Cảnh tượng "khác lạ" ở chợ truyền thống lớn nhất Hà Nội

Khác với cảnh vắng vẻ tại nhiều chợ truyền thống Hà Nội, chợ Đồng Xuân - chợ truyền thống lớn và lâu đời bậc nhất Hà Nội - vẫn nhộn nhịp người qua lại từ sáng đến chiều. Tuy nhiên, lượng khách đông chủ yếu là khách du lịch nước ngoài, trong khi khách Việt và sức mua tại các gian hàng phía sâu trong chợ vẫn khá hạn chế.

Khách Tây đông, sức mua chưa đồng đều

Ghi nhận trong chiều 30/9 và sáng 1/10 cho thấy không khí tại chợ Đồng Xuân có sự khác biệt khá rõ giữa các khu vực. Ngay từ khu vực cửa chợ, từng nhóm khách du lịch liên tục ra vào, dừng lại trước các quầy hàng để xem, hỏi giá và lựa chọn sản phẩm.

Đông nhất là khách Ấn Độ. Bên cạnh đó còn có khách Trung Quốc và một số nhóm khách đến từ châu Âu, châu Mỹ. Trong khi đó, khách Việt xuất hiện khá ít. Các mặt hàng được khách du lịch chú ý chủ yếu là bánh kẹo, hoa quả sấy khô, đồ lưu niệm, quần áo, giày dép, túi xách và một số sản phẩm nhỏ gọn có thể mua làm quà.

Chợ hiện có 3 tầng. Qua quan sát, lượng khách tập trung chủ yếu tại tầng 1, nơi có các mặt hàng phù hợp với nhu cầu mua sắm của khách du lịch. Càng đi sâu vào phía trong, lượng người càng thưa. Tầng 2, nơi tập trung nhiều gian hàng quần áo và vải lụa, vẫn có khách nhưng không đông bằng tầng 1. Tầng 3 khá vắng, nhiều gian hàng gần như không có khách.

Điều này tạo nên sự khác biệt khá rõ trong cùng một khu chợ: Phía ngoài và những khu vực thuận tiện cho khách du lịch khá nhộn nhịp, trong khi các gian hàng nằm sâu bên trong hoặc ở tầng cao có lượng khách thưa hơn.

Một tiểu thương bán quần áo tại tầng 2 cho biết đã bán hàng tại đây hơn 3 năm. Theo chị, khách Ấn Độ gần đây đến mua khá nhiều, phần lớn là khách trung tuổi. Những khách này thường đi theo đoàn, được hướng dẫn viên đưa vào chợ. Sau khi tham quan, họ mua quần áo và một số sản phẩm về làm quà. 

Theo chị, khách du lịch đến Đồng Xuân khá đều, không chỉ vào mùa cao điểm mà cả mùa hè và mùa đông. Tuy nhiên, khách thường chỉ tập trung ở khu vực mặt tiền, những gian hàng nằm sâu phía trong ít được chú ý hơn. "Các gian phía sau chủ yếu bán buôn nên khách du lịch ít vào", chị cho biết.

Tại một quầy chuyên bán vali, balo, cặp, túi và ví, chị Oanh, chủ quầy hàng, cho biết khách nước ngoài xuất hiện thường xuyên, song hành vi mua sắm có sự khác biệt khá rõ giữa các nhóm khách.

Theo chị, khách châu Á, đặc biệt là khách Ấn Độ và Trung Quốc, có xu hướng mua hàng nhiều hơn. Trong khi đó, khách châu Âu và châu Mỹ phần lớn vào tham quan, xem hàng rồi rời đi. "Khách Ấn Độ mặc cả rất kinh. Có khi đã chốt được giá rồi, lấy thêm một món khác lại tiếp tục bớt giá", chị Oanh kể.

Dù vậy, theo chị, việc các đoàn khách du lịch liên tục ghé chợ vẫn tạo không khí mua bán tốt hơn ở nhiều khu vực khác. Những quầy nằm ngay mặt tiền hoặc trên các tuyến khách thường đi qua có lợi thế rõ rệt. Trong khi đó, các gian hàng ở sâu bên trong vẫn phụ thuộc nhiều vào khách buôn hoặc khách quen.

