Hiểm họa từ "cơn sốt" độ, chế pin xe điện

Trào lưu nguy hiểm lan rộng trong giới trẻ

Theo quy chuẩn hiện hành, xe đạp điện chỉ được phép sử dụng động cơ có công suất tối đa 250W và vận tốc thiết kế không vượt quá 25km/h. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều xe sau khi “độ” có thể đạt tốc độ 50-70km/h, thậm chí vượt mốc 100km/h.

Nguyên nhân của “cơn sốt” độ xe điện chủ yếu xuất phát từ tâm lý thích thể hiện, đua đòi trong giới học sinh. Chỉ cần vài trăm nghìn đến vài triệu đồng, người dùng có thể dễ dàng mua các bộ kit tăng công suất, pin lithium dung lượng cao hoặc động cơ điện mạnh hơn trên mạng xã hội.

Chỉ với một cú tìm kiếm, có thể dễ dàng bắt gặp hàng trăm hội nhóm chia sẻ kinh nghiệm độ xe điện với hàng nghìn đến hàng chục nghìn thành viên. Nội dung phổ biến trong các nhóm này là hướng dẫn tăng tốc độ xe, thay đổi hệ thống điện, mua bán pin độ, động cơ công suất lớn hay các bộ điều tốc giúp xe tăng tốc nhanh bất thường.

Một số cửa hàng vì lợi nhuận đã cố tình lách luật, biến xe máy điện thành “xe đạp điện trá hình” để né các quy định về đăng ký và kiểm định phương tiện.

Mới đây, Đội Quản lý thị trường số 1 (Chi cục Quản lý thị trường TP Hà Nội) đã kiểm tra đột xuất Công ty Cổ phần Sản xuất Thương mại TTFAIR Việt Nam tại cụm công nghiệp Thanh Oai và phát hiện doanh nghiệp này lắp ráp xe đạp trợ lực điện nhãn hiệu “VC BIKE” nhưng sử dụng bộ điều khiển động cơ của xe máy điện loại MDHY 60V.

Việc “hoán cải” này khiến phương tiện có thể đạt vận tốc tối đa tới 49 km/h, gần gấp đôi mức cho phép đối với xe đạp điện. Tại thời điểm kiểm tra, lực lượng chức năng đã tạm giữ 91 xe đạp trợ lực điện thành phẩm cùng 82 bộ điều khiển xe máy điện chuẩn bị đưa vào sản xuất.

Không chỉ vi phạm về kỹ thuật, doanh nghiệp này còn bị phát hiện nhiều sai phạm trong hoạt động thương mại điện tử. Website “xedienttfair.com” không công khai đầy đủ thông tin hàng hóa, thiếu thông tin chủ sở hữu, không có chính sách bảo vệ dữ liệu cá nhân và sử dụng các từ ngữ quảng cáo mang tính khẳng định tuyệt đối như “nhất” nhưng không có căn cứ chứng minh.

Trước đó, cơ sở kinh doanh xe điện Tuấn Linh tại số 20, ngõ 12 Khuất Duy Tiến (Hà Nội) cũng bị kiểm tra đột xuất. Lực lượng chức năng phát hiện 29 xe đạp điện không có hóa đơn, chứng từ hợp pháp. Dù thông số kỹ thuật ghi công suất 240W và vận tốc tối đa 25 km/h, chủ cơ sở thừa nhận toàn bộ số xe đã bị thay đổi kết cấu, sử dụng động cơ thực tế từ 600W trở lên, có thể chạy tới 60km/h.

“Thị trường xám” tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ

Ông Chu Quang Thái, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Ô tô, xe máy, xe đạp Việt Nam cho biết, việc thay đổi cấu hình pin ảnh hưởng trực tiếp tới tính đồng bộ của toàn bộ hệ thống xe, đặc biệt là hệ thống quản lý pin (BMS). Nhiều cơ sở sử dụng mạch BMS giá rẻ, không đạt tiêu chuẩn hoặc không tương thích với bộ điều khiển trung tâm, khiến hệ thống không thể kiểm soát chính xác quá trình sạc và xả pin.

Khi nâng cấp điện áp từ 60V lên 72V hoặc tăng dòng xả, các bộ phận nguyên bản như IC điều khiển, động cơ hay hệ thống dây dẫn không được thiết kế để chịu tải lớn hơn. Điều này dễ dẫn tới hiện tượng quá nhiệt, chảy dây điện, cháy IC hoặc cháy cuộn dây động cơ.

Ngoài ra, nhiều bộ pin độ thủ công không đảm bảo tiêu chuẩn chống nước, vỏ hộp gia công sơ sài. Khi xe đi qua vùng ngập nước hoặc trong quá trình rửa xe, nước có thể xâm nhập gây rò điện, chập mạch và cháy nổ.

Đáng lo ngại nhất là nguy cơ “thoát nhiệt” của pin lithium-ion. Khi xảy ra quá tải hoặc chập mạch, pin có thể bốc cháy cực nhanh với nhiệt độ rất cao, trong khi các phương tiện chữa cháy thông thường khó kiểm soát.

Theo thống kê năm 2025 của Ủy ban An toàn giao thông quốc gia, khoảng 90% số vụ tai nạn giao thông liên quan đến học sinh 16-18 tuổi có sử dụng xe đạp điện, xe máy điện; trong đó 70% vụ tai nạn gây thương vong liên quan đến học sinh THCS và THPT.

Thực trạng này đã trở thành vấn đề đáng báo động. Tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội ngày 11/5, ông Hoàng Duy Chinh - đại biểu Quốc hội tỉnh Thái Nguyên đề nghị Chính phủ nghiên cứu giải pháp quản lý chặt tình trạng độ chế xe đạp điện đang diễn ra ở nhiều địa phương.

Theo ông Chinh, nhiều phụ huynh mua xe điện cho con đi học nhưng sau đó học sinh tự mang xe đến các cơ sở sửa chữa để tăng tốc độ và hiệu suất sử dụng. Thực trạng này phổ biến hơn tại vùng sâu, vùng xa, nơi công tác quản lý các cơ sở sửa chữa còn lỏng lẻo. Ông đề xuất tăng cường kiểm tra các cơ sở sửa chữa, kinh doanh xe điện; đồng thời ban hành tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất nhằm ngăn chặn tình trạng tự ý thay đổi kết cấu và tốc độ phương tiện.

Trong bối cảnh xe điện ngày càng phổ biến, việc kiểm soát tình trạng độ, chế phương tiện không chỉ là câu chuyện quản lý thị trường hay giao thông, mà còn là vấn đề bảo vệ an toàn tính mạng cho học sinh và cộng đồng. Nếu không sớm siết chặt quản lý, những chiếc xe điện “độ tốc độ” sẽ tiếp tục trở thành hiểm họa lưu thông trên đường phố.

Hà Anh