Livestream ở chợ truyền thống: Được hỗ trợ vì sao tiểu thương vẫn ngại?

Tại Hội nghị Đối thoại Doanh nghiệp - Chính quyền Thành phố chuyên đề thương mại điện tử ngày 13/11, đại diện TikTok Việt Nam đề xuất phối hợp với Sở Công Thương và các phường, xã hỗ trợ tiểu thương, hộ kinh doanh nhỏ lẻ tạo gian hàng điện tử, tập huấn livestream và bán hàng trực tuyến.

Tuy nhiên, từ thực tế tại các chợ, việc chuyển đổi phương thức kinh doanh này không đơn giản. Livestream được xem là một hướng đi giúp tiểu thương tiếp cận người mua mới, nhưng thực tế không ít người thử làm rồi bỏ cuộc.

Tiểu thương lên sóng nhưng khó duy trì đơn hàng

Tại chợ Bà Chiểu (phường Gia Định), bà Hồng, tiểu thương bán vải, cho biết có nhiều ngày liền không có khách đến mua hàng. Buôn bán ế ẩm, bà được khuyên đưa sản phẩm lên mạng xã hội, livestream để tìm thêm khách.

Tuy nhiên, với người lớn tuổi, ít tiếp xúc công nghệ như bà, việc quay video, giới thiệu sản phẩm, trả lời bình luận, chốt đơn rồi giao hàng là trở ngại lớn. Muốn mở rộng đầu ra, bà vẫn loay hoay làm quen với cách bán hàng mới.

Tại chợ An Đông, một tiểu thương bán giày dép cho rằng livestream chưa chắc giúp bán được hàng. Người bán phải cạnh tranh với hàng loạt gian hàng trên các sàn thương mại điện tử, trong đó hàng hóa từ Trung Quốc có lợi thế về giá và tốc độ giao hàng.

Theo tiểu thương này, chỉ một số người xây dựng được kênh riêng, có nội dung hấp dẫn và cách giới thiệu sản phẩm khác biệt mới duy trì được doanh số tốt. Với các hộ kinh doanh nhỏ, việc đầu tư để đạt kết quả tương tự không dễ.

Ông Nguyễn Kim Long, đại diện Ban quản lý chợ Bàu Cát, cho biết đơn vị từng vận động tiểu thương mở kênh bán hàng trực tuyến nhưng hiệu quả còn hạn chế. Phần lớn tiểu thương lớn tuổi chưa quen livestream hay vận hành gian hàng trên sàn, chủ yếu dùng Facebook, Zalo và điện thoại để liên hệ với khách quen.

Theo ông Long, để tổ chức livestream bài bản, tiểu thương phải tính đến chi phí quay dựng, thuê người dẫn, người có sức ảnh hưởng (KOL/KOC), quảng cáo và xử lý đơn hàng. Đây là khoản đầu tư đáng kể với các hộ kinh doanh nhỏ, trong khi chưa chắc doanh thu đủ bù chi phí.

Tại chợ Bình Tây, ban quản lý cũng tổ chức tập huấn, mời các đơn vị tư vấn hướng dẫn tiểu thương bán hàng trực tuyến và livestream nhằm tìm thêm đầu ra trong lúc buôn bán ế ẩm.

Tuy nhiên, thói quen kinh doanh lâu năm vẫn là trở ngại. Vốn quen bán trực tiếp và giao dịch với khách quen, nhiều tiểu thương chưa tự tin giới thiệu sản phẩm trước ống kính, tương tác và chốt đơn trên mạng.

Thực tế tại chợ Bến Thành cũng cho thấy khoảng cách giữa một chiến dịch livestream thành công và khả năng duy trì bán hàng trực tuyến của từng tiểu thương. Trước đó, hồi cuối năm 2023, trong chương trình “Ngày hội mua sắm, giải trí trực tuyến TPHCM 2023”, chợ Bến Thành phối hợp với TikTok tổ chức 77 phiên livestream cùng các KOL, KOC. Sau 5 ngày, chương trình đạt doanh thu 4,2 tỷ đồng, với 18.200 đơn hàng. Riêng một sạp mứt kẹo sau 5 phút livestream cùng KOC đã bán được 94 đơn và phải tạm dừng vì hết hàng.

