Công nghệ mới giúp phân tách hài cốt trong mộ tập thể

Trong chuyến công tác tại Mỹ mới đây, đoàn Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban Chỉ đạo 515 quốc gia) đã tìm hiểu nhiều công nghệ hỗ trợ phát hiện, thu hồi và giám định hài cốt.

Đoàn do Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu, Thứ trưởng Quốc phòng, Phó trưởng Ban Chỉ đạo 515 quốc gia, làm trưởng đoàn đã làm việc tại Đại học Georgia và Hệ thống Giám định Y khoa Lực lượng Vũ trang Mỹ (AFMES).

Tại Đại học Georgia, các nhà khoa học giới thiệu mô hình nghiên cứu liên ngành, kết hợp lịch sử, nhân học, khảo cổ học với trí tuệ nhân tạo, viễn thám, địa vật lý, cảm biến hóa học và ADN môi trường. Theo các chuyên gia, ở những khu vực địa hình phức tạp, không một công nghệ đơn lẻ nào có thể giải quyết toàn bộ quá trình tìm kiếm. Kết quả phụ thuộc vào việc kết hợp tư liệu lịch sử, khảo sát thực địa và phân tích bằng công nghệ hiện đại.

Phân tích thành phần hóa học của xương

Một trong những hướng được Việt Nam quan tâm là xác định hài cốt chôn lẫn bằng công nghệ plasma quang phổ. Phương pháp bóc tách bằng laser kết hợp khối phổ và quang phổ phát xạ plasma cho phép phân tích thành phần hóa học của xương, từ đó hỗ trợ phân tách chính xác từng bộ hài cốt trong mộ tập thể.

Công nghệ này có ý nghĩa trong trường hợp nhiều hài cốt được chôn chung, xương bị xáo trộn hoặc không còn nguyên vẹn, gây khó khăn cho việc phân loại trước khi lấy mẫu giám định ADN.

Các nhà khoa học cũng giới thiệu hệ thống ra-đa xuyên đất để phát hiện những biến đổi bên dưới bề mặt. Nhằm thích ứng với điều kiện đất sét ẩm tại Việt Nam, vốn làm tín hiệu suy hao mạnh, hệ thống được tích hợp thêm cảm biến từ tính và thuật toán xử lý ảnh. Giải pháp này có thể hỗ trợ nhận diện sự xáo trộn địa tầng tại vị trí nghi có hố chôn tập thể.

Một hướng khác là sử dụng hệ thống phân tích ADN môi trường di động. Thiết bị có thể phát hiện dấu vết sinh học của hài cốt ngay tại hiện trường, giúp lực lượng tìm kiếm khoanh vùng và hạn chế những cuộc khai quật diện rộng không cần thiết.

Ngoài ra, các nhóm nghiên cứu đề xuất ứng dụng thiết bị bay không người lái, trí tuệ nhân tạo, robot tự hành, viễn thám, địa khảo cổ học dưới nước và mô hình hóa dòng chảy nước ngầm vào quá trình tìm kiếm.

Trong khoảng một năm rưỡi qua, các nhà khoa học của Đại học Georgia đã nhiều lần đến Việt Nam khảo sát, đồng thời xây dựng nhóm giải pháp liên ngành. Nhà trường cam kết chuyển giao công nghệ, tổ chức các khóa huấn luyện ngắn hạn cho lực lượng quy tập Việt Nam và chia sẻ tư liệu bản đồ.

Tham khảo quy trình giám định của Mỹ

Trước đó, đoàn khảo sát AFMES tại bang Delaware, cơ sở thực hiện điều tra y khoa pháp lý và nhận dạng quân nhân hy sinh cho Bộ Quốc phòng Mỹ.

Tại đây, đoàn tìm hiểu quy trình vận hành, bảo quản mẫu hài cốt, quản lý dữ liệu sinh học và kỹ thuật giám định pháp y thế hệ mới. AFMES có kho tiếp nhận thẻ vết máu ADN của quân nhân. Mẫu được đóng gói hút chân không, lưu giữ trên hệ thống kệ chuyên dụng trong 50 năm để phục vụ đối sánh khi cần.

Phòng thí nghiệm Nhận dạng ADN Lực lượng Vũ trang Mỹ đảm nhận phân tích gene, xác định danh tính quân nhân tử nạn trong các chiến dịch hiện nay cũng như những cuộc xung đột trước đây. Cơ sở này quy tụ bác sĩ pháp y, nhà nhân chủng học, điều tra viên và nhiều nhóm chuyên môn khác.

Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu cho rằng ứng dụng khoa học, công nghệ giữ vai trò quan trọng trong công tác tìm kiếm và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Kinh nghiệm từ chuyến khảo sát sẽ là cơ sở để Ban Chỉ đạo 515 nghiên cứu, đề xuất giải pháp hoàn thiện quy trình giám định pháp y quân sự, chuẩn hóa quản lý dữ liệu và nâng cao năng lực cho các trung tâm xét nghiệm ADN trong nước.