Từ xăng E10 đến E20: Châu Á tăng tốc dùng nhiên liệu sinh học

Khi các quốc gia châu Á đồng loạt thúc đẩy nhiên liệu sinh học, xăng pha ethanol đang trở thành một trong những chủ đề đáng chú ý nhất trên thị trường năng lượng khu vực.

Từ đầu năm 2026, hàng loạt chính phủ đã tăng tốc các chương trình pha trộn ethanol vào xăng nhằm giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu, đồng thời hỗ trợ sản xuất nông nghiệp trong nước. Diễn biến này diễn ra trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu tiếp tục đối mặt nhiều bất ổn sau các gián đoạn nguồn cung liên quan đến xung đột tại Iran và khu vực Trung Đông.

Theo The Hindu BusinessLine, hầu hết các nền kinh tế lớn tại châu Á hiện đều đã xây dựng lộ trình nâng tỷ lệ ethanol trong nhiên liệu giao thông. Tuy nhiên, tốc độ triển khai giữa các quốc gia có sự khác biệt đáng kể, phản ánh năng lực sản xuất ethanol, hạ tầng phân phối và khả năng thích ứng của thị trường.

Từ E10 đến E20, cuộc đua mới của thị trường nhiên liệu châu Á

Ấn Độ hiện là quốc gia đi nhanh nhất trong khu vực. Nước này đã hoàn thành mục tiêu triển khai xăng E20 trên toàn quốc từ năm 2025, sớm hơn 5 năm so với kế hoạch ban đầu. Tỷ lệ pha trộn ethanol trong xăng đã tăng từ 12% năm 2023 lên 20% chỉ sau một thời gian ngắn.

Mục tiêu của New Delhi khá rõ ràng. Quốc gia Nam Á hiện vẫn phải nhập khẩu gần 90% nhu cầu dầu thô. Vì vậy, mỗi biến động trên thị trường năng lượng quốc tế đều tác động trực tiếp đến chi phí vận tải, sản xuất và đời sống người dân.

Sau khi xung đột Iran làm gián đoạn hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, áp lực càng trở nên rõ nét hơn. Tờ AP ghi nhận nhiều hộ gia đình và tài xế tại Ấn Độ phải đối mặt với chi phí nhiên liệu tăng mạnh, từ khí đốt nấu ăn đến xăng xe.

Trong bối cảnh đó, chính phủ nước này không chỉ dừng ở E20 mà còn phát tín hiệu nghiên cứu các loại nhiên liệu có tỷ lệ ethanol rất cao như E85 hoặc thậm chí E100. Các nhà hoạch định chính sách cũng đang cân nhắc nâng tỷ lệ pha trộn toàn quốc lên 27% vào năm 2030.

Theo ông Chandra Kumar Jain, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà sản xuất Ethanol từ ngũ cốc của Ấn Độ, việc tăng tỷ lệ ethanol phản ánh chiến lược dài hạn nhằm củng cố an ninh năng lượng, giảm phát thải và giảm phụ thuộc vào dầu thô nhập khẩu.

Dữ liệu từ Viện Kinh tế Năng lượng và Phân tích Tài chính (IEEFA) cho thấy việc triển khai E20 đã giúp Ấn Độ giảm khoảng 2,5% lượng dầu thô nhập khẩu trong năm 2025.

Đông Nam Á chọn lộ trình thận trọng nhưng rõ ràng

Nếu Ấn Độ tăng tốc mạnh mẽ, nhiều quốc gia Đông Nam Á lại lựa chọn cách tiếp cận từng bước. Indonesia, quốc gia nhập khẩu xăng lớn nhất khu vực, đã quyết định lùi thời điểm áp dụng bắt buộc xăng E10 sang năm 2028 thay vì 2027 như kế hoạch trước đó. Theo Bộ Năng lượng Indonesia, nguyên nhân chính là nguồn cung ethanol trong nước chưa đáp ứng được nhu cầu.

Nhu cầu tiêu thụ xăng của Indonesia hiện vào khoảng 39,9 triệu kilolit mỗi năm, trong khi nước này mới đặt mục tiêu sản xuất 0,8 triệu kilolit ethanol sinh học vào năm 2028.

Trong khi đó, Thái Lan tiếp tục duy trì chính sách hỗ trợ nhiên liệu sinh học. Chính phủ nước này đã gia hạn các chương trình trợ cấp thêm hai năm nhằm khuyến khích tiêu dùng E20 và các loại nhiên liệu pha trộn khác. Quỹ nhiên liệu dầu mỏ của Thái Lan hiện hỗ trợ sản xuất ethanol từ mía và sắn, đồng thời hỗ trợ biodiesel từ dầu cọ. Các cơ quan quản lý cũng đang từng bước đưa E20 trở thành loại nhiên liệu tiêu chuẩn trên thị trường.