Khách du lịch chủ yếu mua hàng giá trị nhỏ

Không chỉ người bán, du khách cũng cho biết giá cả là một trong những yếu tố khiến họ mua hàng tại đây. Anh Arun, một du khách Ấn Độ, cho biết anh được hướng dẫn viên đưa đến chợ Đồng Xuân tham quan, mua sắm. Đây là lần đầu anh đến khu chợ truyền thống này.

"Ở đây có rất nhiều đồ để lựa chọn. Tôi đã mua quần áo và giày, khá nhiều đồ. Giá cả cũng rẻ, có những món chỉ bằng khoảng một nửa so với ở Ấn Độ", anh nói.

Theo anh Lê Tuấn, hướng dẫn viên du lịch chuyên dẫn các đoàn khách Ấn Độ, khách quốc tế, đặc biệt là khách châu Á, thường thích ghé những khu chợ truyền thống như chợ Đồng Xuân (Hà Nội) hay chợ Bến Thành (TPHCM) để tham quan và mua sắm.

Tuy nhiên, anh cho biết mức chi tiêu của khách tại đây nhìn chung ở mức vừa phải, chủ yếu là những mặt hàng giá trị nhỏ như quà lưu niệm, bánh kẹo và một số sản phẩm đặc trưng. "Nhu cầu mua bán vẫn có, nhưng khách nhiều tiền thì mua nhiều, khách ít tiền thì mua ít", anh Tuấn nói.

Anh cho biết khoảng 70% lượng khách anh dẫn trong một tháng là khách Ấn Độ. Dù vậy, theo anh, lượng khách đến các chợ truyền thống vẫn chưa quá lớn trong bối cảnh du khách có nhiều lựa chọn khác nhờ Internet và mạng xã hội. "Khách du lịch mua lẻ không được mấy, chủ yếu vẫn phải bán buôn", anh Tuấn nhận xét.

Trong bối cảnh đó, việc đưa các hoạt động kinh doanh lên nền tảng số được xem là một hướng để chợ truyền thống mở rộng khả năng tiếp cận khách hàng, thay vì chỉ phụ thuộc vào lượng khách trực tiếp.

Cuối tháng 8, UBND phường Hoàn Kiếm đã phối hợp với các đơn vị đưa mô hình "Chợ chuyển đổi số" vào vận hành tại chợ Đồng Xuân. Một số nội dung được triển khai gồm thanh toán không dùng tiền mặt, hỗ trợ quảng bá sản phẩm và kinh doanh trên nền tảng số.

Mô hình cũng đưa ứng dụng (App) Chợ vào sử dụng để quản lý thông tin về tiểu thương, hộ kinh doanh, điểm kinh doanh và ngành hàng. Website giới thiệu chợ tích hợp chatbot AI song ngữ Việt - Anh; sơ đồ các khu vực, ngành hàng được cung cấp bằng mã QR.

Bên cạnh đó, một số hộ kinh doanh tại chợ còn được hướng dẫn đào tạo cách livestream, giới thiệu các nhóm hàng như đồ lưu niệm, đồ thủ công, thời trang, bánh, mứt và kẹo truyền thống.

Chuyên gia chỉ cách để chợ truyền thống giữ khách, tăng doanh thu

Trao đổi với phóng viên Dân trí, TS Đào Cẩm Thủy, giảng viên Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội, cho rằng tình trạng "đông khách nhưng sức mua không tương xứng" phản ánh sự thay đổi vai trò của chợ truyền thống và hành vi tiêu dùng.

Theo bà Thủy, chợ vẫn có thể đông nhờ sức hấp dẫn về văn hóa, không gian và trải nghiệm, nhưng lượng khách tham quan không đồng nghĩa với doanh thu cao. Nếu khách chủ yếu đến khám phá, chụp ảnh, mua vài món nhỏ, trong khi nhóm mua sắm thường xuyên đã chuyển sang kênh khác, chợ vẫn nhộn nhịp nhưng hiệu quả kinh doanh giảm.

