Xăng dầu đắt đỏ, chuyên gia khuyên hạn chế lái xe

Thị trường năng lượng toàn cầu vừa chứng kiến một cột mốc đáng lo ngại khi giá dầu thô vọt lên trên 100 USD/thùng ngay trong phiên giao dịch đầu tuần.

Thậm chí, có thời điểm giá dầu đã chạm ngưỡng gần 119 USD/thùng - mức cao nhất trong vòng 4 năm qua và là lần đầu tiên phá vỡ rào cản 100 USD kể từ khi chiến sự Ukraine bùng nổ.

Cú sốc tại trạm bơm và bài toán "thắt lưng buộc bụng"

Đà tăng rực lửa của giá dầu thế giới lập tức dội áp lực trực tiếp lên các trạm bán lẻ nhiên liệu. Tại Anh, một thị trường mang tính hàn thử biểu cho khu vực châu Âu, giá xăng và dầu diesel đang leo thang với tốc độ chóng mặt.

Theo dữ liệu từ Hiệp hội Ô tô Hoàng gia Anh (RAC), giá xăng đã tăng gần 5 pence/lít chỉ trong vài ngày kể từ khi căng thẳng giữa Mỹ, Israel và Iran leo thang, trong khi dầu diesel ghi nhận mức tăng kỷ lục gần 9 pence/lít, đẩy giá trung bình vượt 150 pence/lít.

Ông Simon Williams, Trưởng bộ phận chính sách của RAC, cảnh báo nếu dầu thô neo vững trên 100 USD, giá dầu diesel có thể sớm chạm ngưỡng 180 pence/lít, thiết lập đỉnh cao nhất trong ba năm qua.

Trước viễn cảnh hầu bao người tiêu dùng bị bào mòn, Hiệp hội Ô tô Anh (AA) và RAC đã phải phát đi khuyến cáo chưa từng có: người lái xe nên hạn chế tối đa các chuyến đi không cần thiết. Chủ tịch AA, ông Edmund King, nhấn mạnh người dân cần chuẩn bị tâm lý cho một đợt tăng giá từ từ tại các trạm xăng.

Thay vì đổ xô đi tích trữ gây hoảng loạn, giải pháp thiết thực nhất hiện nay là thay đổi thói quen cầm lái, hạn chế phanh gấp hay tăng tốc đột ngột, đồng thời duy trì áp suất lốp chuẩn để tối ưu hóa từng giọt nhiên liệu.

Thực tế, tâm lý hoảng loạn đã bắt đầu xuất hiện cục bộ. Dù đại diện chính phủ khẳng định không có sự thiếu hụt nguồn cung cấp quốc gia, sức mua đột biến vào cuối tuần qua đã khiến nhiều trạm xăng rơi vào cảnh cạn kiệt.

Các xe bồn chở nhiên liệu phải hoạt động hết công suất, tăng chuyến từ 5 lên 7 lần mỗi tuần, nhưng vẫn phải chôn chân hàng giờ đồng hồ tại các nhà máy lọc dầu do nhu cầu nạp hàng quá lớn.

Điểm nghẽn logistics và cuộc họp khẩn của G7

Bức tranh thị trường năng lượng đang ngày càng u ám đi cùng những diễn biến địa chính trị mang tính bước ngoặt. Việc Iran bổ nhiệm ông Mojtaba Khamenei làm lãnh tụ tối cao mới được giới phân tích đánh giá là một tín hiệu cứng rắn, cho thấy quốc gia này chưa có ý định nhượng bộ.

Hệ quả nhãn tiền là sự tê liệt của eo biển Hormuz - huyết mạch hàng hải nơi lưu thông 1/5 lượng dầu mỏ và khí đốt toàn cầu. Các chuỗi cung ứng lập tức đứt gãy.

Sản lượng dầu từ các mỏ phía nam Iraq đã lao dốc 70%, chỉ còn 1,3 triệu thùng/ngày do không thể xuất khẩu qua tuyến đường này. Tương tự, tập đoàn dầu khí quốc gia Kuwait cũng phải cắt giảm sản lượng và ban bố tình trạng bất khả kháng với nhiều chuyến hàng.