Tại Philippines, xăng E10 đã được áp dụng bắt buộc trên toàn quốc từ năm 2012 theo Luật Nhiên liệu Sinh học. Từ năm 2024, nước này cho phép doanh nghiệp kinh doanh E20 trên cơ sở tự nguyện nhưng vẫn chưa công bố thời điểm bắt buộc áp dụng vì còn phải đánh giá nguồn cung ethanol và khả năng tương thích của phương tiện giao thông.

Điểm chung của các quốc gia là đều xem ethanol như một công cụ giúp giảm nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch, đồng thời tạo thêm đầu ra cho các ngành nông nghiệp như mía đường, ngô hay sắn.

Không chỉ là câu chuyện môi trường

Điều đáng chú ý là động lực thúc đẩy ethanol hiện nay không chỉ xuất phát từ mục tiêu giảm phát thải. Theo chia sẻ của các chuyên giá trên AP, cú sốc năng lượng từ Trung Đông đã khiến nhiều chính phủ xem nhiên liệu sinh học như một "lá chắn" giúp nền kinh tế chống chịu tốt hơn trước các biến động bên ngoài.

Ông Reza Yosri nhận định nhiều quốc gia Đông Nam Á đang coi năng lượng sinh học là công cụ giảm thiểu tác động từ các cuộc khủng hoảng năng lượng hiện tại cũng như trong tương lai.

Indonesia và Malaysia đều đang thúc đẩy các chương trình nhiên liệu sinh học có nguồn gốc từ dầu cọ. Malaysia đã thông qua đề xuất nâng tỷ lệ biodiesel lên 15% và đang xem xét khả năng tăng tiếp lên 20%.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi không hoàn toàn thuận lợi. Một số người tiêu dùng tại Ấn Độ phản ánh xe có thể tiêu thụ nhiên liệu nhiều hơn khi sử dụng xăng pha ethanol. Theo các chuyên gia, ethanol có mật độ năng lượng thấp hơn xăng truyền thống, do đó phương tiện có thể cần lượng nhiên liệu lớn hơn để di chuyển cùng quãng đường.

Ngoài ra, nhiều câu hỏi cũng được đặt ra về nguồn nguyên liệu sản xuất ethanol. Hiện khoảng 70% sản lượng ethanol của Ấn Độ được sản xuất từ mía đường, ngô và gạo. Các chuyên gia cảnh báo việc mở rộng sản xuất quy mô lớn có thể làm gia tăng cạnh tranh với nguồn cung lương thực, đồng thời tạo thêm áp lực lên tài nguyên nước. Một số nghiên cứu cho thấy để sản xuất 1 lít ethanol có thể cần từ 3.000 đến hơn 10.000 lít nước tùy nguyên liệu và điều kiện canh tác.

Theo ông Shyamasis Das thuộc Trung tâm Tiến bộ Kinh tế và Xã hội tại New Delhi, tương lai bền vững của nhiên liệu sinh học nên dựa nhiều hơn vào phụ phẩm nông nghiệp, rác thải đô thị hoặc dầu ăn đã qua sử dụng thay vì mở rộng diện tích cây trồng chuyên biệt.

Xu hướng đã rõ nhưng hành trình còn dài

Dù còn nhiều tranh luận, xu hướng tăng tỷ lệ ethanol trong nhiên liệu giao thông tại châu Á đang ngày càng rõ nét. Từ E10, E20 cho tới các loại nhiên liệu có hàm lượng ethanol cao hơn, các quốc gia trong khu vực đều đang tìm kiếm điểm cân bằng giữa an ninh năng lượng, chi phí nhập khẩu nhiên liệu và mục tiêu phát triển bền vững.

Theo giới phân tích, việc mở rộng các loại nhiên liệu pha trộn cao sẽ cần thêm nhiều năm để hoàn thiện chuỗi cung ứng, nâng công suất sản xuất ethanol và kiểm chứng khả năng tương thích của phương tiện giao thông.

Trong bối cảnh những bất ổn trên thị trường năng lượng toàn cầu chưa có dấu hiệu chấm dứt, ethanol đang dần chuyển từ vai trò một giải pháp môi trường sang vị trí của một công cụ kinh tế và an ninh năng lượng mà ngày càng nhiều quốc gia châu Á lựa chọn theo đuổi.

Việt Nam cũng không đứng ngoài làn sóng này. Theo kế hoạch, từ ngày 1/6, toàn bộ xăng bán ra trên phạm vi cả nước sẽ chuyển sang xăng E10. Đây là bước đi chiến lược nhằm hiện thực hóa các cam kết về giảm phát thải và bảo vệ an ninh năng lượng quốc gia. Dù xăng E5 RON92 vẫn được phép lưu hành đến hết năm 2030, nhưng sự chuyển dịch sang E10 là tín hiệu rõ ràng cho thấy Việt Nam đang hòa chung dòng chảy với các nước trong khu vực.