Sức ép không chỉ đến từ thương mại điện tử mà còn từ cách người tiêu dùng tìm kiếm và lựa chọn sản phẩm. Với Gen Z, mạng xã hội và nền tảng số tham gia gần như toàn bộ hành trình mua sắm, từ khám phá, xem đánh giá đến đặt hàng.

"Chợ truyền thống không còn mặc nhiên là điểm mua sắm quen thuộc của lớp khách hàng mới. Nếu hàng hóa và cách bán vẫn giữ nguyên, chợ khó tạo ra lý do đủ hấp dẫn để họ đến và mua", bà Thủy nhận định.

Theo chuyên gia, với những mặt hàng phổ thông, dễ so sánh giá và có thể giao tận nhà, lợi thế của việc trực tiếp đến chợ ngày càng giảm. Tuy nhiên, chưa thể kết luận khách trẻ đã rời bỏ chợ truyền thống nếu chưa có khảo sát cụ thể về từng nhóm khách hàng.

Việc khách du lịch đến đông nhưng chủ yếu mua sản phẩm giá trị nhỏ cũng cho thấy cần xem lại cơ cấu hàng hóa. Du khách thường tìm những sản phẩm mang dấu ấn Việt Nam, có câu chuyện, dễ mang theo và phù hợp làm quà. Nếu chợ chưa đáp ứng tốt nhu cầu này, lượng khách đông khó chuyển thành sức mua lớn.

"Vấn đề cốt lõi là mô hình kinh doanh của chợ đang thích ứng đến đâu với những nhóm khách hàng và nhu cầu mới", bà Thủy nói.

Về hướng chuyển đổi, TS Đào Cẩm Thủy cho rằng chợ truyền thống như Đồng Xuân cần đổi mới cả cách kinh doanh lẫn giá trị mang đến cho khách hàng. Ngoài cải thiện biển chỉ dẫn, lối đi hay phương thức thanh toán, chợ cần trả lời rõ bán gì, bán cho ai, qua kênh nào và vì sao khách nên lựa chọn chợ.

Theo bà, hoạt động bán trực tiếp cần kết hợp với sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và livestream. Gian hàng có thể trở thành nơi trưng bày, trải nghiệm và tạo niềm tin, trong khi các kênh số giúp tiếp nhận đơn hàng, mở rộng khách hàng và duy trì giao dịch sau khi khách rời chợ.

Để làm được điều này, tiểu thương cần được hỗ trợ về hình ảnh sản phẩm, nội dung bán hàng, quản lý đơn, đóng gói và giao nhận.

Với những chợ có vị trí trung tâm, lịch sử lâu đời và sức hút du lịch như Đồng Xuân, bà Thủy đề xuất nghiên cứu chuyển một phần cơ cấu hàng hóa sang đặc sản, sản vật, đồ thủ công và quà lưu niệm gắn với văn hóa Hà Nội, Việt Nam.

Sản phẩm cần bảo đảm chất lượng, nguồn gốc và có câu chuyện rõ ràng để khách hiểu giá trị thay vì chỉ lựa chọn dựa trên giá rẻ. Chợ cũng có thể giới thiệu làng nghề, tổ chức trình diễn thủ công, hỗ trợ ngôn ngữ cho khách quốc tế, cải thiện đóng gói và kết nối với các tuyến tham quan.

"Khi đó, khách đến chợ vừa mua hàng, vừa tìm hiểu văn hóa và mang về một phần ký ức của chuyến đi", bà Thủy nói.

Theo TS Đào Cẩm Thủy, tương lai của chợ truyền thống phụ thuộc vào khả năng kết hợp bản sắc văn hóa với cách kinh doanh hiện đại: "Tạo lý do để khách đến, tạo giá trị để khách mua và mở thêm kênh để giao dịch tiếp tục sau khi khách rời chợ".