Đề xuất cơ chế đặc thù xử lý hồ sơ người có công tồn đọng

Tại hội thảo "Đưa Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng vào cuộc sống" ngày 26/8, nhiều đại biểu cho rằng hồ sơ thất lạc, đơn vị giải thể và nhân chứng ngày càng ít đang gây khó khăn cho việc xác nhận người có công.

Các ý kiến đề nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế giải quyết hồ sơ tồn đọng theo hướng kết hợp chứng cứ pháp lý, lịch sử, lời kể nhân chứng, dữ liệu lưu trữ và kết quả xác minh thực tế. Quá trình này phải bảo đảm khách quan, đúng đối tượng và không để xảy ra lợi dụng chính sách.

Không để giấy tờ trở thành rào cản cuối cùng

Anh hùng Lao động Trần Hồng Quảng, thương binh hạng 1/4, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp của thương binh và người khuyết tật Việt Nam, cho rằng việc sửa đổi Pháp lệnh Ưu đãi người có công đã tháo gỡ một số vấn đề thực tiễn, tiếp tục hoàn thiện cơ chế chăm lo người có công.

Theo ông, người hy sinh trong chiến tranh không chỉ gồm những người trực tiếp mang quân phục mà còn có thanh niên xung phong, bác sĩ, nhân viên y tế, cán bộ dân sự và những người thực hiện nhiệm vụ bảo đảm giao thông, thông tin liên lạc, hậu cần tại chiến trường.

Vì vậy, pháp luật cần tiếp tục được rà soát, bảo đảm không có sự hy sinh chính đáng nào bị bỏ lại phía sau chỉ vì hạn chế của hồ sơ, thủ tục hoặc cách tiếp cận pháp luật trong từng thời kỳ.

Đối với việc xác định danh tính liệt sĩ cần kết hợp khoa học, công nghệ với chứng cứ lịch sử, hồ sơ quân nhân, hồ sơ đơn vị, thông tin nhân chứng, địa bàn chiến đấu, di vật và các nguồn tư liệu liên quan.

"Không để yêu cầu về thủ tục hành chính trở thành rào cản cuối cùng khiến một người đã hy sinh cho Tổ quốc tiếp tục mang thân phận "vô danh"", ông Quảng nêu quan điểm.

Ông đề nghị đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian xác minh hồ sơ tồn đọng; xác định trách nhiệm của đơn vị, địa phương và cơ quan lưu trữ trong cung cấp, đối chiếu thông tin. Lời kể của cựu chiến binh, cán bộ chỉ huy và đồng đội còn sống cần được ghi âm, ghi hình, số hóa để phục vụ xác minh.

Kết hợp chứng cứ pháp lý, lịch sử và nhân chứng

Đại tá Nguyễn Thái Bình, Phó ban Công tác Hội Cựu chiến binh Việt Nam, cho biết có trường hợp đã trải qua hàng chục năm nhưng chưa được xác nhận do thiếu giấy tờ, hồ sơ chiến tranh thất lạc, đơn vị cũ giải thể, nhân chứng không còn hoặc thông tin không thống nhất.

Theo ông, yêu cầu đặt ra là không để lợi dụng chính sách, nhưng cũng không để người thực sự có công chịu thiệt thòi vì những thiếu sót khách quan của hồ sơ lịch sử.

Đại tá Bình đề nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế xác nhận dựa trên sự kết hợp giữa chứng cứ pháp lý, chứng cứ lịch sử, lời kể nhân chứng, dữ liệu lưu trữ và kết quả xác minh thực tế. Với những hồ sơ đặc biệt phức tạp, có thể nghiên cứu thành lập hội đồng thẩm định liên ngành, đồng thời tăng trách nhiệm của cơ quan xác minh, cơ quan lưu trữ và chính quyền địa phương.

Ông lưu ý đây phải là quá trình xác minh khách quan, độc lập, có trách nhiệm, tránh cả hai khuynh hướng: quá dễ dãi dẫn đến trục lợi chính sách và quá máy móc khiến người có công thực sự không được hưởng chế độ.

Trong các kiến nghị, Đại tá Bình đề xuất giải quyết căn bản hồ sơ người có công còn tồn đọng, bảo đảm không bỏ sót người thực sự có công, đồng thời ngăn ngừa gian lận, giả mạo hồ sơ. Dữ liệu về người có công cũng cần được xây dựng thống nhất, liên thông giữa các cơ quan để người dân không phải nhiều lần chứng minh những thông tin Nhà nước đã có.

Trung tướng Trần Bá Thiều, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Chính trị, Bộ Công an, cũng cho rằng không nên nhìn một hồ sơ lịch sử phức tạp đơn thuần như tập giấy tờ thiếu một vài chứng nhận. Hồ sơ cần được xem xét trong tổng thể dữ liệu, nhân chứng và hoàn cảnh lịch sử.

Ông đánh giá quy định cho phép xem xét công nhận khi hồ sơ không đầy đủ nhưng có căn cứ thực tiễn, lịch sử rõ ràng đã phản ánh đặc thù của chiến tranh. Nếu quá thận trọng vì lo mở rộng đối tượng, chính sách có thể bỏ sót những người thực sự xứng đáng.

Tuy nhiên, việc mở rộng cơ chế xem xét phải đi cùng kỷ luật thẩm định. Theo ông Thiều, cần áp dụng cơ chế thẩm định nhiều lớp, công khai danh sách tại cộng đồng dân cư và xử lý nghiêm hành vi khai man, làm giả hồ sơ để hưởng chính sách.

Phát huy vai trò của nhân chứng sống

Từ thực tiễn Nghệ An, Thiếu tướng Nguyễn Sỹ Hội, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh tỉnh, cho biết hồ sơ, giấy tờ của một số trường hợp còn thiếu hoặc không thống nhất. Nhiều đơn vị đã giải thể, sáp nhập; địa danh thay đổi; hồ sơ thất lạc; nhân chứng tuổi cao, sức yếu hoặc đã qua đời.

Có trường hợp người trực tiếp chiến đấu còn nhớ sự việc nhưng không còn đủ giấy tờ để chứng minh. Vì vậy, ông đề nghị chú trọng hướng dẫn, rà soát, xác minh và hoàn thiện hồ sơ, bảo đảm đúng quy định nhưng phù hợp với điều kiện thực tế của người đã cống hiến cho đất nước.

Theo Thiếu tướng Hội, cơ quan chức năng và Hội Cựu chiến binh cần chuyển từ chờ người dân đến làm hồ sơ sang chủ động phát hiện, hướng dẫn và đồng hành. Trong quá trình xác minh, cần phát huy vai trò của cựu chiến binh cùng đơn vị, cùng chiến trường, cán bộ quân đội qua các thời kỳ và những nhân chứng liên quan.

Ông đề xuất quan tâm giải quyết các hồ sơ tồn đọng phức tạp, kéo dài; nghiên cứu phương thức xác minh phù hợp với trường hợp tham gia chiến đấu từ lâu, hồ sơ bị thất lạc do chiến tranh. Cấp tỉnh có thể thành lập một tổ đủ thẩm quyền để xử lý những trường hợp tồn đọng phức tạp.