TS Lê Duy Bình: ESG là trụ cột của mô hình tăng trưởng mới

Tại hội thảo “Phấn đấu tăng trưởng kinh tế 2 con số bền vững: Bối cảnh mới - Hành động mới” do báo Dân trí tổ chức chiều 27/5, TS Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, nhấn mạnh rằng mục tiêu tăng trưởng cao của Việt Nam cần đi cùng chất lượng tăng trưởng và tính bền vững.

Theo ông Bình, trong nhiều phát biểu gần đây, lãnh đạo Đảng và Nhà nước đều đề cập yêu cầu phát triển kinh tế không chỉ hướng tới tốc độ tăng trưởng mà còn phải nâng cao chất lượng sống và hạnh phúc của người dân. Đây cũng là lý do ESG ngày càng được xem là trụ cột của mô hình tăng trưởng mới.

ESG “đi vào” các động lực tăng trưởng truyền thống

TS Lê Duy Bình cho rằng Việt Nam hiện vẫn dựa vào ba động lực tăng trưởng chính gồm đầu tư, tiêu dùng và xuất khẩu. Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, cả ba động lực này đều đang chịu tác động ngày càng lớn từ các tiêu chuẩn ESG.

Theo ông, Chính phủ có vai trò đặc biệt quan trọng khi vừa là cơ quan kiến tạo chính sách, vừa là “người tiêu dùng lớn nhất” của nền kinh tế. Giai đoạn 2026-2030, tổng vốn đầu tư công trung hạn dự kiến khoảng 8,22 triệu tỷ đồng, trong khi chi thường xuyên ngân sách Nhà nước khoảng 10,06 triệu tỷ đồng.

“Thông qua mua sắm công, lựa chọn dự án và phân bổ vốn, Chính phủ hoàn toàn có thể điều chỉnh hành vi của doanh nghiệp theo hướng xanh hơn, có trách nhiệm hơn”, ông Bình nói.

Bên cạnh đầu tư công, tiêu dùng cá nhân cũng đang trở thành động lực thúc đẩy ESG. Theo số liệu được ông Bình chia sẻ, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng năm 2025 đạt khoảng 7 triệu tỷ đồng, tương đương 269 tỷ USD. Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng tiêu dùng bình quân 11-11,5% mỗi năm trong giai đoạn tới.

Đáng chú ý, khoảng 84% người tiêu dùng Việt Nam sẵn sàng trả giá cao hơn cho các sản phẩm xanh, sạch hoặc có cam kết ESG. Thế hệ Millennials và Gen Z - chiếm hơn 45% dân số - đang dẫn dắt xu hướng tiêu dùng có trách nhiệm.

Theo TS Lê Duy Bình, khi thu nhập tăng lên, nhu cầu của người dân cũng thay đổi theo hướng quan tâm nhiều hơn đến môi trường, sức khỏe và trách nhiệm xã hội. Điều này tạo ra áp lực buộc doanh nghiệp phải điều chỉnh mô hình sản xuất, nâng cao chất lượng quản trị và minh bạch hơn.

“Doanh nghiệp nếu không thay đổi sẽ phải đối diện với áp lực cạnh tranh rất lớn từ thị trường và các đối thủ mới”, ông nói.

Ở lĩnh vực xuất khẩu, ông Bình nhận định ESG hiện đã trở thành “rào cản kỹ thuật bắt buộc” thay cho các hàng rào thuế quan truyền thống.

Theo mục tiêu đến năm 2030, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam hướng tới mốc 1.000 tỷ USD. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, doanh nghiệp Việt Nam sẽ phải đáp ứng hàng loạt tiêu chuẩn mới liên quan đến môi trường và trách nhiệm xã hội.

Ông dẫn ví dụ cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu, các quy định chống phá rừng hay yêu cầu truy xuất nguồn gốc đang tạo sức ép lớn lên nhiều ngành xuất khẩu của Việt Nam như thép, xi măng, vật liệu xây dựng hay nông sản.

“ESG không còn là lựa chọn nữa mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc để doanh nghiệp có thể tham gia thị trường toàn cầu”, ông nhấn mạnh.

ESG mở ra động lực tăng trưởng và dòng vốn mới

Không chỉ tạo áp lực chuyển đổi, ESG còn mở ra cơ hội lớn cho nền kinh tế Việt Nam trong thu hút vốn và hình thành các động lực tăng trưởng mới.

Theo TS Lê Duy Bình, giai đoạn 2026-2030, nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội của Việt Nam lên tới khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, tương đương 1.500 tỷ USD. Trong đó, khu vực tư nhân phải đóng góp khoảng 80%.

Để đáp ứng nhu cầu này, thị trường vốn và tín dụng xanh sẽ đóng vai trò rất quan trọng. Tuy nhiên hiện nay, quy mô trái phiếu xanh, trái phiếu xã hội và trái phiếu bền vững tại Việt Nam mới đạt khoảng 33.500 tỷ đồng, tương đương khoảng 1,4 tỷ USD và chỉ chiếm chưa tới 2,2% tổng dư nợ thị trường trái phiếu doanh nghiệp.

Theo ông Bình, dư địa phát triển của thị trường tài chính xanh tại Việt Nam còn rất lớn.

Nhiều quỹ đầu tư quốc tế hiện cũng đang ưu tiên các doanh nghiệp có thực hành ESG tốt. Ông dẫn ví dụ VinaCapital dành khoảng 66% danh mục đầu tư cho các doanh nghiệp có điểm ESG cao; Dragon Capital tập trung vào các doanh nghiệp phát triển bền vững; Dynam Capital chỉ giải ngân cho khoảng 25 doanh nghiệp niêm yết có cam kết ESG minh bạch nhất.

Ở lĩnh vực tín dụng xanh, dư nợ hiện đạt khoảng 780.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 4,19% tổng dư nợ toàn nền kinh tế. Các lĩnh vực thu hút tín dụng xanh mạnh nhất gồm nông nghiệp bền vững, năng lượng tái tạo, công trình xanh và giao thông xanh.

TS Lê Duy Bình cũng cho rằng ESG đang trở thành tiêu chí bắt buộc trong thu hút FDI thế hệ mới. Các tập đoàn lớn như Apple, Lego hay Nestlé đều đặt yêu cầu cao về năng lượng tái tạo, phát thải carbon và chuỗi cung ứng xanh khi lựa chọn địa điểm đầu tư.

“Doanh nghiệp Việt Nam không chỉ cạnh tranh về chi phí lao động mà còn phải cạnh tranh bằng chất lượng hạ tầng ESG, chất lượng quản trị và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn xanh”, ông nói.

Theo TS Lê Duy Bình, ESG không chỉ là bộ tiêu chuẩn tuân thủ mà còn là nền tảng để hình thành mô hình tăng trưởng mới, thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế số và đổi mới sáng tạo.

Ông cho biết Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 kinh tế xanh đạt quy mô 60-70 tỷ USD, tương đương khoảng 10% GDP; kinh tế số đạt khoảng 300 tỷ USD, tương đương 30% GDP. Song song với đó là tiềm năng phát triển thị trường tín chỉ carbon với khoảng 57 triệu tín chỉ mỗi năm, mang lại nguồn thu hàng trăm triệu USD cho nền kinh tế.