉnh chế độ tiền lương, chính sách đối với đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã sẽ sớm được xem xét.
Tương tự, tại Thanh Hóa, nhiều giải pháp quyết liệt cũng được địa phương này triển khai từ sớm. Ngay sau khi sáp nhập xã, Ban Thường vụ Tỉnh ủy và Chủ tịch UBND tỉnh đã quyết định điều động 287 công chức từ các xã, phường vùng đồng bằng và biệt phái 15 công chức, viên chức từ sở, ngành cấp tỉnh đến các xã miền núi. Đồng thời, tỉnh thực hiện chính sách hỗ trợ tài chính đặc thù từ 1,25 đến 1,75 lần mức lương cơ sở/người/tháng cho số cán bộ điều động này.
Đối với các xã miền núi gặp khó khăn về cơ sở vật chất, tỉnh Thanh Hóa cũng đưa ra giải pháp bằng việc chi 516 tỷ đồng (bình quân 2,5-5,5 tỷ đồng/xã, phường) để sửa chữa, nâng cấp cơ sở vật chất; bổ sung trang thiết bị thiết yếu cho Trung tâm phục vụ hành chính công, trụ sở làm việc; xây dựng, sửa chữa nhà ở công vụ phục vụ cán bộ, công chức lưu trú.
Về lâu dài, để tạo không gian, nguồn lực, dư địa phát triển, tinh gọn bộ máy, tiết kiệm kinh phí ngân sách nhà nước, Tỉnh ủy Thanh Hóa đề nghị Trung ương xem xét cho tỉnh nghiên cứu tiếp tục sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã.