Ông Jordan Rochester, Giám đốc điều hành tại ngân hàng Mizuho, nhận định thị trường đang dần tỉnh giấc trước một thực tế khắc nghiệt: đây có thể là cuộc khủng hoảng nguồn cung năng lượng và logistics lớn nhất trong lịch sử hiện đại.

Để ngăn chặn một cú sốc năng lượng toàn cầu, phương Tây đang ráo riết tìm cách can thiệp. Theo tờ Financial Times, Bộ trưởng Tài chính các nước G7 cùng Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đang nhóm họp khẩn cấp để thảo luận phương án tung ra từ 300-400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ chiến lược. Con số này vượt xa mức 240 triệu thùng từng được giải phóng vào năm 2022.

Dù thông tin này đã giúp giá dầu hạ nhiệt đôi chút, giới chuyên gia cho rằng tác động thực tế sẽ không quá lớn nếu chuỗi logistics toàn cầu chưa xuất hiện dấu hiệu thông suốt trở lại. Ngay cả việc Mỹ nới lỏng trừng phạt để dầu thô Nga chảy sang Ấn Độ cũng chưa đủ sức bù đắp lỗ hổng nguồn cung khổng lồ hiện tại.

Áp lực đè nặng lên nền kinh tế

Giá năng lượng tăng vọt đang ném một quả bom lạm phát vào nỗ lực phục hồi của kinh tế toàn cầu. Trên thị trường tài chính, khoảng 770 tỷ bảng Anh giá trị vốn hóa đã bị "thổi bay" trong một làn sóng bán tháo trải dài từ châu Á sang châu Âu.

Tại Anh, tác động của cuộc khủng hoảng đã vượt ra khỏi các trạm xăng để tiến thẳng vào thị trường tín dụng. Giới đầu tư hiện đang đặt cược tới 75% khả năng Ngân hàng Trung ương Anh (BoE) sẽ phải đảo chiều chính sách, nâng lãi suất từ 3,75% lên 4% để ghìm cương lạm phát.

Các hợp đồng hoán đổi lãi suất - cơ sở định giá cho vay thế chấp - đang bật tăng mạnh mẽ. Hệ quả là 1,8 triệu hộ gia đình chuẩn bị tái cấp vốn khoản vay mua nhà trong năm nay sẽ phải đối mặt với mức lãi suất cố định vọt lên sát ngưỡng 5%. Chi phí vay ngắn hạn của chính phủ cũng đã nhảy vọt lên mức cao nhất trong gần một năm.

Dưới góc nhìn vĩ mô, ông Riz Malik, cố vấn tài chính tại R3 Wealth, đánh giá giá dầu tăng vọt là một thảm họa cho kinh tế toàn cầu. Ông cũng lưu ý rằng các chính sách từ Tổng thống Mỹ Donald Trump đang gián tiếp gây tổn hại cho các nền kinh tế đồng minh như Anh trong bối cảnh nhạy cảm này.

Thị trường đang thực sự lo ngại kịch bản tồi tệ nhất. Giám đốc thị trường của nền tảng Interactive Investor, ông Richard Hunter, cảnh báo nếu khủng hoảng kéo dài, kinh tế toàn cầu có thể rơi vào trạng thái "stagflation" - hiện tượng đình đốn kết hợp lạm phát cao, hoặc thậm chí là một cuộc suy thoái quy mô lớn.

Ngay cả khi tiếng súng tại Trung Đông dừng lại vào ngày mai, những cơ sở hạ tầng năng lượng đã bị tàn phá và chuỗi cung ứng đứt gãy sẽ cần rất nhiều thời gian để hàn gắn. Doanh nghiệp và người tiêu dùng trên toàn cầu, vì thế, sẽ còn phải gồng mình sống chung với kỷ nguyên năng lượng đắt đỏ trong nhiều tháng tới.