Biến chi phí đảm bảo an toàn lao động thành kênh đầu tư sinh lời của DN

Sáng 24/4 tại Quảng Ninh, Lễ phát động Tháng hành động về an toàn, vệ sinh lao động (ATVSLĐ) và Tháng Công nhân năm 2026 được tổ chức trong bối cảnh yêu cầu kiểm soát rủi ro, phòng ngừa tai nạn lao động ngày càng trở nên cấp thiết.

Sự kiện do Ban Chỉ đạo Tháng hành động về ATVSLĐ Trung ương, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam và UBND tỉnh Quảng Ninh phối hợp tổ chức, với sự tham dự của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp và đông đảo người lao động.

Tai nạn giảm nhưng rủi ro chưa được kiểm soát bền vững

Báo cáo tại lễ phát động cho thấy năm 2025, công tác ATVSLĐ đạt nhiều kết quả tích cực. Cả nước ghi nhận 7.004 vụ tai nạn lao động, giảm hơn 15% so với năm 2024; số người bị nạn và thiệt hại vật chất cũng giảm đáng kể.

Riêng số vụ tai nạn lao động chết người là 621 vụ, giảm 9,33%; số người tử vong là 658 người, giảm gần 10%. Thiệt hại vật chất từ hơn 42.000 tỷ đồng giảm xuống còn khoảng 14.000 tỷ đồng.

Điều kiện lao động cũng có cải thiện khi tỷ lệ yếu tố môi trường vượt chuẩn giảm, số người lao động được khám sức khỏe định kỳ tăng mạnh.

Tuy nhiên, bức tranh không hoàn toàn tích cực. Tai nạn lao động trong khu vực không có quan hệ lao động lại có xu hướng gia tăng, với 146 vụ tai nạn chết người, làm 150 người tử vong, tăng so với năm trước.

Số người bị thương nặng cũng tăng, trong khi hệ thống y tế ghi nhận hơn 17.000 trường hợp phải cấp cứu, điều trị do tai nạn lao động.

Các ngành như xây dựng, khai khoáng, điện, dệt may tiếp tục là những lĩnh vực tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Một số địa phương lớn vẫn nằm trong nhóm có số vụ tai nạn cao.

Theo đánh giá của cơ quan quản lý, nguyên nhân chủ yếu đến từ việc một bộ phận người sử dụng lao động chưa thực sự quan tâm cải thiện điều kiện làm việc, còn mang tính đối phó; trong khi nhiều người lao động thiếu kỹ năng, chưa được huấn luyện đầy đủ.

Những con số này cho thấy tai nạn có thể giảm về lượng, nhưng rủi ro vẫn tồn tại và chưa được kiểm soát một cách bền vững.

Chuyển từ xử lý sự cố sang phòng ngừa rủi ro

Phát biểu khai mạc, Bộ trưởng Nội vụ Đỗ Thanh Bình nhấn mạnh yêu cầu phải thay đổi cách tiếp cận trong công tác ATVSLĐ.

Ông cho rằng những nguy cơ mất an toàn vẫn đang hiện hữu trong nhiều ngành, nhiều lĩnh vực, đòi hỏi không được lơ là, chủ quan trong kiểm soát rủi ro.

Theo Bộ trưởng, thay vì chỉ tập trung xử lý hậu quả, cần chuyển mạnh sang phòng ngừa từ sớm, từ xa, thông qua việc nhận diện nguy cơ, kiểm soát rủi ro và cải thiện điều kiện làm việc.

“Tháng hành động không chỉ là một sự kiện phát động, mà phải trở thành động lực đổi mới mạnh mẽ trong nhận thức và hành động của từng cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp và mỗi người lao động”, ông nói.

Thông điệp này cũng gắn với chủ đề năm 2026 là “Đổi mới quản lý và nâng cao hiệu quả công tác an toàn, vệ sinh lao động trong kỷ nguyên số”, nhấn mạnh vai trò của công nghệ và quản trị hiện đại.

Các giải pháp được đặt ra không chỉ ở cấp chính sách, mà còn đi sâu vào từng khâu sản xuất, từng vị trí việc làm, nhằm kiểm soát rủi ro ngay tại nguồn phát sinh.