Tuy nhiên, kết quả tích cực trong một chiến dịch chưa đồng nghĩa tiểu thương có thể tự duy trì hoạt động này. Một người kinh doanh bánh kẹo tại chợ cho biết dù có tài khoản Facebook, Zalo, TikTok nhưng chỉ livestream vài lần rồi dừng vì phải liên tục tìm khách mới, trong khi chi phí giao hàng cao.

Ông Trần Mai Vỹ, Trưởng phòng Dịch vụ Công thương, Trung tâm Cung ứng dịch vụ công phường Bến Thành, cho biết sau những đợt tập huấn, hoạt động livestream tại chợ chưa được duy trì thường xuyên.

Theo ông Vỹ, nhiều tiểu thương lớn tuổi đã quen với cách bán hàng trực tiếp. Muốn làm trực tuyến bài bản, họ phải thuê thêm người, trong khi doanh thu chưa chắc đủ bù chi phí. Livestream cũng phù hợp hơn với quần áo, mỹ phẩm, còn thực phẩm tươi sống có những đặc thù riêng, khó áp dụng rộng rãi.

Cứ 5 phường, xã tham gia sẽ có 1.000 nhà bán hàng trên sàn thương mại điện tử

Ông Nguyễn Lâm Thanh, đại diện TikTok Việt Nam, cho biết qua theo dõi hoạt động kinh doanh trên địa bàn, nhiều tiểu thương chợ truyền thống và doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn thiếu kỹ năng bán hàng trực tuyến. Vì vậy, nền tảng mong muốn phối hợp với các phường, xã để tập hợp những người có nhu cầu, tổ chức hội thảo, tập huấn và hỗ trợ nhà bán hàng mới.

Cụ thể, TikTok đề xuất phối hợp với Sở Công Thương TPHCM và các địa phương triển khai chương trình đào tạo, hỗ trợ tiểu thương, hộ kinh doanh nhỏ bán hàng trên nền tảng số. Nếu mỗi phường, xã tìm được khoảng 100 cá nhân, đơn vị có nhu cầu, nền tảng sẽ phối hợp triển khai chương trình.

Theo ông Thanh, TikTok đã xây dựng chương trình kết hợp đào tạo và hỗ trợ nhà bán hàng mới, với kinh phí khoảng 200 triệu đồng.

“Nếu trong tháng 11 này, chúng ta làm được 5 phường, sẽ có thêm 1.000 nhà bán hàng mới, con số thương mại điện tử sẽ rất lớn. Nếu được, TikTok sẽ đồng hành với 5 phường, xã trước, triển khai ngay trong tháng 11, 12 này”, ông Thanh nói.

Ông Nguyễn Nguyên Phương, Phó giám đốc Sở Công Thương TPHCM, đánh giá cao đề xuất và cho biết Sở sẽ chỉ đạo các đơn vị liên quan phối hợp triển khai.

Thành phố đang thực hiện chương trình "Vibrant HCMC - Shopping Season 2026", hướng đến đợt kích cầu bán lẻ, tiêu dùng lớn nhất năm. Thành phố mong muốn mỗi phường, xã tham gia ít nhất một sự kiện kích cầu, song không phải địa phương nào cũng có đủ nguồn lực. Việc các nền tảng thương mại điện tử cùng tham gia sẽ tạo thêm điều kiện để địa phương quảng bá, kết nối hoạt động bán lẻ, thương mại và dịch vụ.

TS Đinh Thế Hiển, chuyên gia kinh tế, từng nhận định không nên xem livestream hay bán hàng trực tuyến là con đường bắt buộc đối với mọi tiểu thương. Bản chất của chợ truyền thống vẫn là mua bán trực tiếp, nơi khách hàng có thể xem, cầm, thử sản phẩm, hỏi giá và trao đổi với người bán.

Theo chuyên gia, thay vì rập khuôn theo mô hình chợ online, các chợ có thể khai thác lợi thế tương tác trực tiếp, đồng thời kết hợp công cụ số để mở rộng khả năng tiếp cận khách hàng.