Thử nghiệm thành công công nghệ ADN nhận dạng hài cốt phân hủy nặng

Công nghệ giải trình tự gen thế hệ mới (NGS) lần đầu được chứng minh có thể thu nhận hồ sơ ADN nhân đáng tin cậy từ những hài cốt bị phân hủy nghiêm trọng tại Việt Nam, ngay cả khi chỉ còn thân nhân có quan hệ huyết thống xa để đối sánh.

Kết quả được Ủy ban Quốc tế về Người mất tích (ICMP) phối hợp với Viện Sinh học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VAST) công bố sau quá trình nghiên cứu với sự hỗ trợ của Chính phủ Mỹ.

Theo ICMP, đây là bước tiến đáng chú ý trong nỗ lực xác định danh tính những người còn mất tích sau chiến tranh. Hơn 50 năm sau khi chiến tranh kết thúc, Việt Nam vẫn còn khoảng 175.000 hài cốt chưa được tìm thấy và khoảng 300.000 phần mộ chưa xác định được danh tính.

Một trong những trở ngại lớn nhất đối với công tác giám định ADN tại Việt Nam là điều kiện khí hậu nhiệt đới khiến ADN trong hài cốt bị phân hủy nghiêm trọng. Bên cạnh đó, nhiều gia đình hiện không còn thân nhân gần để cung cấp mẫu đối chứng, làm giảm hiệu quả của các phương pháp giám định pháp y truyền thống.

Để khắc phục những hạn chế này, nhóm nghiên cứu ứng dụng công nghệ giải trình tự gen thế hệ mới, cho phép đồng thời phân tích hàng nghìn chỉ thị di truyền trên toàn bộ hệ gen người. Phương pháp giúp nâng cao khả năng xác định quan hệ huyết thống, kể cả giữa những người thân có quan hệ xa.

Bà Kathryne Bomberger, Tổng Giám đốc ICMP, cho rằng kết quả cho thấy đổi mới khoa học có thể giải quyết những thách thức từng được xem là rất khó vượt qua.

"Đối với hàng nghìn gia đình Việt Nam đã chờ đợi câu trả lời suốt nhiều thập kỷ, công nghệ này mang lại hy vọng mới rằng những người thân mất tích cuối cùng có thể được xác định danh tính", bà nói.

Thử nghiệm thành công tại Cao Bằng

Theo ICMP, năm 2025 tổ chức này đã triển khai dự án thí điểm tại Nghĩa trang Trà Lĩnh (Cao Bằng), phân tích mẫu từ 58 phần mộ chưa xác định danh tính.

Kết quả, các nhà khoa học thu được ADN nhân từ tất cả mẫu hài cốt được phân tích. Trong số đó, 46 mẫu tạo được hồ sơ di truyền phù hợp để phân tích quan hệ huyết thống. Nhóm nghiên cứu cũng xây dựng hồ sơ ADN tham chiếu từ thành viên của 14 gia đình và đã xác định được một số trường hợp với độ tin cậy thống kê rất cao.

Trên cơ sở kết quả này, ICMP đang hỗ trợ triển khai dự án quy mô lớn hơn tại Nghĩa trang Giồng Riềng (An Giang), nơi có gần 1.000 phần mộ chưa xác định danh tính cùng hơn 2.000 mẫu thân nhân. Đồng thời, tổ chức cũng phát triển phần mềm tự động đối sánh hồ sơ ADN để xác định các mối quan hệ huyết thống tiềm năng, hướng tới triển khai nhận dạng ở quy mô lớn.

Nền tảng cho chương trình nhận dạng ADN quy mô lớn

Theo ICMP, nền tảng khoa học của công nghệ mới đã được công bố trong hai bài báo quốc tế bình duyệt xuất bản năm 2026 sau 3 năm hợp tác nghiên cứu giữa ICMP và các nhà khoa học thuộc VAST.

Trong quá trình nghiên cứu, 100 mẫu xương với nhiều mức độ bảo tồn khác nhau được phân tích tại Phòng thí nghiệm ADN của ICMP ở La Hay (Hà Lan) để phát triển và kiểm chứng phương pháp mới.

ICMP đánh giá công nghệ này đặt nền tảng khoa học cho việc xây dựng chương trình nhận dạng ADN quy mô lớn tại Việt Nam, đồng thời chứng minh ngay cả những hài cốt bị phân hủy nghiêm trọng cũng có thể được nhận dạng bằng các công nghệ di truyền hiện đại.

Ngoài ý nghĩa khoa học, thành tựu được kỳ vọng mở thêm cơ hội xác định danh tính cho hàng trăm nghìn trường hợp còn mất tích, qua đó giúp nhiều gia đình có thêm hy vọng tìm được thông tin về người thân sau nhiều thập kỷ chờ đợi.