Doanh nghiệp coi an toàn là khoản đầu tư sinh lời

Trong các tham luận tại lễ phát động, tiếng nói từ doanh nghiệp cho thấy sự chuyển biến rõ rệt trong tư duy quản trị an toàn.

Ông Nguyễn Huy Nam, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) khẳng định: “An toàn là nền tảng sống còn, là điều kiện tiên quyết cho sản xuất kinh doanh”.

Theo ông Nam, đầu tư cho ATVSLĐ không phải là chi phí phát sinh, mà là “khoản đầu tư sinh lời nhất cho tương lai”. Năm 2025, TKV đã dành hơn 1.650 tỷ đồng cho công tác ATVSLĐ và cải thiện điều kiện làm việc.

Nhờ đó, số vụ tai nạn lao động chết người giảm 44%, số người tử vong giảm 60% so với năm trước, trong bối cảnh điều kiện khai thác ngày càng khó khăn.

Không chỉ dừng ở đầu tư tài chính, doanh nghiệp này đang chuyển mạnh sang quản trị an toàn theo hướng chủ động, dựa trên dữ liệu và công nghệ. Các hệ thống định vị người lao động, camera giám sát thông minh, cảm biến đo khí được đưa vào vận hành nhằm nhận diện và cảnh báo sớm nguy cơ. Mục tiêu đặt ra là tự động hóa 60-80% các công đoạn có nguy cơ cao, giảm phụ thuộc vào lao động thủ công trong môi trường nguy hiểm.

Song song với đó, doanh nghiệp tập trung kiểm soát chặt 5 nhóm rủi ro chính gồm cháy nổ khí, bục nước mỏ, áp lực mỏ, tai nạn vận tải và sự cố thiết bị.

Cơ chế quản lý “6 rõ” (rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ kết quả, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền) được áp dụng để nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu.

Đáng chú ý, công tác huấn luyện cũng được thay đổi. Thay vì chỉ học lý thuyết, người lao động được đào tạo kỹ năng thực hành, nhận diện và xử lý tình huống nguy hiểm ngay tại hiện trường.

Cách tiếp cận này cho thấy doanh nghiệp không chỉ “tuân thủ” mà đang hướng tới xây dựng một hệ sinh thái an toàn, trong đó mỗi người lao động trở thành một “chủ thể an toàn”.

Đẩy mạnh công nghệ, xây dựng văn hóa an toàn

Ở góc độ địa phương, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh Bùi Văn Khắng cho biết tỉnh sẽ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ như trí tuệ nhân tạo, internet vạn vật trong giám sát và cảnh báo rủi ro.

Việc đưa máy móc, tự động hóa vào sản xuất được xem là giải pháp quan trọng để giảm lao động thủ công trong môi trường nguy hiểm, qua đó giảm thiểu tai nạn lao động.

Ông cũng nhấn mạnh việc xây dựng văn hóa an toàn tại nơi làm việc, phát huy vai trò của tổ chức công đoàn và chăm lo đời sống người lao động.

Trong khi đó, Trưởng Ban Nội chính Trung ương Lê Minh Trí khẳng định người lao động là trung tâm của phát triển, đồng thời yêu cầu nâng cao nhận thức và trách nhiệm về an toàn lao động trong toàn xã hội.

Ông đề nghị các cấp, ngành và doanh nghiệp chủ động cải thiện điều kiện làm việc, kiểm soát rủi ro và bảo đảm đầy đủ các chính sách đối với người lao động, nhất là trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh và môi trường lao động ngày càng phức tạp.

Lễ phát động Tháng hành động về ATVSLĐ và Tháng Công nhân năm 2026 không chỉ mở đầu cho chuỗi hoạt động trên cả nước, mà còn đặt ra yêu cầu chuyển biến thực chất trong cách tiếp cận an toàn lao động.

Từ góc độ quản lý đến doanh nghiệp, từ chính sách đến thực tiễn, điểm chung là hướng tới kiểm soát rủi ro ngay từ đầu, coi an toàn không chỉ là yêu cầu bắt buộc mà là nền tảng của phát triển bền vững.